कम्प्युटरच्या जमान्यात ई - कार्डे पाठविण्यास सुरुवात झाली आणि आता तर एसएमएसच्या जमान्यातून अगदी संक्षिप्त स्वरूपात दिवाळीच्या सदिच्छा पाठविता येतात . परंतु कम्प्युटरवरच्या ग्रीटिंग्जची सर त्याला नाही . ती ग्रीटिंग्ज कशी पाठवायची , त्याचाच वेध ...
.....
काल दिवाळीला सुरुवात झाली . आज शुक्रवारी लक्ष्मीपूजन . दिवाळीनिमित्त आपण एकमेकांना शुभेच्छा देतो . पण काळानुसार ग्रीटिंग कार्ड विकत घेऊन त्यावर तिकिटे लावून पोस्टात टाकण्याचा जमाना केव्हाच मागे पडलाय . इंटरनेट मेलचा उपयोग होत असल्याने पोस्टाद्वारे वैयक्तिक पत्र पाठविण्याचा कंटाळाच येतो . एकंदरच पत्रव्यवहार कमी झाल्याने कम्प्युटरच्या जमान्यात ई - कार्डे पाठविण्यास सुरुवात झाली आणि आता तर एसएमएसच्या जमान्यातून अगदी संक्षिप्त स्वरूपात दिवाळीच्या सदिच्छा पाठविता येतात . यातला एसएमएसचा प्रकार बोकाळला असला , तरी कम्प्युटरवरच्या ग्रीटिंग्जची सर त्याला नाही . शिवाय एकच ग्रीटिंग शेकडो लोकांना एकदम पाठविण्याची सोय असल्याने हा प्रकार अधिक लोकप्रिय झाला , यातही नवल नाही .
ही ग्रीटिंग्ज स्वत : तयार करून पाठविणारे बरेचजण आहेत . जे फोटोशॉप अथवा कोरल ड्रॉ वगैरे अत्याधुनिक प्रोग्राममध्ये पारंगत आहेत , ते अतिशय सुंदर पद्धतीने ही भेटकार्डे तयार करू शकतात . इतर लोक ' पेंट ' मधील ब्रशच्या साह्याने हे कार्ड तयार करतील . पण या तंत्राच्या वाटेला जाण्याचे साहस न करता रेडिमेड ग्रीटिंग्ज पाठविण्याची सोय झाली तर ? तशी सोय आधीपासूनच झाली आहे . त्यातल्या काही साइटचा हा परिचय .
' १२३गीटिंग्ज डॉट कॉम ' ही सध्या अतिशय लोकप्रिय असणारी साइट . येथे दिवाळीची भरपूर ग्रीटिंग्ज उपलब्ध आहेत . तुम्हाला आवडेल ते निवडायचे . त्याखाली काय लिहायचे हे तुम्ही ठरवू शकता . तुम्हाला हवा तो मजकूर लिहून झाला की अंतिम काडं कसे दिसेल ते ' प्रीव्ह्यू ' वर क्लिक करून पाहू शकता . पसंत पडले तर पाठवा अन्यथा काही बदल करायचे असतील तर ते करून कार्ड पाठवून द्या . यातली काही कार्डे फ्लॅश तंत्रावर अवलंबून असतात . म्हणजे समजा कार्डात पणत्या तेवत आहेत असे चित्र असेल , तर फ्लॅशच्या मदतीने त्या प्रत्यक्ष तेवताहेत असे वाटते . तुमच्या मशीनमध्ये अडोब फ्लॉश प्लेअर आहे का ते पाहा . नसल्यास अडोबच्या साइटवरून डाऊनलोड करा . हा फ्लॅश आणि क्विकटाइम या आणखी एका प्रोग्रामच्या मदतीने ही कार्डे अगदी जिवंत होतात . अर्थात ज्या मित्राला हे कार्ड पाठवत आहात , त्याच्याकडेही हे प्रोग्राम असणे आवश्यक आहे . अन्यथा त्याला ते अगदी साधे कार्ड दिसेल .
' लाव्हाकार्डस् डॉट कॉम ' ही आणखी एक ग्रीटिंग्जची साइट आहे . तेथेही तुम्हाला ग्रीटिंग्जची वेगवेगळी रूपे पाहायला मिळतील . १२३ग्रीटिंग्जपेक्षा ही साइट अगदी वेगळी आहे आणि ग्रीटिंग्जचे वैविध्यही आहे . यात दिवाळीची विषयवार कार्डे उपलब्ध आहेत . एखाद्याला दिवाळी साजरी करण्यासाठी घरी वा हॉटेलमध्ये बोलावू इच्छित असाल , तर तशी कार्डे मिळतील . मराठी , बंगाली , तामिळ , हिंदी , गुजराती भाषेतून ( पण देवनागरीतून ) कोणाला कार्ड पाठवायचे असेल , तर तीही आहेत . पणत्या आणि झगमगत्या दिव्यांची ग्रीटिंग्ज नको असतील तर सुंदर रांगोळ्यांची काडेर्ही आहेत . गणपती आणि लक्ष्मी यांची चित्रे असणारी कार्डे हवीत ? येथेच मिळतील .
' ईकार्ड४ऑल डॉट कॉम ', ' १२३दिवाळी डॉट कॉम ', ' दिवाळीमेला डॉट कॉम ' या आणखी काही साइटवरही जाता येईल . तेथील ग्रीटिंग्जचे वैविध्य पाहता येईल . दिवाळी सुरू होऊन दोन दिवस झाले ; आता कसल्या शुभेच्छा द्यायच्या , असा विचार करू नका . अजूनही ही ग्रीटिंग्ज पाठवता येतील . ज्या साइटची माहिती येथे दिली आहे त्या साइटवर अर्थातच अन्य विषयांची ग्रीटिंग्जही मिळतात . वाढदिवसापासून ते लग्नापर्यंत , पाडव्यापासून ते दसऱ्यापर्यंत असंख्य विषयांची ग्रीटिंग्ज उपलब्ध आहेत . म्हणजेच या साइट तुम्हाला केवळ दिवाळीपुरत्या नाही , तर वर्षभर उपयोगी पडू शकतात .
या कार्डांशिवाय दिवाळीची मजा अन्य सर्चमधूनही मिळते . गूगलवर व्हीडिओ प्रकारात सर्च दिलात , तर दिवाळीविषयी असंख्य व्हीडिओ पाहायला मिळतील . ज्या साइटवर स्वतऱ्चे व्हीडिओ अपलोड करायची सोय असेल तेथे जाऊन घरातले आनंदाचे क्षणही तुम्ही नोंदवू शकता . बाळाची पहिली दिवाळी , लग्नानंतरची पहिली दिवाळी अथवा कोणत्याही वैयक्तिक दिवाळीचा व्हीडिओ तुम्ही तयार करू शकता . आता डिजिटल कॅमेेरेही सर्वांच्या आवाक्यात आले आहेत . त्यामुळे व्हीडिओ बनवणे ही काही फक्त व्यावसायिक फोटोग्राफरची मक्तेदारी राहिलेली आही . नेटवरच्या सध्याच्या अशा व्हीडिओंची लिंक अर्थातच यूट्यूब वा तत्सम संकेतस्थळांवरची असेल . पण हे व्हीडिओ पाहण्यात गंमत असते . गूगलवरच ग्रुप्स या प्रकारात सर्च दिलात , तर विविध ठिकाणच्या दिवाळीचा आस्वाद घेता येईल .
एकंदर नेटवरची दिवाळी हा कोणत्याही प्रदूषणाशिवाय पाहता येणारा एक आल्हाददायक प्रकार असतो , यात वाद नाही .
Sunday, May 3, 2009
सर्च नेमका हवा! 12 Nov 2007,
कोणत्याही विषयाची माहिती शोधण्यासाठी अनेक सर्च इंजिन्सचा पर्याय उपलब्ध असतो . मात्र त्यातील नेमका कोणता वापरावयाचा , ते अनुभवातूनच ठरवता येते ...
........
गेल्या वेळेस आपण सर्च इंजिनबद्दल माहिती घेतली . बऱ्याच वाचकांनी त्यांना आलेल्या सर्च इंजिनच्या अनुभवाबाबत माहितीही कळवली . पण नेहमीच्या गूगल सर्चपेक्षा आणखी असंख्य सर्चचे पर्याय आपल्याला उपलब्ध आहेत . काहींमध्ये तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शनही मिळते . उदाहरणार्थ , ' चाचा डॉट कॉम '. तिथे एखादा प्रश्न विचारला की दोन पर्याय तुमच्यासमोर येतात . एक निव्वळ सर्चचा आणि दुसरा तज्ज्ञांकडून ' लाइव्ह ' मार्गदर्शन मिळविण्याचा . मात्र त्यासाठी तुम्हाला या साइटवर नोंदणी करावी लागेल . लॉगीन नेम , ई - मेल आयडी आणि पासवर्ड वगैरे द्यावे लागतील . फुकटातली ही सेवा रजिस्टर्ड यूजर्सनाच उपलब्ध आहे . एखादा प्रश्न विचारला की साइटवरचा जाणकार माणूस त्याची उत्तरे देतो . असे लाइव्ह मार्गदर्शन फार कमी साइटवरून मिळते .
' डॉगपाइल डॉट कॉम ' ही आणखी एक शोधसेवा आहे . तिचे वैशिष्ट्य असे की गूगल , याहू , विंडोज लाइव्ह , आस्क डॉट कॉम या सर्वांवरचे सर्च ती एकदम करते आणि अगदी मोजकेच निष्कर्ष तुमच्यापुढे सादर करते . गेल्या वेळेप्रमाणेच मी ' सचिन तेंडुलकर ' असा सर्च देऊन पाहिला , तेव्हा फक्त ६२ रिझल्ट्स आले . पण ते महत्त्वाचे होते . सर्च डॉट कॉमवर १ , २३ , २० आले ; तर ऑलदवेब डॉट कॉमवर ९८ , २० , ००० आले . इतका फरक का पडतो असा प्रश्न आपल्यापुढे येतो . पण प्रत्येक गोष्ट शोधणे आणि नेमकी गोष्ट शोधणे यात महदंतर आहे . म्हणूनच नेमके कुठले सर्च इंजिन आपल्याला उपयोगी पडते आहे त्याचा स्वत : च अभ्यास करून तेच नेहमी वापरले तर फायदा होईल .
एका साइटद्वारे जगातल्या टॉप टेन सर्च इंजिनचा आढावा घेतला जातो . लोकांनी जास्तीतजास्त कुठे जाऊन सर्च केला , हे पाहिले जाते . यंदाच्या जुलै महिन्यातले क्रमवारीने टॉप टेन असे : गूगल , याहू , एमएसएन अथवा विंडोज लाइव्ह , एओएल , आस्क , मायवेबसर्च , बेलसाऊथ , कॉमकास्ट , डॉगपाइल , आणि मायवे डॉट कॉम . यानंतर इतर सर्च इंजिन्सचा वापर होतो . ही यादी अर्थातच दर महिन्याला बदलत असते . पण साधारणपणे पहिले चार क्रमांक कायम राहतात . तरीही या यादीत नसलेली पण चांगली अशी काही सर्च इंजिन्स आहेत . ' टेक्नोरॅटी डॉट कॉम ' हे त्यातलेच एक . मुख्यत : ब्लॉगच्या सर्चसाठी ते वापरले जाते . ब्लॉगरविषयी सर्व माहिती इथे मिळते . कोणत्या प्रकारच्या ब्लॉगचा अधिक शोध घेण्यात आला आहे , त्याची यादी दिसते . म्हणजे तुम्हालाही त्यातलाच ब्लॉग शोधायचा असेल तर सरळ तुम्ही त्या लिंकवर जाऊ शकता . इथेे दोन प्रकारचे सर्च उपलब्ध आहेत . एक म्हणजे सर्वांत नवीन ब्लॉग कोणता आहे ते आधी दिसेल व जुना ब्लॉग शेवटी दिसेल . दुसऱ्या प्रकारात सर्वात जास्त वेळा जो ब्लॉग पाहिला गेला असेल , तो आधी पडद्यावर येतो . नंतर उलट्या क्रमाने ब्लॉग दिसतात . म्हणजे सर्वात लोकप्रिय ब्लॉग कोणते ते पटकन कळते . अर्थात तरीही अधिक सर्च केलेला चांगला ; कारण लोकांची पसंती ही तुमचीही पसंती असेलच असे नाही . एखाद्या गंभीर विषयावरचा वा विशिष्ट विषयावरचा ब्लॉग हवा असेल , तर अधिक सर्च करावा लागेल .
' कॉसमिक्स डॉट कॉम ' ही आणखी एक सर्च साइट . ती काही प्रमाणात मोफत आणि काही प्रमाणात पेड साइट आहे . इथे विषयानुसार शोध घेता येतो . उदाहरणार्थ , आरोग्य , वाहने , अर्थव्यवहार , राजकारण वगेरे . फुकटातला सर्च चांगले रिझल्टस देत नाही ; पण पैसे भरून केलेला सर्च अत्यंत उपयुक्त माहिती देतो . विषयवार सर्चचे पर्यायही उपलब्ध आहेत . गूगलवर पुस्तकांचा सर्च घेता येतो . काही वेळा त्या पुस्तकातली काही पानेही वाचता येतात . एखाद्या लायब्ररीत असावी अशी विषयवार रचना या साइटवर मिळते . पुस्तकाचे नाव माहीत असेल तर प्रश्र्नच नाही . ते टाइप करून थेट सर्च करू शकता . साहित्याच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त अशी ही साइट आहे .
......
शॉर्टकट :
तुम्ही एखादा प्रोग्रॅम नेहमी वापरत असाल तर त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवणे केव्हाही इष्ट ठरते . म्हणजे प्रत्येकवेळा प्रोग्रॅम फोल्डर ओपन करून इच्छित स्थळी जाण्याचे काहीच कारण नाही . उदाहरणार्थ , फायरफॉक्स ब्राऊझर वापरायचा असेल , तर आधी स्टार्टवर क्लिक करायचे , मग ऑल प्रोग्रॅम्सवर क्लिक करायचे , फायरफॉक्स शोधत बसायचे व तो मिळाल्यावर त्यावर क्लिक करायचे ... हे सर्व करण्यात वेळ जातो . त्यापेक्षा त्याचा शॉर्टकट तुम्ही डेस्कटॉपवर करून ठेवलात , तर अधिक सोपे जाईल . त्यासाठी मशीनच्या डाव्या बाजूला खाली ' स्टार्ट ' वर क्लिक करा , ऑल प्रोग्रॅमवर क्लिक करा , फायरफॉक्स मिळाल्यावर त्यावर राइट क्लिक करा . बरेच ऑप्शन्स दिसतील . त्यातील ' सेंड टू ' ऑप्शन निवडा . त्यावर क्लिक केल्यास आणखी ऑप्शन्स दिसतील . त्यातील ' डेस्कटॉप ( क्रिएट शॉर्टकट )' वर क्लिक करा . मग फायरफॉक्स तुम्हाला डेस्कटॉपवरच दिसेल . थेट त्यावर क्लिक करून तुम्ही काम करू शकता . अर्थात हेच अन्य कोणत्याही फाइलबद्दल करता येते . तुम्ही एखाद्या वर्ड फाइलमध्ये काही काम करत असाल , तर त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवायचा . म्हणजे फाइल उघडायला सोपी जाते .
........
गेल्या वेळेस आपण सर्च इंजिनबद्दल माहिती घेतली . बऱ्याच वाचकांनी त्यांना आलेल्या सर्च इंजिनच्या अनुभवाबाबत माहितीही कळवली . पण नेहमीच्या गूगल सर्चपेक्षा आणखी असंख्य सर्चचे पर्याय आपल्याला उपलब्ध आहेत . काहींमध्ये तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शनही मिळते . उदाहरणार्थ , ' चाचा डॉट कॉम '. तिथे एखादा प्रश्न विचारला की दोन पर्याय तुमच्यासमोर येतात . एक निव्वळ सर्चचा आणि दुसरा तज्ज्ञांकडून ' लाइव्ह ' मार्गदर्शन मिळविण्याचा . मात्र त्यासाठी तुम्हाला या साइटवर नोंदणी करावी लागेल . लॉगीन नेम , ई - मेल आयडी आणि पासवर्ड वगैरे द्यावे लागतील . फुकटातली ही सेवा रजिस्टर्ड यूजर्सनाच उपलब्ध आहे . एखादा प्रश्न विचारला की साइटवरचा जाणकार माणूस त्याची उत्तरे देतो . असे लाइव्ह मार्गदर्शन फार कमी साइटवरून मिळते .
' डॉगपाइल डॉट कॉम ' ही आणखी एक शोधसेवा आहे . तिचे वैशिष्ट्य असे की गूगल , याहू , विंडोज लाइव्ह , आस्क डॉट कॉम या सर्वांवरचे सर्च ती एकदम करते आणि अगदी मोजकेच निष्कर्ष तुमच्यापुढे सादर करते . गेल्या वेळेप्रमाणेच मी ' सचिन तेंडुलकर ' असा सर्च देऊन पाहिला , तेव्हा फक्त ६२ रिझल्ट्स आले . पण ते महत्त्वाचे होते . सर्च डॉट कॉमवर १ , २३ , २० आले ; तर ऑलदवेब डॉट कॉमवर ९८ , २० , ००० आले . इतका फरक का पडतो असा प्रश्न आपल्यापुढे येतो . पण प्रत्येक गोष्ट शोधणे आणि नेमकी गोष्ट शोधणे यात महदंतर आहे . म्हणूनच नेमके कुठले सर्च इंजिन आपल्याला उपयोगी पडते आहे त्याचा स्वत : च अभ्यास करून तेच नेहमी वापरले तर फायदा होईल .
एका साइटद्वारे जगातल्या टॉप टेन सर्च इंजिनचा आढावा घेतला जातो . लोकांनी जास्तीतजास्त कुठे जाऊन सर्च केला , हे पाहिले जाते . यंदाच्या जुलै महिन्यातले क्रमवारीने टॉप टेन असे : गूगल , याहू , एमएसएन अथवा विंडोज लाइव्ह , एओएल , आस्क , मायवेबसर्च , बेलसाऊथ , कॉमकास्ट , डॉगपाइल , आणि मायवे डॉट कॉम . यानंतर इतर सर्च इंजिन्सचा वापर होतो . ही यादी अर्थातच दर महिन्याला बदलत असते . पण साधारणपणे पहिले चार क्रमांक कायम राहतात . तरीही या यादीत नसलेली पण चांगली अशी काही सर्च इंजिन्स आहेत . ' टेक्नोरॅटी डॉट कॉम ' हे त्यातलेच एक . मुख्यत : ब्लॉगच्या सर्चसाठी ते वापरले जाते . ब्लॉगरविषयी सर्व माहिती इथे मिळते . कोणत्या प्रकारच्या ब्लॉगचा अधिक शोध घेण्यात आला आहे , त्याची यादी दिसते . म्हणजे तुम्हालाही त्यातलाच ब्लॉग शोधायचा असेल तर सरळ तुम्ही त्या लिंकवर जाऊ शकता . इथेे दोन प्रकारचे सर्च उपलब्ध आहेत . एक म्हणजे सर्वांत नवीन ब्लॉग कोणता आहे ते आधी दिसेल व जुना ब्लॉग शेवटी दिसेल . दुसऱ्या प्रकारात सर्वात जास्त वेळा जो ब्लॉग पाहिला गेला असेल , तो आधी पडद्यावर येतो . नंतर उलट्या क्रमाने ब्लॉग दिसतात . म्हणजे सर्वात लोकप्रिय ब्लॉग कोणते ते पटकन कळते . अर्थात तरीही अधिक सर्च केलेला चांगला ; कारण लोकांची पसंती ही तुमचीही पसंती असेलच असे नाही . एखाद्या गंभीर विषयावरचा वा विशिष्ट विषयावरचा ब्लॉग हवा असेल , तर अधिक सर्च करावा लागेल .
' कॉसमिक्स डॉट कॉम ' ही आणखी एक सर्च साइट . ती काही प्रमाणात मोफत आणि काही प्रमाणात पेड साइट आहे . इथे विषयानुसार शोध घेता येतो . उदाहरणार्थ , आरोग्य , वाहने , अर्थव्यवहार , राजकारण वगेरे . फुकटातला सर्च चांगले रिझल्टस देत नाही ; पण पैसे भरून केलेला सर्च अत्यंत उपयुक्त माहिती देतो . विषयवार सर्चचे पर्यायही उपलब्ध आहेत . गूगलवर पुस्तकांचा सर्च घेता येतो . काही वेळा त्या पुस्तकातली काही पानेही वाचता येतात . एखाद्या लायब्ररीत असावी अशी विषयवार रचना या साइटवर मिळते . पुस्तकाचे नाव माहीत असेल तर प्रश्र्नच नाही . ते टाइप करून थेट सर्च करू शकता . साहित्याच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त अशी ही साइट आहे .
......
शॉर्टकट :
तुम्ही एखादा प्रोग्रॅम नेहमी वापरत असाल तर त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवणे केव्हाही इष्ट ठरते . म्हणजे प्रत्येकवेळा प्रोग्रॅम फोल्डर ओपन करून इच्छित स्थळी जाण्याचे काहीच कारण नाही . उदाहरणार्थ , फायरफॉक्स ब्राऊझर वापरायचा असेल , तर आधी स्टार्टवर क्लिक करायचे , मग ऑल प्रोग्रॅम्सवर क्लिक करायचे , फायरफॉक्स शोधत बसायचे व तो मिळाल्यावर त्यावर क्लिक करायचे ... हे सर्व करण्यात वेळ जातो . त्यापेक्षा त्याचा शॉर्टकट तुम्ही डेस्कटॉपवर करून ठेवलात , तर अधिक सोपे जाईल . त्यासाठी मशीनच्या डाव्या बाजूला खाली ' स्टार्ट ' वर क्लिक करा , ऑल प्रोग्रॅमवर क्लिक करा , फायरफॉक्स मिळाल्यावर त्यावर राइट क्लिक करा . बरेच ऑप्शन्स दिसतील . त्यातील ' सेंड टू ' ऑप्शन निवडा . त्यावर क्लिक केल्यास आणखी ऑप्शन्स दिसतील . त्यातील ' डेस्कटॉप ( क्रिएट शॉर्टकट )' वर क्लिक करा . मग फायरफॉक्स तुम्हाला डेस्कटॉपवरच दिसेल . थेट त्यावर क्लिक करून तुम्ही काम करू शकता . अर्थात हेच अन्य कोणत्याही फाइलबद्दल करता येते . तुम्ही एखाद्या वर्ड फाइलमध्ये काही काम करत असाल , तर त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवायचा . म्हणजे फाइल उघडायला सोपी जाते .
सर्च इंजिनचा शोध 12 Nov 2007
सर्च इंजिन्स अनेक आहेत . त्या प्रत्येकाचा प्राधान्यक्रम निराळा आहे . त्यामुळे कोणते इंजिन वापरावयाचे , ते अनुभवातूनच नक्की करता येते ...
...
तुम्ही एखादा ब्राऊझर डाऊनलोड केलात की तो तुम्हाला एक प्रश्न विचारतो : हा ब्राऊझर तुमचा डिफॉल्ट ब्राऊझर करायचा आहे का ? तुम्ही एखादाच ब्राऊझर डाउनलोड केला असेल तर प्रश्नच नाही . पण जेव्हा इंटरनेट एक्स्प्लोरर ७ , फायरफॉक्स , नेटस्केप नेव्हिगेटर , सफारी , अवंत आणि सीमंकी हे सगळे ब्राऊझर डाऊनलोड केले असतील तर त्यातला एखादा डिफॉल्ट करावा . म्हणजे आपोआप सगळ्या लिंक्स त्याच ब्राऊझरमध्ये ओपन होतील . आणखी एक डिफॉल्ट गोष्ट विचारली जाते , ती सर्च इंजिनची . गूगलचे बरेचसे सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करताना ' तुम्हाला गूगल सर्च इंजिन डिफॉल्ट करायचे आहे का ', असे हमखास विचारले जाते . याचा अर्थ कोणत्याही बाबीचा सर्च करायचा असेल तर तो गूगलमधूनच व्हावा असे तुम्हाला वाटते का ? इंटरनेटचे जाळे एकच आहे ; मग गूगलमधून सर्च केला काय आणि अन्य सर्च इंजिनमधून केला काय , ते सारखेच असा विचार मनात येऊ देऊ नका . कारण गूगलबरोबरच बरीच सर्च इंजिन्स तुमच्या सेवेला हजर असली , तरी ते प्रत्येक इंजिन वेगवेगळ्या पद्धतीने काम करते . प्रत्येक इंजिन वेगवेगळ्या गोष्टींना प्राधान्य देते . ती सगळी एकदा वापरून पाहा ; मग तुम्हाला जे योग्य वाटेल त्यात नियमित सर्च करू शकता .
गूगल सर्च चांगला आहेच . त्यात आर्काइव्हज सर्च अशी नवी श्रेणी आल्यापासून तर तो अधिकच आवश्यक बनला आहे . पण गूगल सर्चबाबत पुन्हा कधीतरी लिहिता येईल . गूगलशिवाय अनेक सर्च इंजिन्स उपलब्ध आहेत . त्यातल्या काहींची ही तोंडओळख . मी मुद्दाम वेगवेगळ्या इंजिन्समध्ये जाऊन केवळ ' सचिन तेंडुलकर ' असा सर्च दिला . प्रत्येक इंजिनने मोठ्या फरकाने रिझल्ट दिले . उदा . एओएल डॉट कॉमवर त्याच्या एक लाख २९ हजार लिंक्स आल्या . पण अल्टाव्हिस्टा डॉट कॉमवर गेल्यावर तब्बल एक कोटी तीन लाख लिंक्स मिळाल्या . एक्साइट डॉट कॉमवर सचिनची ४३ पाने येतात , आस्क डॉट कॉममध्ये पाच लाख एक हजार ९०० लिंक्स , अलेक्सा डॉट कॉमवर दोन लाख २२ हजार लिंक्स येतात . माणूस एकच ; पण रिझल्टमध्ये एवढा फरक कसा असा प्रश्न पडेल . त्याचे सोपे उत्तर म्हणजे प्रत्येक इंजिनची विचार करण्याची पद्धत वेगवेगळी आहे . अल्टाव्हिस्टात सगळ्याच लिंक मिळतात ; पण एक कोटीवर असलेल्या या लिंकमधून तुम्हाला नेमके हवे आहे ते कसे शोधून काढणार ? या अर्थाने असे म्हणता येईल की भरपूर लिंक्स आल्या म्हणजे ते सर्च इंजिन चांगले असे नाही . तो सर्च किती सुसूत्रपणे होतो , हे महत्त्वाचे . म्हणूनच गुगलवर सचिनच्या ' फक्त ' १४ लाख ६० हजार लिंक येतात , एमएसएनवर तर केवळ ९४ , ७०३ लिंक येतात . हा शोध अधिक अचूक करत आणला तर कमी पण नेमक्या लिंक मिळतात .
सर्च इंजिनचा शोध घेत असताना मला कार्टू डॉट कॉम (kartoo.com) नावाची साइट मिळाली . आपल्याला हवे असलेले रिझल्ट ती ग्राफिक्सच्या स्वरूपात देते . त्यामुळे हवे ते शोधणे सोपे जाते . सचिनचाच सर्च दिला तर त्याची शतके , त्याच्यावरचे लेख , फोटो अशा वेगवेगळ्या कॅटेगरीज दिसतात . हवे ते शोधायला सोपे जाते .
तुम्हाला केवळ बातम्या वा लेखांचाच सर्च करता येतो असे नाही . तुुम्ही फोटोही शोधू शकता . फक्त हे फोटो मोठ्या साइझमध्ये मिळणार नाहीत . कारण एवढ्या मोठ्या संख्येने फोटो साठवायचे म्हणजे र्सव्हरवर बरीच जागा लागते . ती देणे सर्वांना शक्य होतेच असे नाही . अगदी गूगलवरही एका मर्यादेपर्यंतच फोटो मोठे होऊ शकतात . तुम्हाला एमपी३ फाइल्स हव्या असतील तर त्याही मिळू शकतील , व्हीडिओ हवे असतील तर ते मिळतील , ब्लॉगचा सर्च हवा असेल तर तोही मिळेल . मात्र त्यासाठी महत्त्व आहे ते तुमच्या सर्चवर्डला . तो अधिकाधिक नेमका हवा . सचिनच्या सेंच्युरीज हव्या असतील तर ' सचिन तेंडुलकर सेंच्युरीज ' असे नेमके टाइप करा . फक्त सचिन वा फक्त तेंडुलकर देऊन भागणार नाही . पण सचिनची २५वी सेंच्युरी कधी व कोणाविरूद्ध झाली एवढीच माहिती हवी असली तर ? मग गूगलमध्ये जा आणि ' सचिन तेंडुलकर्स २५ सेंच्युरी इन इयर ' असे टाइप करून पुढे स्टारचे चिन्ह दाबा ( कीबोर्डवर नंबर लॉकच्या बटणाच्या रांगेतच हे बटन असते , पण कीबोर्डच्या रचनेनुसार ते बदलू शकते ) आणि सर्च म्हणा . तुमच्यापुढे नेमकीच माहिती सादर होईल .
आणखी काही सर्च इंजिन्सबद्दल पुढच्या वेळेस . काही सर्च इंजिन ट्राय करून पाहा आणि काय रिझल्ट येतात आणि तुम्हाला ( गूगल वगळून ) कोणते सर्च इंजिन आवडले ते मला कळवा .
...
तुम्ही एखादा ब्राऊझर डाऊनलोड केलात की तो तुम्हाला एक प्रश्न विचारतो : हा ब्राऊझर तुमचा डिफॉल्ट ब्राऊझर करायचा आहे का ? तुम्ही एखादाच ब्राऊझर डाउनलोड केला असेल तर प्रश्नच नाही . पण जेव्हा इंटरनेट एक्स्प्लोरर ७ , फायरफॉक्स , नेटस्केप नेव्हिगेटर , सफारी , अवंत आणि सीमंकी हे सगळे ब्राऊझर डाऊनलोड केले असतील तर त्यातला एखादा डिफॉल्ट करावा . म्हणजे आपोआप सगळ्या लिंक्स त्याच ब्राऊझरमध्ये ओपन होतील . आणखी एक डिफॉल्ट गोष्ट विचारली जाते , ती सर्च इंजिनची . गूगलचे बरेचसे सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करताना ' तुम्हाला गूगल सर्च इंजिन डिफॉल्ट करायचे आहे का ', असे हमखास विचारले जाते . याचा अर्थ कोणत्याही बाबीचा सर्च करायचा असेल तर तो गूगलमधूनच व्हावा असे तुम्हाला वाटते का ? इंटरनेटचे जाळे एकच आहे ; मग गूगलमधून सर्च केला काय आणि अन्य सर्च इंजिनमधून केला काय , ते सारखेच असा विचार मनात येऊ देऊ नका . कारण गूगलबरोबरच बरीच सर्च इंजिन्स तुमच्या सेवेला हजर असली , तरी ते प्रत्येक इंजिन वेगवेगळ्या पद्धतीने काम करते . प्रत्येक इंजिन वेगवेगळ्या गोष्टींना प्राधान्य देते . ती सगळी एकदा वापरून पाहा ; मग तुम्हाला जे योग्य वाटेल त्यात नियमित सर्च करू शकता .
गूगल सर्च चांगला आहेच . त्यात आर्काइव्हज सर्च अशी नवी श्रेणी आल्यापासून तर तो अधिकच आवश्यक बनला आहे . पण गूगल सर्चबाबत पुन्हा कधीतरी लिहिता येईल . गूगलशिवाय अनेक सर्च इंजिन्स उपलब्ध आहेत . त्यातल्या काहींची ही तोंडओळख . मी मुद्दाम वेगवेगळ्या इंजिन्समध्ये जाऊन केवळ ' सचिन तेंडुलकर ' असा सर्च दिला . प्रत्येक इंजिनने मोठ्या फरकाने रिझल्ट दिले . उदा . एओएल डॉट कॉमवर त्याच्या एक लाख २९ हजार लिंक्स आल्या . पण अल्टाव्हिस्टा डॉट कॉमवर गेल्यावर तब्बल एक कोटी तीन लाख लिंक्स मिळाल्या . एक्साइट डॉट कॉमवर सचिनची ४३ पाने येतात , आस्क डॉट कॉममध्ये पाच लाख एक हजार ९०० लिंक्स , अलेक्सा डॉट कॉमवर दोन लाख २२ हजार लिंक्स येतात . माणूस एकच ; पण रिझल्टमध्ये एवढा फरक कसा असा प्रश्न पडेल . त्याचे सोपे उत्तर म्हणजे प्रत्येक इंजिनची विचार करण्याची पद्धत वेगवेगळी आहे . अल्टाव्हिस्टात सगळ्याच लिंक मिळतात ; पण एक कोटीवर असलेल्या या लिंकमधून तुम्हाला नेमके हवे आहे ते कसे शोधून काढणार ? या अर्थाने असे म्हणता येईल की भरपूर लिंक्स आल्या म्हणजे ते सर्च इंजिन चांगले असे नाही . तो सर्च किती सुसूत्रपणे होतो , हे महत्त्वाचे . म्हणूनच गुगलवर सचिनच्या ' फक्त ' १४ लाख ६० हजार लिंक येतात , एमएसएनवर तर केवळ ९४ , ७०३ लिंक येतात . हा शोध अधिक अचूक करत आणला तर कमी पण नेमक्या लिंक मिळतात .
सर्च इंजिनचा शोध घेत असताना मला कार्टू डॉट कॉम (kartoo.com) नावाची साइट मिळाली . आपल्याला हवे असलेले रिझल्ट ती ग्राफिक्सच्या स्वरूपात देते . त्यामुळे हवे ते शोधणे सोपे जाते . सचिनचाच सर्च दिला तर त्याची शतके , त्याच्यावरचे लेख , फोटो अशा वेगवेगळ्या कॅटेगरीज दिसतात . हवे ते शोधायला सोपे जाते .
तुम्हाला केवळ बातम्या वा लेखांचाच सर्च करता येतो असे नाही . तुुम्ही फोटोही शोधू शकता . फक्त हे फोटो मोठ्या साइझमध्ये मिळणार नाहीत . कारण एवढ्या मोठ्या संख्येने फोटो साठवायचे म्हणजे र्सव्हरवर बरीच जागा लागते . ती देणे सर्वांना शक्य होतेच असे नाही . अगदी गूगलवरही एका मर्यादेपर्यंतच फोटो मोठे होऊ शकतात . तुम्हाला एमपी३ फाइल्स हव्या असतील तर त्याही मिळू शकतील , व्हीडिओ हवे असतील तर ते मिळतील , ब्लॉगचा सर्च हवा असेल तर तोही मिळेल . मात्र त्यासाठी महत्त्व आहे ते तुमच्या सर्चवर्डला . तो अधिकाधिक नेमका हवा . सचिनच्या सेंच्युरीज हव्या असतील तर ' सचिन तेंडुलकर सेंच्युरीज ' असे नेमके टाइप करा . फक्त सचिन वा फक्त तेंडुलकर देऊन भागणार नाही . पण सचिनची २५वी सेंच्युरी कधी व कोणाविरूद्ध झाली एवढीच माहिती हवी असली तर ? मग गूगलमध्ये जा आणि ' सचिन तेंडुलकर्स २५ सेंच्युरी इन इयर ' असे टाइप करून पुढे स्टारचे चिन्ह दाबा ( कीबोर्डवर नंबर लॉकच्या बटणाच्या रांगेतच हे बटन असते , पण कीबोर्डच्या रचनेनुसार ते बदलू शकते ) आणि सर्च म्हणा . तुमच्यापुढे नेमकीच माहिती सादर होईल .
आणखी काही सर्च इंजिन्सबद्दल पुढच्या वेळेस . काही सर्च इंजिन ट्राय करून पाहा आणि काय रिझल्ट येतात आणि तुम्हाला ( गूगल वगळून ) कोणते सर्च इंजिन आवडले ते मला कळवा .
हवी संगत हॅकर्सची! 12 Nov 2007,
अनेक हॅकर्स चांगल्या कामासाठी तैनात केले जातात. पोलिसांना सायबर गुन्हे शोधताना त्यांचा चांगला उपयोग होऊ शकेल. थोडक्यात, हॅ
कर्स वाईटच असतात असे नाही.
.......
कम्प्युटर जितका सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न तुम्ही कराल तेवढाच किंबहुना तुमच्यापुढे एक पाऊल टाकून तो असुरक्षित करण्याचा प्रयत्न करणारे लोकही या कम्प्युटरविश्वात आहेत. व्हायरस घुसविणे हा एक प्रकार होतोच; पण हॅकिंग नावाची एक गोष्टही वास्तवात आहे. व्हायरस दूर करणे कदाचित एखाद्या शक्तिमान अँटिव्हायरसच्या मदतीने तुम्हाला शक्य होईलही; पण तुमची साइट 'हॅक' केली म्हणजेच त्यात मूलभूत बदल केले तर ते दूर करणे तुमच्यामाझ्यासारख्याला शक्य नसते. अलीकडे वर्तमानपत्रांत अमुकएका साईटवर भलतीच चित्रे वा मजकूर दिसला, अशा आशयाच्या बातम्या तुम्ही वाचल्या असतील. तोच हा प्रकार. आपल्या सरकारच्या महत्त्वाच्या साइटवर घुसखोरी करण्याचे प्रयत्न झाले नसतील असे नाही; पण त्यांना यश मात्र मर्यादित आले. साइटवरची सगळी माहिती बदलता आली नाही, तरी एखादा बॉक्स बदलून संबंधित साइटची बदनामी केल्याच्या बातम्या आपण वाचल्या असतील. प्रसिद्धीमाध्यमांत 'हॅकर'ला म्हणजेच दुसऱ्याच्या साइटवर जाऊन मजकूर बदलणाऱ्या माणसाला व्हिलन म्हणूनच संबोधले गेले आहे. हा माणूस फक्त वाईटच काम करतो, असा एक समज आहे. पण तो साफ चुकीचा आहे.
मायक्रोसॉफ्ट या कंपनीने आताची व्हिस्ता प्रणाली आणली, ती आणण्यापूर्वी अशाच काही लोकांकडे तपासणीसाठी दिली होती. या प्रणालीत काही चुका सापडताहेत का, कमतरता असल्यास त्या कशा दूर करता येतील याची सखोल तपासणी करण्यात आली. त्यांनी 'ऑल क्लिअर' म्हटल्यावरच ती लोकांसाठी खुली करण्यात आली. यात त्यांचा रोल व्हिलनचा नव्हे तर मित्राचा होता. आजही अनेक हॅकर्स चांगल्या कामासाठी तैनात केले जातात. पोलिसांना सायबर गुन्हे शोधताना त्यांचा चांगला उपयोग होऊ शकेल. थोडक्यात, हॅकर्स वाईटच असतात असे नाही.
जगभरात असे असंख्य हॅकर्स आहेत. एवढेच नव्हे तर ते एकत्र येऊन एक परिषदही घेतात आणि त्यांच्या 'धंद्या'तील असंख्य बाबींचा ऊहापोह करतात. ऑस्ट्रेलियात दरवर्षी 'रक्सकॉन' नावाने ही परिषद भरते. जगाच्या कानाकोपऱ्यातून तेथे हॅकर जमतात. 'ना नफा' तत्त्वावर ही परिषद घेतली जाते. ख्रिस स्पेन्सर आणि डेव्हिड मॉरिसन ही त्यांच्या दोन आयोजकांची नावे. पैसा मिळविणे हा परिषदेच्या आयोजनाचा हेतू कधीच नसल्याने नोकरी आणि कौटुंबिक स्वास्थ्य सांभाळून वेळ उरल्यास परिषदेसाठी प्रयत्न केला जातो. या वर्षी या दोघांनाही वेळ नाही. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियात ही परिषद होणार नाही. पण हॅकर्सची निराशा होणार नाही, अशी सोय न्यूझीलंडने केली आहे. ऑस्ट्रेलिया परिषद भरवत नाही हे पाहिल्यावर न्यूझीलंडमधले हॅकर्स एकत्र आले. आता ते येत्या नोव्हेंबरमध्ये 'किविकॉन ०७' नावाने जागतिक परिषद भरवत आहेत. नोकरी करत असणाऱ्याला त्यासाठी ५० न्यूझीलंड डॉलर्स भरावे लागतील. नोकरी नसल्यास तीस डॉलर पुरतील.
या हॅकर्सची तीन श्रेणींत वर्गवारी केली जाते. एक कम्प्युटर सिक्युरिटी हॅकर, अॅकॅडमिक हॅकर आणि हॉबी हॅकर असे ते तीन प्रकार आहेत. पहिल्या प्रकारात कम्प्युटरची सुरक्षा धोक्यात आणणे हा एकमेव हेतू असतो. हा खरा व्हिलन. दुसऱ्या प्रकारचा हॅकर सॉफ्टवेअर आणि प्रोग्राम अत्यंत हुशारीने बनवतो. त्यातल्या त्रुटी शोधणे जवळपास अशक्य होऊन बसते. त्यांचा वापर चांगल्या कारणासाठी अधिक होतो. ते इंटरनेट वापरणाऱ्यांसाठी फ्री सॉफ्टवेअर आणि ज्याला ओपन सोर्स सॉफ्टवेअर म्हणतात ते बनवतात. त्याचा सर्वांना फायदाच होतो. तिसरा प्रकार हॉबी हॅकरचा. कम्प्युटर हॅकिंग हा यांचा 'व्यवसाय' नसतो, तरी कम्प्युटर हार्डवेअर वा अन्य इलेक्ट्रॉनिक साधनांमध्ये बदल घडवून आणणे हे त्यांचे काम. हे बदल सुधारणावादी असतील, नाशवादी नसतील यावर त्यांचा भर असतो. याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे स्टीव्ह वोझनियाक नावाच्या कम्प्युटर इंजिनीअरचे. त्याने अॅपल मालिकेतले पहिल्या दोन क्रमांकाचे कम्प्युटर तयार केले. नंतर स्टीव्ह जॉब्ज यांच्या सहकार्याने 'अॅपल कम्प्युटर'ची स्थापना केली. आज या अॅपलचा पसारा खूपच वाढला आहे.
एक शॉर्टकट :
तुम्ही एखाद्या विषयावर सर्च घेत आहात, त्याच्या एका लिंकवरून दुसऱ्या लिंकवर जातजात शेवटी हवा असलेला मजकूर तुम्हाला सापडतो. तोवर अॅड्रेसबारमधली लिंक एवढी मोठी आणि किचकट झालेली असते की ती लक्षात ठेवणे फार कठीण असते किंवा ती लक्षात ठेवून पुन्हा टाइप करणे कठीण जाते. उदा. http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/29/taliban.hostages/index.html ही तुलनेने लहान लिंक आहे. पण तीही लक्षात ठेवायची नसेल, तर काय कराल? ती लिंक कॉपी करा, अॅड्रेस बारमध्ये tinyurl.com असे टाइप करा व एंटर की दाबा. तेथे समोरच Enter a long URL to make tiny: असा उल्लेख असलेला रिकामा बॉक्स दिसेल. त्यात ती कॉपी केलेली लिंक पेस्ट करा. शेजारी क्लिक करा आणि पाहा काय होते ते. तुमच्या लांबलचक लिंकचे बोन्साय झालेले दिसेल. उदा. वरच्या लिंकचा शॉर्टकट http://tinyurl.com/252pyb असा दिसेल. तेवढाच टाइप करा म्हणजे नेमके हवे असलेले पान ओपन होईल. (तुमच्या भल्यामोठ्या लिंकचा बुकमार्क करून ठेवू शकताच. तो सोपा उपाय आहेच. पण टायनीयूआरएलची गंमत काही वेगळीच.)
कर्स वाईटच असतात असे नाही.
.......
कम्प्युटर जितका सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न तुम्ही कराल तेवढाच किंबहुना तुमच्यापुढे एक पाऊल टाकून तो असुरक्षित करण्याचा प्रयत्न करणारे लोकही या कम्प्युटरविश्वात आहेत. व्हायरस घुसविणे हा एक प्रकार होतोच; पण हॅकिंग नावाची एक गोष्टही वास्तवात आहे. व्हायरस दूर करणे कदाचित एखाद्या शक्तिमान अँटिव्हायरसच्या मदतीने तुम्हाला शक्य होईलही; पण तुमची साइट 'हॅक' केली म्हणजेच त्यात मूलभूत बदल केले तर ते दूर करणे तुमच्यामाझ्यासारख्याला शक्य नसते. अलीकडे वर्तमानपत्रांत अमुकएका साईटवर भलतीच चित्रे वा मजकूर दिसला, अशा आशयाच्या बातम्या तुम्ही वाचल्या असतील. तोच हा प्रकार. आपल्या सरकारच्या महत्त्वाच्या साइटवर घुसखोरी करण्याचे प्रयत्न झाले नसतील असे नाही; पण त्यांना यश मात्र मर्यादित आले. साइटवरची सगळी माहिती बदलता आली नाही, तरी एखादा बॉक्स बदलून संबंधित साइटची बदनामी केल्याच्या बातम्या आपण वाचल्या असतील. प्रसिद्धीमाध्यमांत 'हॅकर'ला म्हणजेच दुसऱ्याच्या साइटवर जाऊन मजकूर बदलणाऱ्या माणसाला व्हिलन म्हणूनच संबोधले गेले आहे. हा माणूस फक्त वाईटच काम करतो, असा एक समज आहे. पण तो साफ चुकीचा आहे.
मायक्रोसॉफ्ट या कंपनीने आताची व्हिस्ता प्रणाली आणली, ती आणण्यापूर्वी अशाच काही लोकांकडे तपासणीसाठी दिली होती. या प्रणालीत काही चुका सापडताहेत का, कमतरता असल्यास त्या कशा दूर करता येतील याची सखोल तपासणी करण्यात आली. त्यांनी 'ऑल क्लिअर' म्हटल्यावरच ती लोकांसाठी खुली करण्यात आली. यात त्यांचा रोल व्हिलनचा नव्हे तर मित्राचा होता. आजही अनेक हॅकर्स चांगल्या कामासाठी तैनात केले जातात. पोलिसांना सायबर गुन्हे शोधताना त्यांचा चांगला उपयोग होऊ शकेल. थोडक्यात, हॅकर्स वाईटच असतात असे नाही.
जगभरात असे असंख्य हॅकर्स आहेत. एवढेच नव्हे तर ते एकत्र येऊन एक परिषदही घेतात आणि त्यांच्या 'धंद्या'तील असंख्य बाबींचा ऊहापोह करतात. ऑस्ट्रेलियात दरवर्षी 'रक्सकॉन' नावाने ही परिषद भरते. जगाच्या कानाकोपऱ्यातून तेथे हॅकर जमतात. 'ना नफा' तत्त्वावर ही परिषद घेतली जाते. ख्रिस स्पेन्सर आणि डेव्हिड मॉरिसन ही त्यांच्या दोन आयोजकांची नावे. पैसा मिळविणे हा परिषदेच्या आयोजनाचा हेतू कधीच नसल्याने नोकरी आणि कौटुंबिक स्वास्थ्य सांभाळून वेळ उरल्यास परिषदेसाठी प्रयत्न केला जातो. या वर्षी या दोघांनाही वेळ नाही. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियात ही परिषद होणार नाही. पण हॅकर्सची निराशा होणार नाही, अशी सोय न्यूझीलंडने केली आहे. ऑस्ट्रेलिया परिषद भरवत नाही हे पाहिल्यावर न्यूझीलंडमधले हॅकर्स एकत्र आले. आता ते येत्या नोव्हेंबरमध्ये 'किविकॉन ०७' नावाने जागतिक परिषद भरवत आहेत. नोकरी करत असणाऱ्याला त्यासाठी ५० न्यूझीलंड डॉलर्स भरावे लागतील. नोकरी नसल्यास तीस डॉलर पुरतील.
या हॅकर्सची तीन श्रेणींत वर्गवारी केली जाते. एक कम्प्युटर सिक्युरिटी हॅकर, अॅकॅडमिक हॅकर आणि हॉबी हॅकर असे ते तीन प्रकार आहेत. पहिल्या प्रकारात कम्प्युटरची सुरक्षा धोक्यात आणणे हा एकमेव हेतू असतो. हा खरा व्हिलन. दुसऱ्या प्रकारचा हॅकर सॉफ्टवेअर आणि प्रोग्राम अत्यंत हुशारीने बनवतो. त्यातल्या त्रुटी शोधणे जवळपास अशक्य होऊन बसते. त्यांचा वापर चांगल्या कारणासाठी अधिक होतो. ते इंटरनेट वापरणाऱ्यांसाठी फ्री सॉफ्टवेअर आणि ज्याला ओपन सोर्स सॉफ्टवेअर म्हणतात ते बनवतात. त्याचा सर्वांना फायदाच होतो. तिसरा प्रकार हॉबी हॅकरचा. कम्प्युटर हॅकिंग हा यांचा 'व्यवसाय' नसतो, तरी कम्प्युटर हार्डवेअर वा अन्य इलेक्ट्रॉनिक साधनांमध्ये बदल घडवून आणणे हे त्यांचे काम. हे बदल सुधारणावादी असतील, नाशवादी नसतील यावर त्यांचा भर असतो. याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे स्टीव्ह वोझनियाक नावाच्या कम्प्युटर इंजिनीअरचे. त्याने अॅपल मालिकेतले पहिल्या दोन क्रमांकाचे कम्प्युटर तयार केले. नंतर स्टीव्ह जॉब्ज यांच्या सहकार्याने 'अॅपल कम्प्युटर'ची स्थापना केली. आज या अॅपलचा पसारा खूपच वाढला आहे.
एक शॉर्टकट :
तुम्ही एखाद्या विषयावर सर्च घेत आहात, त्याच्या एका लिंकवरून दुसऱ्या लिंकवर जातजात शेवटी हवा असलेला मजकूर तुम्हाला सापडतो. तोवर अॅड्रेसबारमधली लिंक एवढी मोठी आणि किचकट झालेली असते की ती लक्षात ठेवणे फार कठीण असते किंवा ती लक्षात ठेवून पुन्हा टाइप करणे कठीण जाते. उदा. http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/29/taliban.hostages/index.html ही तुलनेने लहान लिंक आहे. पण तीही लक्षात ठेवायची नसेल, तर काय कराल? ती लिंक कॉपी करा, अॅड्रेस बारमध्ये tinyurl.com असे टाइप करा व एंटर की दाबा. तेथे समोरच Enter a long URL to make tiny: असा उल्लेख असलेला रिकामा बॉक्स दिसेल. त्यात ती कॉपी केलेली लिंक पेस्ट करा. शेजारी क्लिक करा आणि पाहा काय होते ते. तुमच्या लांबलचक लिंकचे बोन्साय झालेले दिसेल. उदा. वरच्या लिंकचा शॉर्टकट http://tinyurl.com/252pyb असा दिसेल. तेवढाच टाइप करा म्हणजे नेमके हवे असलेले पान ओपन होईल. (तुमच्या भल्यामोठ्या लिंकचा बुकमार्क करून ठेवू शकताच. तो सोपा उपाय आहेच. पण टायनीयूआरएलची गंमत काही वेगळीच.)
'एक खिडकी' योजना 12 Nov 2007,
समजा सगळ्याच मेसेंजरमधील मित्र अगदी एकाच ठिकाणी आपल्याला भेटले तर ती आनंदाची मोठी पर्वणीच ठरेल. ती अनुभवता य
ेणं शक्य आहे. कसं ते माहीत आहे?...
.....................
मागील लेखात मी वेगवेगळ्या मेसेंजरबद्दल लिहिले होते. कोणाशीही 'लाइव्ह' संवाद साधण्याच्या दृष्टीने ते मेसेंजर उपयोगी ठरतात. पण प्रत्येक मेसेंजर वेगवेगळा डाऊनलोड करावा लागतो आणि ज्याच्याशी संवाद साधायचा आहे, त्याच्याकडेही तेच सॉफ्टवेअर असावे लागते. अन्यथा हा संपर्क होऊ शकत नाही. उदा. रिडिफमेलवरचा अॅड्रेस असेल आणि तुम्ही याहूच्या मेसेंजरवरून त्याच्याशी संपर्क साधायचा प्रयत्न केलात तर काहीच होणार नाही. मग कोणतेही सॉफ्टवेअर डाऊनलोड न करता सगळ्या मेसेंजरमधले मित्र एकाच ठिकाणी आपल्याला भेटले तर किती मजा येईल? तशी सोय उपलब्ध आहे. वेबब्राऊझरमध्ये तुम्ही meebo.com असे टाइप करा; की मग चार महत्त्वाचे मेसेंजर एकाच स्क्रीनवर दिसणारा जादुई पडदा दिसायला लागेल.
डाव्या बाजूला एआयएम, याहू, गूगलटॉक आणि एमएसएन अशा चारही मेसेंजरच्या लॉगीन खिडक्या एकदमच दिसतील. पण तेथे घाईने लॉगीन करू नका. उजव्या बाजूच्या बॉक्समध्ये 'मीबो' असे लिहिलेले असेल. तिथे तुम्ही नोंदणी करणे आवश्यक आहे. ही नोंदणी सोपी आहे. तुम्हाला 'मीबो'वर ज्या नावाने ओळखले जावे असे वाटत असेल, ते नाव आयडी म्हणून रजिस्टर करा. तुमचा पासवर्ड टाइप करा. त्याखाली मोकळ्या जागेत तो पासवर्ड पुन्हा टाइप करायला लागेल. नंतर नेक्स्टवर क्लिक करा. तुमचे नाव, वैध ई-मेल, पत्ता, वय आणि स्त्री अथवा पुरुष यावर क्लिक करा की झाले तुमचे मीबोचे अकाऊंट खुले. मग एक मोठी विंडो येईल. डाव्या बाजूला मध्यभागी अकाऊंट्स अशी लिंक असेल. त्यावर क्लिक करा. मग वर म्हटल्याप्रमाणे एक विंडो दिसेल. त्यात एमएसएन, याहू अथवा गूगल यापैकी तुमचे अकाऊंट असणा-या सव्हिर्सवर क्लिक करून त्याचे लॉगीन नेम आणि पासवर्ड टाइप करा. हीच पद्धत सर्व मेसेंजरबाबत वापरा. समजा तुम्ही एमएसएन, याहू आणि गूगल या तिन्हीवर लॉगीन केले तरी मुख्य पडद्यावर अकाउंट्स नावाखाली ही तीनही अकाऊंट दिसतील. तीनही मेसेंजरवर वेगवेगळे मित्र असले तरी हरकत नाही. 'मीबो'चे वैशिष्ट्य असे की तीनही ठिकाणचे मित्रमैत्रिणी तुम्हाला एकाच विंडोमध्ये दिसतील. उदा. एका वेळी एमएसएनवरचे दोन मित्र व गूगलवरचे तीन मित्र ऑनलाइन असले तर या पाचजणांची नावे एकाच विंडोत तुम्हाला पाहायला मिळतील. प्रत्येक मेसेंजरची वेगवेगळी विंडो नसते.
हे लॉगीन करताना एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी. ती म्हणजे या मेसेंजरवर तुमचे आधीपासून आकाऊंट असायला हवे. 'मीबो'वर ते क्रिएट करता येत नाही. याहू अथवा गूगल मेसेंजरवर तुमचे आधीपासून अकाऊंट नसेल तर काहीही उपयोग नाही. ते असले तरच या 'एक खिडकी योजने'चा लाभ खऱ्या अर्थाने मिळू शकेल. यातले आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तुम्ही एका वेळेस समजा याहूवरील कोणाशी बोलत असाल आणि हॉटमेलवरच्या कोणीतरी लॉगीन केले, तर दोघांशीही एकाच वेळेस गप्पा मारता येतात.
ही विंडो कस्टमाइझही करता येते. तुम्हाला हवे असलेले चित्र डाव्या कोप-यात आणता येते. डावीकडे वेलकम (तुमचे नाव), यू आर लॉग्ड इन अॅज, असे लिहिलेले असेल तिथे डावीकडे टपालाच्या स्टॅम्पच्या आकाराचे एक चित्र असेल. त्यावर क्लिक केले की आणखी काही चित्रे दिसतील. त्यातील एखादे पसंत पडले तर त्यावर क्लिक करून ते निवडा. तुमच्या स्वत:च्या पसंतीचे हवे असेल तर तुमच्या कम्प्युटरमध्ये असणारे चित्र तेथे आणू शकता. फक्त अट एकच की ते ८० केबी इतके लहान पाहिजे. अगदी वरती अकाऊंट्सच्या बाजूला प्रेफरन्सेस आणि मीबोमी अशी दोन बटणे असतात. तेथे जाऊन तुम्ही सारे तुमच्या आवडीनुसार बनवू शकता.
मीबोवर आणखी काही (गैर)सोयी आहेत. त्यापासून मुलांना लांब ठेवलेले बरे. तिथे चॅटरूम्स आहेत. तुमची स्वत:ची चॅटरूम करायची सोय आहे. आणखी बरेच काही आहे. त्यामुळे लहान मुलांच्या हातात हे द्यावे का याचा विचार करायला हवा.
वेगवेगळे मेसेंजर आपल्याला एका ठिकाणी 'भेटू' शकतात; मग हेच तत्त्व दुसऱ्या बाबतीत का लागू होत नाही? इंटरनेटचा प्रमुख वापर संदेशांची देवाणघेवाण करण्यासाठी होत असला तरी विविध बाबींचा शोध (सर्च) घेण्यासाठीही मोठा वापर होतो. त्यासाठी गूगल आणि याहू या दोन सर्च इंजिन्सचा जास्त वापर होतो. ही दोन्ही इंजिन्स एकाच वेळी मदतीला आली तर? तसे हवे असेल तर 'जी'चा 'वाय' करा आणि 'वाय'चा 'जी' करा. म्हणजेच gahooyoogle.com टाइप करा आणि गंमत पाहा. एकाच वेळी दोन खिडक्या ओपन होतील आणि दोन्हीकडचे सर्च एकाच वेळी दिसतील. जो तुम्हाला सर्वात उपयोगी आहे तो तुम्ही स्वीकारू शकता.
ेणं शक्य आहे. कसं ते माहीत आहे?...
.....................
मागील लेखात मी वेगवेगळ्या मेसेंजरबद्दल लिहिले होते. कोणाशीही 'लाइव्ह' संवाद साधण्याच्या दृष्टीने ते मेसेंजर उपयोगी ठरतात. पण प्रत्येक मेसेंजर वेगवेगळा डाऊनलोड करावा लागतो आणि ज्याच्याशी संवाद साधायचा आहे, त्याच्याकडेही तेच सॉफ्टवेअर असावे लागते. अन्यथा हा संपर्क होऊ शकत नाही. उदा. रिडिफमेलवरचा अॅड्रेस असेल आणि तुम्ही याहूच्या मेसेंजरवरून त्याच्याशी संपर्क साधायचा प्रयत्न केलात तर काहीच होणार नाही. मग कोणतेही सॉफ्टवेअर डाऊनलोड न करता सगळ्या मेसेंजरमधले मित्र एकाच ठिकाणी आपल्याला भेटले तर किती मजा येईल? तशी सोय उपलब्ध आहे. वेबब्राऊझरमध्ये तुम्ही meebo.com असे टाइप करा; की मग चार महत्त्वाचे मेसेंजर एकाच स्क्रीनवर दिसणारा जादुई पडदा दिसायला लागेल.
डाव्या बाजूला एआयएम, याहू, गूगलटॉक आणि एमएसएन अशा चारही मेसेंजरच्या लॉगीन खिडक्या एकदमच दिसतील. पण तेथे घाईने लॉगीन करू नका. उजव्या बाजूच्या बॉक्समध्ये 'मीबो' असे लिहिलेले असेल. तिथे तुम्ही नोंदणी करणे आवश्यक आहे. ही नोंदणी सोपी आहे. तुम्हाला 'मीबो'वर ज्या नावाने ओळखले जावे असे वाटत असेल, ते नाव आयडी म्हणून रजिस्टर करा. तुमचा पासवर्ड टाइप करा. त्याखाली मोकळ्या जागेत तो पासवर्ड पुन्हा टाइप करायला लागेल. नंतर नेक्स्टवर क्लिक करा. तुमचे नाव, वैध ई-मेल, पत्ता, वय आणि स्त्री अथवा पुरुष यावर क्लिक करा की झाले तुमचे मीबोचे अकाऊंट खुले. मग एक मोठी विंडो येईल. डाव्या बाजूला मध्यभागी अकाऊंट्स अशी लिंक असेल. त्यावर क्लिक करा. मग वर म्हटल्याप्रमाणे एक विंडो दिसेल. त्यात एमएसएन, याहू अथवा गूगल यापैकी तुमचे अकाऊंट असणा-या सव्हिर्सवर क्लिक करून त्याचे लॉगीन नेम आणि पासवर्ड टाइप करा. हीच पद्धत सर्व मेसेंजरबाबत वापरा. समजा तुम्ही एमएसएन, याहू आणि गूगल या तिन्हीवर लॉगीन केले तरी मुख्य पडद्यावर अकाउंट्स नावाखाली ही तीनही अकाऊंट दिसतील. तीनही मेसेंजरवर वेगवेगळे मित्र असले तरी हरकत नाही. 'मीबो'चे वैशिष्ट्य असे की तीनही ठिकाणचे मित्रमैत्रिणी तुम्हाला एकाच विंडोमध्ये दिसतील. उदा. एका वेळी एमएसएनवरचे दोन मित्र व गूगलवरचे तीन मित्र ऑनलाइन असले तर या पाचजणांची नावे एकाच विंडोत तुम्हाला पाहायला मिळतील. प्रत्येक मेसेंजरची वेगवेगळी विंडो नसते.
हे लॉगीन करताना एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी. ती म्हणजे या मेसेंजरवर तुमचे आधीपासून आकाऊंट असायला हवे. 'मीबो'वर ते क्रिएट करता येत नाही. याहू अथवा गूगल मेसेंजरवर तुमचे आधीपासून अकाऊंट नसेल तर काहीही उपयोग नाही. ते असले तरच या 'एक खिडकी योजने'चा लाभ खऱ्या अर्थाने मिळू शकेल. यातले आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तुम्ही एका वेळेस समजा याहूवरील कोणाशी बोलत असाल आणि हॉटमेलवरच्या कोणीतरी लॉगीन केले, तर दोघांशीही एकाच वेळेस गप्पा मारता येतात.
ही विंडो कस्टमाइझही करता येते. तुम्हाला हवे असलेले चित्र डाव्या कोप-यात आणता येते. डावीकडे वेलकम (तुमचे नाव), यू आर लॉग्ड इन अॅज, असे लिहिलेले असेल तिथे डावीकडे टपालाच्या स्टॅम्पच्या आकाराचे एक चित्र असेल. त्यावर क्लिक केले की आणखी काही चित्रे दिसतील. त्यातील एखादे पसंत पडले तर त्यावर क्लिक करून ते निवडा. तुमच्या स्वत:च्या पसंतीचे हवे असेल तर तुमच्या कम्प्युटरमध्ये असणारे चित्र तेथे आणू शकता. फक्त अट एकच की ते ८० केबी इतके लहान पाहिजे. अगदी वरती अकाऊंट्सच्या बाजूला प्रेफरन्सेस आणि मीबोमी अशी दोन बटणे असतात. तेथे जाऊन तुम्ही सारे तुमच्या आवडीनुसार बनवू शकता.
मीबोवर आणखी काही (गैर)सोयी आहेत. त्यापासून मुलांना लांब ठेवलेले बरे. तिथे चॅटरूम्स आहेत. तुमची स्वत:ची चॅटरूम करायची सोय आहे. आणखी बरेच काही आहे. त्यामुळे लहान मुलांच्या हातात हे द्यावे का याचा विचार करायला हवा.
वेगवेगळे मेसेंजर आपल्याला एका ठिकाणी 'भेटू' शकतात; मग हेच तत्त्व दुसऱ्या बाबतीत का लागू होत नाही? इंटरनेटचा प्रमुख वापर संदेशांची देवाणघेवाण करण्यासाठी होत असला तरी विविध बाबींचा शोध (सर्च) घेण्यासाठीही मोठा वापर होतो. त्यासाठी गूगल आणि याहू या दोन सर्च इंजिन्सचा जास्त वापर होतो. ही दोन्ही इंजिन्स एकाच वेळी मदतीला आली तर? तसे हवे असेल तर 'जी'चा 'वाय' करा आणि 'वाय'चा 'जी' करा. म्हणजेच gahooyoogle.com टाइप करा आणि गंमत पाहा. एकाच वेळी दोन खिडक्या ओपन होतील आणि दोन्हीकडचे सर्च एकाच वेळी दिसतील. जो तुम्हाला सर्वात उपयोगी आहे तो तुम्ही स्वीकारू शकता.
संदेसे आते है.. 12 Nov 2007,
मोबाइलवरून आज 'इन्स्टंट' संपर्क होत असल्याने पत्रलेखन हा प्रकारच कमी झाला आहे. ज्यांच्या घरी कम्प्युटर आणि इंटरनेट आहे त्यांच
्यासाठी तर असा संपर्क करणे फारच सोपे होत आहे. याचे कारण 'इन्स्टंट मेसेंजर' नावाचा आधुनिक डाकिया आपल्या मदतीला आला आहे. तोही असा की एका वेळेस अगणित लोकांशी संपर्क साधून देऊ शकतो.
संदेसे आते है... असे म्हणत 'डाकिया'ची वाट पाहायचे दिवस कधीच सरले. म्हणूनच या 'डाकिया'च्या हातात सरकारला मोबाइल द्यावा लागला. मोबाइलवरून आज 'इन्स्टंट' संपर्क होत असल्याने पत्रलेखन हा प्रकारच कमी झाला आहे. ज्यांच्या घरी कम्प्युटर आणि इंटरनेट आहे त्यांच्यासाठी तर असा संपर्क करणे फारच सोपे होत आहे. याचे कारण 'इन्स्टंट मेसेंजर' नावाचा आधुनिक डाकिया आपल्या मदतीला आला आहे. तोही असा की एका वेळेस अगणित लोकांशी संपर्क साधून देऊ शकतो. त्यामुळे आपल्या मित्रमंडळींच्या यादीत जो जो आहे, त्याने मेसेंजर सुरू केला की त्याची खबर त्याच्या यादीतल्या सर्वांना मिळते. आज शिकण्यासाठी वा नोकरीसाठी परदेशी जाणाऱ्या मराठी मुलांच्या संख्येमध्येही चांगल्यापैकी वाढ झाली आहे. खरे म्हणजे त्यातले नावीन्य कधीच संपले आहे. त्यामुळे मुले लंडन, अमेरिकेत अथवा दुसऱ्या देशात आणि वयस्कर पालक भारतात असे चित्र नवीन राहिलेले नाही. म्हणूनच या मेसेंजरद्वारे संपर्क साधणे, हा या मुलांशी अथवा आपल्या मित्रमैत्रिणींशी संवाद साधण्याचा उत्तम उपाय आहे.
हे मेसेंजर वेगवेगळ्या पद्धतीचे आहेत. याहू, एमएसएन, गूगल, रीडिफ या कंपन्यांनी आपापले मेसेंजर आणले आहेत. काही काळापर्यंत अशी परिस्थिती होती की याहू मेसेंजरवरून याहूच्याच मेसेंजरवर संपर्क करता येत असे, तसेच एमएसएनचे. तेच गूगलचे. पण आता हे बदलत आहे. ते जसे केवळ टेक्स्ट मेसेजेस पाठविण्यापुरते मर्यादित राहिले नाहीत, तसेच एका मेसेंजरवरून दुसऱ्या प्रकारच्या मेसेंजरवर संपर्क साधण्याची सोयही आता होत आहे. याहू आणि एमएसएन यांच्यावर परस्परांच्या मेसेंजरवर बोलता येते. ट्रिलियनसारख्या मेसेंजरमध्ये तर ही सोय अतिशय चांगल्या पद्धतीने उपलब्ध आहे. गूगलमध्ये मात्र दुसऱ्या मेसेंजरला सध्या तरी परवानगी नाही. पण गूगलमध्ये होत असलेले बदल पाहता ही सोय नजीकच्या काळात झाली तर आश्चर्य मानायला नको.
या मेसेंजरचे काम अर्थातच संदेशांची 'लाइव्ह' देवाणघेवाण करणे हे असले तरी हे त्याचे एकमेव काम नाही. दुसरा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग म्हणजे ई-मेल अॅलर्ट. तुमच्या मेलच्या इनबॉक्समध्ये कोणाचाही मेल आला की तात्काळ त्याची सूचना तुम्हाला एका पॉपअप विंडोद्वारे मिळते. कम्प्युटरच्या उजव्या कोपऱ्यात खालील बाजूला एक मेसेज देणारा बॉक्स आपोआप वर येतो. तीच ही पॉपअप विंडो. याचा मुख्य फायदा असा की तुम्ही एखाद्या महत्त्वाच्या ई-मेलच्या प्रतीक्षेत असाल तर तुम्हाला कायम इनबॉक्स ओपन करून ठेवावा लागत नाही. तुम्ही कम्प्युटरवर कोणतेही काम करत असलात तरी मेसेज आल्याबरोबर आपोआप विंडो वर येते आणि तुम्हाला मेल आल्याचे सांगते. तुम्ही गुगलचा मेसेंजर वापरत असाल (त्याचे नाव गूगल टॉक) तर या मेसेजमधले पहिले काही शब्दही विंडोमध्ये दिसतात. त्यावरून हा मेल किती अर्जंट आहे ते तुम्ही ठरवू शकाल व त्यावरून तो लगेच ओपन करायला हवा का, याची कल्पना येईल.
दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या मेसेंजरमधून तुम्हाला 'बोलता' येते. ज्यांच्याकडे व्हॉइसफोन आहे ते याचा लाभ घेऊ शकतात. 'अबोल'पणे काम करायचे असेल, तरी बऱ्याच सुविधा उपलब्ध आहेत. पलीकडच्याला एखादा मोठ्या साइझचा फोटो पाठवायचा असेल तरी या मेसेंजरचा उपयोग होतो. याहू आणि एमएसएनमध्ये व्हीडिओही पाहता येतो. रिडिफमध्येही ही सोय उपलब्ध आहे. गूगलमध्ये ही सोय होण्यासाठी काही काळ थांबावे लागेल.
या मेसेंजरमधून मशीनमध्ये व्हायरस शिरू नये म्हणून सर्वांमध्येच सोय करण्यात आली आहे. याहूमध्ये स्पॅमगार्ड बसविण्यात आला आहे; तर एमएसएनमध्ये सिक्युरिटी आणि प्रायव्हसी याबद्दल वेगवेगळी सेटिंग्ज आहेत. गूगलमध्ये फक्त जीमेल आयडीचाच वापर करता येत असल्याने अन्य कोणी त्यावर लॉगऑन करूच शकत नाही. हेच एक प्रकारे संरक्षक कवच आहे. रिडिफमध्येही स्पॅम मेल आल्यास ताबडतोब तसा रिपोर्ट तुम्हाला मिळतो.
सगळे मेसेंजर एकदम डाऊनलोड करायला हवेत असे अजिबात नाही. सध्या याहूचा मेसेंजर सवोर्त्कृष्ट समजला जातो. तोे एकच डाऊनलोड केला तरी पुरे आहे. तुमचा ई-मेल आयडी कोणता आहे यावर ते अवलंबून आहे. जीमेल वापरत असाल तर गूगल टॉकच डाऊनलोड करावे लागेल.
्यासाठी तर असा संपर्क करणे फारच सोपे होत आहे. याचे कारण 'इन्स्टंट मेसेंजर' नावाचा आधुनिक डाकिया आपल्या मदतीला आला आहे. तोही असा की एका वेळेस अगणित लोकांशी संपर्क साधून देऊ शकतो.
संदेसे आते है... असे म्हणत 'डाकिया'ची वाट पाहायचे दिवस कधीच सरले. म्हणूनच या 'डाकिया'च्या हातात सरकारला मोबाइल द्यावा लागला. मोबाइलवरून आज 'इन्स्टंट' संपर्क होत असल्याने पत्रलेखन हा प्रकारच कमी झाला आहे. ज्यांच्या घरी कम्प्युटर आणि इंटरनेट आहे त्यांच्यासाठी तर असा संपर्क करणे फारच सोपे होत आहे. याचे कारण 'इन्स्टंट मेसेंजर' नावाचा आधुनिक डाकिया आपल्या मदतीला आला आहे. तोही असा की एका वेळेस अगणित लोकांशी संपर्क साधून देऊ शकतो. त्यामुळे आपल्या मित्रमंडळींच्या यादीत जो जो आहे, त्याने मेसेंजर सुरू केला की त्याची खबर त्याच्या यादीतल्या सर्वांना मिळते. आज शिकण्यासाठी वा नोकरीसाठी परदेशी जाणाऱ्या मराठी मुलांच्या संख्येमध्येही चांगल्यापैकी वाढ झाली आहे. खरे म्हणजे त्यातले नावीन्य कधीच संपले आहे. त्यामुळे मुले लंडन, अमेरिकेत अथवा दुसऱ्या देशात आणि वयस्कर पालक भारतात असे चित्र नवीन राहिलेले नाही. म्हणूनच या मेसेंजरद्वारे संपर्क साधणे, हा या मुलांशी अथवा आपल्या मित्रमैत्रिणींशी संवाद साधण्याचा उत्तम उपाय आहे.
हे मेसेंजर वेगवेगळ्या पद्धतीचे आहेत. याहू, एमएसएन, गूगल, रीडिफ या कंपन्यांनी आपापले मेसेंजर आणले आहेत. काही काळापर्यंत अशी परिस्थिती होती की याहू मेसेंजरवरून याहूच्याच मेसेंजरवर संपर्क करता येत असे, तसेच एमएसएनचे. तेच गूगलचे. पण आता हे बदलत आहे. ते जसे केवळ टेक्स्ट मेसेजेस पाठविण्यापुरते मर्यादित राहिले नाहीत, तसेच एका मेसेंजरवरून दुसऱ्या प्रकारच्या मेसेंजरवर संपर्क साधण्याची सोयही आता होत आहे. याहू आणि एमएसएन यांच्यावर परस्परांच्या मेसेंजरवर बोलता येते. ट्रिलियनसारख्या मेसेंजरमध्ये तर ही सोय अतिशय चांगल्या पद्धतीने उपलब्ध आहे. गूगलमध्ये मात्र दुसऱ्या मेसेंजरला सध्या तरी परवानगी नाही. पण गूगलमध्ये होत असलेले बदल पाहता ही सोय नजीकच्या काळात झाली तर आश्चर्य मानायला नको.
या मेसेंजरचे काम अर्थातच संदेशांची 'लाइव्ह' देवाणघेवाण करणे हे असले तरी हे त्याचे एकमेव काम नाही. दुसरा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग म्हणजे ई-मेल अॅलर्ट. तुमच्या मेलच्या इनबॉक्समध्ये कोणाचाही मेल आला की तात्काळ त्याची सूचना तुम्हाला एका पॉपअप विंडोद्वारे मिळते. कम्प्युटरच्या उजव्या कोपऱ्यात खालील बाजूला एक मेसेज देणारा बॉक्स आपोआप वर येतो. तीच ही पॉपअप विंडो. याचा मुख्य फायदा असा की तुम्ही एखाद्या महत्त्वाच्या ई-मेलच्या प्रतीक्षेत असाल तर तुम्हाला कायम इनबॉक्स ओपन करून ठेवावा लागत नाही. तुम्ही कम्प्युटरवर कोणतेही काम करत असलात तरी मेसेज आल्याबरोबर आपोआप विंडो वर येते आणि तुम्हाला मेल आल्याचे सांगते. तुम्ही गुगलचा मेसेंजर वापरत असाल (त्याचे नाव गूगल टॉक) तर या मेसेजमधले पहिले काही शब्दही विंडोमध्ये दिसतात. त्यावरून हा मेल किती अर्जंट आहे ते तुम्ही ठरवू शकाल व त्यावरून तो लगेच ओपन करायला हवा का, याची कल्पना येईल.
दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या मेसेंजरमधून तुम्हाला 'बोलता' येते. ज्यांच्याकडे व्हॉइसफोन आहे ते याचा लाभ घेऊ शकतात. 'अबोल'पणे काम करायचे असेल, तरी बऱ्याच सुविधा उपलब्ध आहेत. पलीकडच्याला एखादा मोठ्या साइझचा फोटो पाठवायचा असेल तरी या मेसेंजरचा उपयोग होतो. याहू आणि एमएसएनमध्ये व्हीडिओही पाहता येतो. रिडिफमध्येही ही सोय उपलब्ध आहे. गूगलमध्ये ही सोय होण्यासाठी काही काळ थांबावे लागेल.
या मेसेंजरमधून मशीनमध्ये व्हायरस शिरू नये म्हणून सर्वांमध्येच सोय करण्यात आली आहे. याहूमध्ये स्पॅमगार्ड बसविण्यात आला आहे; तर एमएसएनमध्ये सिक्युरिटी आणि प्रायव्हसी याबद्दल वेगवेगळी सेटिंग्ज आहेत. गूगलमध्ये फक्त जीमेल आयडीचाच वापर करता येत असल्याने अन्य कोणी त्यावर लॉगऑन करूच शकत नाही. हेच एक प्रकारे संरक्षक कवच आहे. रिडिफमध्येही स्पॅम मेल आल्यास ताबडतोब तसा रिपोर्ट तुम्हाला मिळतो.
सगळे मेसेंजर एकदम डाऊनलोड करायला हवेत असे अजिबात नाही. सध्या याहूचा मेसेंजर सवोर्त्कृष्ट समजला जातो. तोे एकच डाऊनलोड केला तरी पुरे आहे. तुमचा ई-मेल आयडी कोणता आहे यावर ते अवलंबून आहे. जीमेल वापरत असाल तर गूगल टॉकच डाऊनलोड करावे लागेल.
विंडोज एक्सपीची बाजी 12 Nov 2007,
विंडोज सिस्टिम विकसित करण्याचा कालावधी तीन ते
चार वर्षांचा असतो . व्हिस्ताने मात्र पाच वर्षांहून अधिक काळ घेतला . दरम्यानच्या काळात एक्सपीचा ' सव्हिर्स पॅक दोन ' ही आला आणि त्यानी एक्सपी अधिक सुलभ करून टाकले ...
..............
कम्प्युटर घरी आणताना त्यात कोणती प्रणाली असावी , याचा विचार ग्राहकाला करावा लागतो . बहुतांशपणे विंडोज सिस्टिमच बसविली जाते . नाही म्हणायला याला पर्यायी लिनक्स सिस्टिम उपलब्ध आहे ; पण ती अजून म्हणावी तशी लोकप्रिय नाही . सध्या विंडोज एक्सपी ही सर्वात चांगली समजली जाते . मायक्रोसॉफ्टने ती पाच वर्षांपूर्वी बाजारात आणली . ती लगेचच लोकप्रिय झाली . याचे मुख्य कारण ती ' यूजर फ्रेंडली ' आहे . कम्प्युटरचे कमी ज्ञान असणाऱ्यालाही ती उत्तम मार्गदर्शक ठरते . या एक्सपीनंतर मायक्रोसॉफ्टने बराच गाजावाजा करून आणि कोट्यवधी डॉलर खर्चून विंडोज व्हिस्ता ही प्रणाली बाजारात आणली आहे . पण तिचा जेवढा ढोल वाजवला गेला , तेवढा आवाज झाला नाही आणि काहींच्या मते हा बार फुसकाच ठरला आहे . जेवढा प्रतिसाद व्हिस्ताला मिळेल असे वाटत होते , तेवढा अजिबात मिळाला नाही . उलट व्हिस्ता निवडलेल्या काही लोकांनी एकंदर परिस्थिती पाहून पुन्हा एक्सपी लोड करून घेतले .
प्रणाली कोणतीही असो ; ते ओरिजनल सॉफ्टवेअर आहे याची खात्री करून घ्यायलाच हवी . जी कोणती विंडोज सिस्टिम तुम्ही निवडाल , ती ओरिजिनलच बसवायला हवी . अन्यथा तुमचा कम्प्युटर सुरक्षित राहण्याची शक्यता फार कमी असते किंवा जवळपास नसतेच . पण बऱ्याचदा याची माहिती नसल्यामुळे म्हणा किंवा थोडेसे पैसे वाचविण्यासाठी म्हणा , अस्सल विंडोजची कॉपी करून नकली विंडोज बसवून घेण्यात येते . याचा परिणाम व्हायचा तोच होतो . सिक्युरिटी अपडेट्स मिळत नाहीत अथवा कोणत्याच घटकांचे अपडेट्स मिळत नाहीत . व्हायरस आणि अन्य ' कम्प्युटरविघातक ' बाबींचे आक्रमण अशा वेळेस अधिक वेगाने होते व तुम्ही कितीही अँटिव्हायरस अथवा अँटिस्पायवेअर वापरलेत तरी कम्प्युटर कधीही अचनक क्रॅश होऊ शकतो . त्यामुळे कम्प्युटर विकत घेताना त्याच्या खर्चात ओरिजिनल विंडोजचा खर्च समाविष्ट करायलाच हवा .
विंडोज सिस्टिम विकसित करण्याचा कालावधी तीन ते चार वर्षांचा असतो . व्हिस्ताने मात्र पाच वर्षांहून अधिक काळ घेतला . दरम्यानच्या काळात एक्सपीचा ' सव्हिर्स पॅक दोन ' ही आला आणि त्यानी एक्सपी अधिक सुलभ करून टाकले . व्हिस्ता आल्यावर एक्सपी देणे टप्प्याटप्प्याने बंद करावे , असा मायक्रोसॉफ्टचा विचार होता . पण व्हिस्ताचे मर्यादित यश पाहून त्यांनी विचार बदलला आहे , हे त्यांच्याच अधिकृत अहवालावरून दिसते . २००८मध्ये त्यांनी १००पैकी ८५ कम्प्युटरमध्ये व्हिस्ता देण्याचे ठरविले होते व उरलेल्या १५मध्ये एक्सपी बसविणार होते . आता हाच आकडा अनुक्रमे ७८ व २२ असा असेल . म्हणजेच त्यांनी व्हिस्ताचे प्रमाण कमी केले आहे . व्हिस्ता आल्यावरही एक्सपीच्या वाढत्या लोकप्रियतेचेच हे लक्षण आहे . एक्सपीच्या ग्राहकांसाठी आणखी एक खुशखबर आहे . मायक्रोसॉफ्ट एक्सपीसाठी ' सव्हिर्स पॅक तीन ' पुढील वर्षाच्या सुरुवातीला बाजारात आणणार आहे . यामुळे एक्सपी अधिक वेगाने व अधिक सुलभतेने चालेल . एक्सपी प्रणालीसाठी जे अपडेट्स लागतात , ते दोन प्रकारचे असतात . एक प्रत्येक घटकाचे अपडेट्स आणि दुसरे फक्त अत्यावश्यक अपडेट्स . यापैकी पहिले अपडेट्स देणे हळूहळू थांबविण्यात येईल , दुसऱ्या प्रकारचे अपडेट्स २०१४ सालापर्यंत मिळत राहतील आणि नंतर विंडोज एक्सपीचे आयुष्यमान संपेल असा अंदाज आहे . म्हणजे सध्याच्या एक्सपीधारकांना आणखी काही वर्षे निर्धास्त राहायला हरकत नाही . अर्थात याचे अधिकृत धोरण मायक्रोसॉफ्टने जाहीर केलेले नाही .
विंडोज ९५ , मग ९८ , मग २००० , विंडोज मी , नंतर एक्सपी , आता व्हिस्ता अशी ही वाटचाल आहे . पण या कुटुंबातला नवा सदस्य २०१०पर्यंत जन्माला येण्याची शक्यता आहे . त्याचे नाव आहे ' विंडोज सेव्हन '. व्हिस्तानंतर अवघ्या साडेतीन वर्षांनंतर तो लाँच होईल . याचाच अर्थ व्हिस्ताच्या मर्यादा मायक्रोसॉफ्टला कळल्या आहेत . ही प्रत्येक प्रणाली विकसित करत असताना सुरुवातीच्या काळात त्याला एक टोपण नाव दिले जाते . उदा . एक्सपीला ' व्हिस्लर ' नावाने संबोधले जायचे . व्हिस्ताला ' लाँगहॉर्न ' म्हटले जाई आणि आगामी विंडोज सेव्हनला ' ब्लॅककोंब ' नावाने ओळखले जाते .
व्हिस्ता अपेक्षेला उतरली नसली , तर एक्सपीमध्ये बऱ्याच सुधारणा करण्यात आलेल्या आहेत . कम्प्युटर जुना असला तर व्हिस्ता त्यात लोड करता येत नाही . कारण त्यासाठी कम्प्युटरची क्षमता खूप जास्त असावी लागते . तरीही तुमच्या कम्प्युटरमध्ये सध्या एक्सपी आहे व तुम्हाला व्हिस्ता हवा आहे का ? तुमचा कम्प्युटर व्हिस्तायोग्य आहे का हे पाहण्यासाठी कोणा इंजिनीअरला बोलवायची गरज नाही . तुम्ही स्वत : च ते पाहू शकता . त्यासाठी मायक्रोसॉफ्टच्या साइटवर जाऊन ' विंडोज व्हिस्ता अपग्रेड अॅडव्हायझर १ . ० ' ही फाइल डाउनलोड करा . ६ . ६ एमबीची ती फाइल आहे . डाऊनलोड पूर्ण झाल्यावर ती ' रन ' करा . तुमचा कम्प्युटर जरी नवीन असला , तरी तो व्हिस्तायोग्य आहे का याची तपासणी ही फाइल करते व शेवटी व्हिस्तासाठी कायकाय अपडेट करावे लागेल याची यादी देते . तेवढ्या गोष्टी लोड केल्या की कम्प्युटर व्हिस्तायोग्य होतो . प्रत्यक्ष व्हिस्ता मात्र विकत घ्यावे लागते आणि तज्ज्ञ इंजिनीअरकडून बसवावे लागते .
चार वर्षांचा असतो . व्हिस्ताने मात्र पाच वर्षांहून अधिक काळ घेतला . दरम्यानच्या काळात एक्सपीचा ' सव्हिर्स पॅक दोन ' ही आला आणि त्यानी एक्सपी अधिक सुलभ करून टाकले ...
..............
कम्प्युटर घरी आणताना त्यात कोणती प्रणाली असावी , याचा विचार ग्राहकाला करावा लागतो . बहुतांशपणे विंडोज सिस्टिमच बसविली जाते . नाही म्हणायला याला पर्यायी लिनक्स सिस्टिम उपलब्ध आहे ; पण ती अजून म्हणावी तशी लोकप्रिय नाही . सध्या विंडोज एक्सपी ही सर्वात चांगली समजली जाते . मायक्रोसॉफ्टने ती पाच वर्षांपूर्वी बाजारात आणली . ती लगेचच लोकप्रिय झाली . याचे मुख्य कारण ती ' यूजर फ्रेंडली ' आहे . कम्प्युटरचे कमी ज्ञान असणाऱ्यालाही ती उत्तम मार्गदर्शक ठरते . या एक्सपीनंतर मायक्रोसॉफ्टने बराच गाजावाजा करून आणि कोट्यवधी डॉलर खर्चून विंडोज व्हिस्ता ही प्रणाली बाजारात आणली आहे . पण तिचा जेवढा ढोल वाजवला गेला , तेवढा आवाज झाला नाही आणि काहींच्या मते हा बार फुसकाच ठरला आहे . जेवढा प्रतिसाद व्हिस्ताला मिळेल असे वाटत होते , तेवढा अजिबात मिळाला नाही . उलट व्हिस्ता निवडलेल्या काही लोकांनी एकंदर परिस्थिती पाहून पुन्हा एक्सपी लोड करून घेतले .
प्रणाली कोणतीही असो ; ते ओरिजनल सॉफ्टवेअर आहे याची खात्री करून घ्यायलाच हवी . जी कोणती विंडोज सिस्टिम तुम्ही निवडाल , ती ओरिजिनलच बसवायला हवी . अन्यथा तुमचा कम्प्युटर सुरक्षित राहण्याची शक्यता फार कमी असते किंवा जवळपास नसतेच . पण बऱ्याचदा याची माहिती नसल्यामुळे म्हणा किंवा थोडेसे पैसे वाचविण्यासाठी म्हणा , अस्सल विंडोजची कॉपी करून नकली विंडोज बसवून घेण्यात येते . याचा परिणाम व्हायचा तोच होतो . सिक्युरिटी अपडेट्स मिळत नाहीत अथवा कोणत्याच घटकांचे अपडेट्स मिळत नाहीत . व्हायरस आणि अन्य ' कम्प्युटरविघातक ' बाबींचे आक्रमण अशा वेळेस अधिक वेगाने होते व तुम्ही कितीही अँटिव्हायरस अथवा अँटिस्पायवेअर वापरलेत तरी कम्प्युटर कधीही अचनक क्रॅश होऊ शकतो . त्यामुळे कम्प्युटर विकत घेताना त्याच्या खर्चात ओरिजिनल विंडोजचा खर्च समाविष्ट करायलाच हवा .
विंडोज सिस्टिम विकसित करण्याचा कालावधी तीन ते चार वर्षांचा असतो . व्हिस्ताने मात्र पाच वर्षांहून अधिक काळ घेतला . दरम्यानच्या काळात एक्सपीचा ' सव्हिर्स पॅक दोन ' ही आला आणि त्यानी एक्सपी अधिक सुलभ करून टाकले . व्हिस्ता आल्यावर एक्सपी देणे टप्प्याटप्प्याने बंद करावे , असा मायक्रोसॉफ्टचा विचार होता . पण व्हिस्ताचे मर्यादित यश पाहून त्यांनी विचार बदलला आहे , हे त्यांच्याच अधिकृत अहवालावरून दिसते . २००८मध्ये त्यांनी १००पैकी ८५ कम्प्युटरमध्ये व्हिस्ता देण्याचे ठरविले होते व उरलेल्या १५मध्ये एक्सपी बसविणार होते . आता हाच आकडा अनुक्रमे ७८ व २२ असा असेल . म्हणजेच त्यांनी व्हिस्ताचे प्रमाण कमी केले आहे . व्हिस्ता आल्यावरही एक्सपीच्या वाढत्या लोकप्रियतेचेच हे लक्षण आहे . एक्सपीच्या ग्राहकांसाठी आणखी एक खुशखबर आहे . मायक्रोसॉफ्ट एक्सपीसाठी ' सव्हिर्स पॅक तीन ' पुढील वर्षाच्या सुरुवातीला बाजारात आणणार आहे . यामुळे एक्सपी अधिक वेगाने व अधिक सुलभतेने चालेल . एक्सपी प्रणालीसाठी जे अपडेट्स लागतात , ते दोन प्रकारचे असतात . एक प्रत्येक घटकाचे अपडेट्स आणि दुसरे फक्त अत्यावश्यक अपडेट्स . यापैकी पहिले अपडेट्स देणे हळूहळू थांबविण्यात येईल , दुसऱ्या प्रकारचे अपडेट्स २०१४ सालापर्यंत मिळत राहतील आणि नंतर विंडोज एक्सपीचे आयुष्यमान संपेल असा अंदाज आहे . म्हणजे सध्याच्या एक्सपीधारकांना आणखी काही वर्षे निर्धास्त राहायला हरकत नाही . अर्थात याचे अधिकृत धोरण मायक्रोसॉफ्टने जाहीर केलेले नाही .
विंडोज ९५ , मग ९८ , मग २००० , विंडोज मी , नंतर एक्सपी , आता व्हिस्ता अशी ही वाटचाल आहे . पण या कुटुंबातला नवा सदस्य २०१०पर्यंत जन्माला येण्याची शक्यता आहे . त्याचे नाव आहे ' विंडोज सेव्हन '. व्हिस्तानंतर अवघ्या साडेतीन वर्षांनंतर तो लाँच होईल . याचाच अर्थ व्हिस्ताच्या मर्यादा मायक्रोसॉफ्टला कळल्या आहेत . ही प्रत्येक प्रणाली विकसित करत असताना सुरुवातीच्या काळात त्याला एक टोपण नाव दिले जाते . उदा . एक्सपीला ' व्हिस्लर ' नावाने संबोधले जायचे . व्हिस्ताला ' लाँगहॉर्न ' म्हटले जाई आणि आगामी विंडोज सेव्हनला ' ब्लॅककोंब ' नावाने ओळखले जाते .
व्हिस्ता अपेक्षेला उतरली नसली , तर एक्सपीमध्ये बऱ्याच सुधारणा करण्यात आलेल्या आहेत . कम्प्युटर जुना असला तर व्हिस्ता त्यात लोड करता येत नाही . कारण त्यासाठी कम्प्युटरची क्षमता खूप जास्त असावी लागते . तरीही तुमच्या कम्प्युटरमध्ये सध्या एक्सपी आहे व तुम्हाला व्हिस्ता हवा आहे का ? तुमचा कम्प्युटर व्हिस्तायोग्य आहे का हे पाहण्यासाठी कोणा इंजिनीअरला बोलवायची गरज नाही . तुम्ही स्वत : च ते पाहू शकता . त्यासाठी मायक्रोसॉफ्टच्या साइटवर जाऊन ' विंडोज व्हिस्ता अपग्रेड अॅडव्हायझर १ . ० ' ही फाइल डाउनलोड करा . ६ . ६ एमबीची ती फाइल आहे . डाऊनलोड पूर्ण झाल्यावर ती ' रन ' करा . तुमचा कम्प्युटर जरी नवीन असला , तरी तो व्हिस्तायोग्य आहे का याची तपासणी ही फाइल करते व शेवटी व्हिस्तासाठी कायकाय अपडेट करावे लागेल याची यादी देते . तेवढ्या गोष्टी लोड केल्या की कम्प्युटर व्हिस्तायोग्य होतो . प्रत्यक्ष व्हिस्ता मात्र विकत घ्यावे लागते आणि तज्ज्ञ इंजिनीअरकडून बसवावे लागते .
ब्लॉग कसा करायचा? 12 Nov 2007,
मागच्या आठवड्यात आपण ब्लॉगविषयी चर्चा केली. हे ब्लॉग नामवंत मंडळीचेच असायला हवेत असे नाही. तुम्हीही अत्यंत सोप्या पद्धतीने ते
तयार करू शकता. blogger.com चे उदाहरण देता येईल. अगदी मिनिटभरात स्वत:चा ब्लॉग सुरू करू शकता. त्यासाठी तुमचा मेल आयडी आधीपासून असायला हवा. इथे नवे मेल अकाऊंट ओपन करता येत नाही. साइट गूगलशी संबंधित असली तरी जीमेलचेच अकाऊंट वापरावे लागते असे नाही. हॉटमेल अथवा याहूचेही चालेल. सुरुवातीला हा आयडी दिला की त्याचा पासवर्ड टाइप करायचा.
पासवर्ड देऊन झाल्यावर तुम्हाला ब्लॉगवर कोणते नाव हवे आहे ते द्यावे लागते. तुम्ही अगदी वेगळे नावही देऊ शकता. ते नाव तुमच्या ब्लॉगवर दिसत राहील. नंतर वर्ड व्हेरिफिकेशन होते. साइटवर काही इंग्रजी अक्षरे दिसतात. तीच अक्षरे त्याच क्रमाने त्याखालील बॉक्समध्ये टाइप करा. मग रजिस्ट्रेशनचा पहिला टप्पा पूर्ण होतो. दुसऱ्या टप्प्यात या ब्लॉगला नाव द्यावे लागते. ते ठळकपणे ब्लॉगच्या वर दिसत राहील. नंतर ब्लॉगचा अॅड्रेस. तुमचा जसा ईमेल आयडी असतो, तसाच हाही ब्लॉग आयडी असतो. तो एकदा दिल्यावर बदलता येत नाही. वाटले तर दुसऱ्या नावाने तुम्ही दुसरा ब्लॉग सुरू करू शकता. त्यामुळे अत्यंत काळजीपूर्वक नाव द्या. हे नाव तुमचे स्वत:चे असू शकते तसेच दुसरे काहीही असू शकते. समजा तुम्हाला आयलव्हक्रिकेट असे नाव द्यायचे असेल तरी काही हरकत नाही. फक्त ते आधी इतर कोणीही घेतलेले नसावे. कोणी आधी घेतले असेल तर दुसरे नाव द्यावे लागते. ते देऊन झाले की तुमचा ब्लॉग आयडी तयार होतो. तो असा : आयलव्हक्रिकेट डॉट ब्लॉगस्पॉट डॉट कॉम. ब्राऊझरमध्ये तो आयडी टाइप केला की तात्काळ ही 'डायरी' ओपन होते. तिच्यात रोजच्या रोज लिखाण करू शकता. एखादे मूल घरात जन्माला आले असेल तर त्याच्या आयुष्याचा पहिल्या दिवसापासूनचा लेखाजोखा या डायरीत लिहिण्याची कल्पना कशी आहे? मोठे झाल्यावर त्या मुलाने वा मुलीने ते वाचल्यास मोठी गंमत वाटेल.
हे ब्लॉग फक्त मजकुराचेच असावेत असे बंधन नाही. एखादा फोटोग्राफर फोटोतून अधिक 'बोलतो'. तो ते कदाचित शब्दांतून व्यक्त करू शकणार नाही. त्याचा ब्लॉग हा फोटोंचाच ब्लॉग असू शकतो. एखाद्याला चित्रकलेची आवड असेल तर तो स्वत:ची अथवा नामवंत चित्रकारांची चित्रे (अर्थात कॉपीराइटचा विचार करून) ब्लॉगवर टाकू शकतो. त्याला आर्टब्लॉग म्हणतात. फक्त व्हीडीओचीच देवाणघेवाण करायची असेल तर तसा ब्लॉग होतो. त्याला व्ह्लॅाग म्हणतात. तसाच म्युझिक ब्लॉग, स्केचब्लॉग होतो. काहीही असले तरी या सर्वांचा मूळ हेतू परस्परसंवाद असाच आहे.
तुमच्या मित्राचा ब्लॉग आयडी माहीत असेल तर तो टाइप करून पेज ओपन करा आणि त्यातील एंट्रीज वाचून तुमची कॉमेंट पोस्ट करा. मात्र तुम्ही निनावी कॉमेंट करू शकत नाही. तुमचा मेल अॅड्रेस व पासवर्ड द्यावाच लागतो. अन्यथा कोणीही कोणाचाही ब्लॉग ओपन करून काय वाट्टेल ते लिहित राहील. अर्थात ही पद्धतही फुलप्रूफ नाही. एखाद्या बोगस नावाने एखाद्याने ईमेल आयडी ओपन केला तर तुम्ही काय करणार? असो. ब्लॉगधारक जेव्हा ही 'डायरी' ओपन करील तेव्हा ही कॉमेंट दिसेल. ती वाचून तुम्ही नवीन एंट्री पोस्ट करू शकता. असेच हे चक्र चालू राहते.
हा ब्लॉग फक्त खासगीच हवा असे नाही. मित्रमैत्रिणींचा एखादा ग्रुप एकत्रितपणे एखादा ब्लॉग चालवू शकतात. कॉलेज लाइफ अथवा त्यानंतर आपापल्या मार्गाला लागल्यावरही एकत्रितपणे गप्पांचा अड्डा जमवू शकतात. प्रत्येकाने एकमेकांना ईमेल पाठविणे हा पर्याय आहेच. पण खुलेआम एकमेकांबद्दल प्रतिक्रिया व्यक्त करणे आणि आयडियाज शेअर करणे यासारखा दुसरा आनंद नाही.
तयार करू शकता. blogger.com चे उदाहरण देता येईल. अगदी मिनिटभरात स्वत:चा ब्लॉग सुरू करू शकता. त्यासाठी तुमचा मेल आयडी आधीपासून असायला हवा. इथे नवे मेल अकाऊंट ओपन करता येत नाही. साइट गूगलशी संबंधित असली तरी जीमेलचेच अकाऊंट वापरावे लागते असे नाही. हॉटमेल अथवा याहूचेही चालेल. सुरुवातीला हा आयडी दिला की त्याचा पासवर्ड टाइप करायचा.
पासवर्ड देऊन झाल्यावर तुम्हाला ब्लॉगवर कोणते नाव हवे आहे ते द्यावे लागते. तुम्ही अगदी वेगळे नावही देऊ शकता. ते नाव तुमच्या ब्लॉगवर दिसत राहील. नंतर वर्ड व्हेरिफिकेशन होते. साइटवर काही इंग्रजी अक्षरे दिसतात. तीच अक्षरे त्याच क्रमाने त्याखालील बॉक्समध्ये टाइप करा. मग रजिस्ट्रेशनचा पहिला टप्पा पूर्ण होतो. दुसऱ्या टप्प्यात या ब्लॉगला नाव द्यावे लागते. ते ठळकपणे ब्लॉगच्या वर दिसत राहील. नंतर ब्लॉगचा अॅड्रेस. तुमचा जसा ईमेल आयडी असतो, तसाच हाही ब्लॉग आयडी असतो. तो एकदा दिल्यावर बदलता येत नाही. वाटले तर दुसऱ्या नावाने तुम्ही दुसरा ब्लॉग सुरू करू शकता. त्यामुळे अत्यंत काळजीपूर्वक नाव द्या. हे नाव तुमचे स्वत:चे असू शकते तसेच दुसरे काहीही असू शकते. समजा तुम्हाला आयलव्हक्रिकेट असे नाव द्यायचे असेल तरी काही हरकत नाही. फक्त ते आधी इतर कोणीही घेतलेले नसावे. कोणी आधी घेतले असेल तर दुसरे नाव द्यावे लागते. ते देऊन झाले की तुमचा ब्लॉग आयडी तयार होतो. तो असा : आयलव्हक्रिकेट डॉट ब्लॉगस्पॉट डॉट कॉम. ब्राऊझरमध्ये तो आयडी टाइप केला की तात्काळ ही 'डायरी' ओपन होते. तिच्यात रोजच्या रोज लिखाण करू शकता. एखादे मूल घरात जन्माला आले असेल तर त्याच्या आयुष्याचा पहिल्या दिवसापासूनचा लेखाजोखा या डायरीत लिहिण्याची कल्पना कशी आहे? मोठे झाल्यावर त्या मुलाने वा मुलीने ते वाचल्यास मोठी गंमत वाटेल.
हे ब्लॉग फक्त मजकुराचेच असावेत असे बंधन नाही. एखादा फोटोग्राफर फोटोतून अधिक 'बोलतो'. तो ते कदाचित शब्दांतून व्यक्त करू शकणार नाही. त्याचा ब्लॉग हा फोटोंचाच ब्लॉग असू शकतो. एखाद्याला चित्रकलेची आवड असेल तर तो स्वत:ची अथवा नामवंत चित्रकारांची चित्रे (अर्थात कॉपीराइटचा विचार करून) ब्लॉगवर टाकू शकतो. त्याला आर्टब्लॉग म्हणतात. फक्त व्हीडीओचीच देवाणघेवाण करायची असेल तर तसा ब्लॉग होतो. त्याला व्ह्लॅाग म्हणतात. तसाच म्युझिक ब्लॉग, स्केचब्लॉग होतो. काहीही असले तरी या सर्वांचा मूळ हेतू परस्परसंवाद असाच आहे.
तुमच्या मित्राचा ब्लॉग आयडी माहीत असेल तर तो टाइप करून पेज ओपन करा आणि त्यातील एंट्रीज वाचून तुमची कॉमेंट पोस्ट करा. मात्र तुम्ही निनावी कॉमेंट करू शकत नाही. तुमचा मेल अॅड्रेस व पासवर्ड द्यावाच लागतो. अन्यथा कोणीही कोणाचाही ब्लॉग ओपन करून काय वाट्टेल ते लिहित राहील. अर्थात ही पद्धतही फुलप्रूफ नाही. एखाद्या बोगस नावाने एखाद्याने ईमेल आयडी ओपन केला तर तुम्ही काय करणार? असो. ब्लॉगधारक जेव्हा ही 'डायरी' ओपन करील तेव्हा ही कॉमेंट दिसेल. ती वाचून तुम्ही नवीन एंट्री पोस्ट करू शकता. असेच हे चक्र चालू राहते.
हा ब्लॉग फक्त खासगीच हवा असे नाही. मित्रमैत्रिणींचा एखादा ग्रुप एकत्रितपणे एखादा ब्लॉग चालवू शकतात. कॉलेज लाइफ अथवा त्यानंतर आपापल्या मार्गाला लागल्यावरही एकत्रितपणे गप्पांचा अड्डा जमवू शकतात. प्रत्येकाने एकमेकांना ईमेल पाठविणे हा पर्याय आहेच. पण खुलेआम एकमेकांबद्दल प्रतिक्रिया व्यक्त करणे आणि आयडियाज शेअर करणे यासारखा दुसरा आनंद नाही.
जमाना ब्लॉगचा 12 Nov 2007
ऑक्सफर्ड डिक्शनरीनुसार वेबलॉग याचा अर्थ काय आहे, हे तपासत बघण्यापेक्षा वेबलॉगचा अनुभव घेणे अधिक रोमांचकारक आ
हे. संवादाचा हा अभिनव मार्ग १९९७मध्ये सुरू झाला.
इंटरनेटवरून मित्रमैत्रिणींशी गप्पा मारण्यासाठी मेसेंजर हा प्रकार आहेच. तो कमालीचा लोकप्रिय आहे, पण सुसंवादाचे दुसरे नाव 'ब्लॉग' असेही आहे. फक्त मेसेंजरसारखा लाइव्ह चॅट यात होत नाही; तर यावरून मतांची देवाण-घेवाण करता येते, आपले अनुभव शेअर करता येतात, दुसऱ्याच्या सुख-दु:खात सहभागी होता येतं. हा ब्लॉग हा प्रकार नेमका काय आहे ? तो वेबलॉग या शब्दावरून तयार झालेला आहे. थोडक्यात, ही तुमची इंटरनेटवरची डायरी असते. फरक एवढाच की ती तुमच्यापुरती मर्यादित राहात नाही. आम जनतेला ती खुली होतेे. तुुम्ही तुमचे अनुभव लिहीत जाता अथवा एखाद्या ज्वलंत विषयावरची मते मांडत जाता आणि अवघं पब्लिक त्या चचेर्त सहभागी होतं.
हा प्रकार नेमका कोणी सुरू केला हे सांगणे कठीण आहे; पण सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की जोर्न बार्जर यांनी हा प्रकार १९९७मध्ये सुरू केला. म्हणजेच या वर्षी या ब्लॉगने एक दशक पूर्ण केले आहे. बार्जर यांच्याच शब्दांत सांगायचे तर, 'मी इंटरनेटवर सर्फिंग करत असताना मला अनेक चांगल्या उपयुक्त साइट्स सापडल्या. त्या सर्व इंटरनेटधारकांशी शेअर कराव्यात असे मला वाटले. म्हणून मी माझे स्वत:चे वेबपेज सुरू केले. त्यात या साइट्सची माहिती देण्यास सुरुवात केली.
या वेबब्लॉगचे रूपांतर ब्लॉग अशा सुटसुटीत शब्दांत नंतर कधीतरी झाले. बार्जर यांनी हा प्रकार सुरू केला, त्या आसपासच डेव्हिड विंटर (यांनी ब्लॉगवर फक्त बातम्या देणे सुरू केले) आणि कॅमेरून बॅरेट यांनी 'कॅमर्वल्ड' नावाने पेज सुरू केले. पण सर्वसाधारणपणे १९९७मध्ये ब्लॉगिंग खऱ्या अर्थाने सुरू झाले असे मानले जाते. हे बाल्यावस्थेतले ब्लॉग्ज आता 'वयात' आले आहेत. इंटरनेटचे मूलभूत ज्ञान असणारा माणूस स्वत:चे ब्लॉग सुरू करू शकतो. त्यांच्यापासून ते अगदी सर्वच क्षेत्रातले दिग्गज आज ब्लॉग्ज वापरतात. हे ब्लॉग सुरू करण्याची प्रत्येकाची कारणे वेगवेगळी आहेत. अभिनेत्री मिया फॅरो हिने स्वत:च्या मुलीची समजूत काढण्यासाठी ब्लॉग सुरू केला. मुलीच्या शाळेचे एक वर्तमानपत्र निघायचे. त्याच्यासाठी मुलीने एक कविता दिली होती. ती प्रसिद्ध करण्यात आली नाही. त्यामुळे मुलीने घरी येऊन रडून गोंधळ घातला. शेवटी दुसऱ्या वर्तमानपत्रात का जायचे, आपण आपले स्वत:चे सुरू करूया अशी तिची समजूत घातली गेली आणि मिया फॅरोचा ब्लॉग सुरू झाला. तो अर्थातच शाळेच्या पेपरपेक्षा खूप जास्त लोकांपर्यंत पोचला. ती म्हणते : 'मी ४० चित्रपटांत काम केलेय, एक पुस्तक लिहिलंय, टीव्ही, रेडिओ आणि वर्तमानपत्रं वा मासिकांना शेकडो मुलाखती दिल्या आहेत. पण मला जे मत मांडायचे आहे ते ब्लॉगमध्ये अतिशय प्रभावीपणे मांडू शकते'.
साधारणपणे या ब्लॉगमधून खाजगी बाबी कोणी समोर मांडत नाही. कोणत्या ना कोणत्या प्रश्नावर विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी ब्लॉग केले जातात. तरीही खाजगी बाबी नसतातच असे नाही. उदा. सध्या इराकमध्ये अमेरिकन सैन्य तैनात आहे. प्रदीर्घ काळ हे जवान घरापासून, कुटुंबीयांपासून दूर असतात. जेव्हा शक्य असेल तेव्हा ते आपल्या ब्लॉगद्वारे घरच्यांशी संपर्क ठेवतात. रोजच्या संघर्षाची माहिती देतात. घरचे लोकही त्यांचे मनोधैर्य टिकविण्याचा प्रयत्न करत असतात. जवानांवर बंधन एकच असते. सुरक्षेच्या दृष्टीने सैन्याला हानी पोहोचेल अशी कोणतीही माहिती त्यात येता कामा नये. पण त्यामुळे हा ब्लॉग खराखुरा भावनात्मक आणि वैयक्तिक होतो.
भारतात अजून म्हणावे तसे हे ब्लॉगिंगचे वेड आलेले नाही. पण तरीही याचा वेगाने प्रसार होतो आहे. काही ब्लॉग्ज केवळ गंमत म्हणून असतात, काही विशिष्ट विषयाला वाहून घेतलेले असतात; तर काही 'आपण भंकस करूया' या स्वरूपाचे असतात. स्वत:चे पुस्तक काढायची अनेकांना इच्छा असते; पण ते शक्य होतेच असे नाही. मग अशा ब्लॉगवर त्यांना दुधाची तहान ताकावर भागवून नेता येते. पण काही काळानंतर दुधापेक्षा ताकच अधिक पौष्टिक आहे, असे वाटायला लागले तर नवल वाटायला नको.
शॉर्टकट : तुम्हाला कंट्रोल पॅनेलमधला अॅड ऑर रिमूव्ह प्रोग्राम्ससारखा एखादा प्रोग्रॅम सतत उघडावा लागतो का? मग प्रत्येक वेळेस स्टार्ट... कंट्रोल पॅनेल... अॅड ऑर रिमूव्ह प्रोग्राम्स या मार्गाने जाऊन वेळ घालविण्यापेक्षा त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवा. एकदा वरील मार्गाने गेल्यावर अॅड ऑर रिमूव्हवर राइट क्लिक करा व क्रिएट शॉर्टकटवर क्लिक करा. तेव्हा डेस्कटॉपवर शॉर्टकट निर्माण करू का, अशी विचारणा होईल. तेव्हा 'यस' म्हटल्यावर डेस्कटॉपवर आयकॉन तयार होईल. थोडासा कठीण मार्गही आहे. कंट्रोल पॅनेलच्या सर्व फाइल्स .सीपीएल एक्स्टेन्शनच्या असतात. त्या विंडोज/सिस्टिम३२ या ठिकाणी असतात. तिथे गेल्यावर सगळ्या .सीपीएल फाइल ग्रूप करा. तुम्हाला समजा डिस्प्ले प्रॉपर्टीचा शॉर्टकट हवाय. तर डेस्क.सीपीएल फाइलवर राइट क्लिक करून क्रिएट शॉर्टकटवर क्लिक करा. तो शॉर्टकट तुमच्या सेवेला हजर होईल. असेच अन्य बाबींचेही शॉर्टकट होऊ शकतात.
हे. संवादाचा हा अभिनव मार्ग १९९७मध्ये सुरू झाला.
इंटरनेटवरून मित्रमैत्रिणींशी गप्पा मारण्यासाठी मेसेंजर हा प्रकार आहेच. तो कमालीचा लोकप्रिय आहे, पण सुसंवादाचे दुसरे नाव 'ब्लॉग' असेही आहे. फक्त मेसेंजरसारखा लाइव्ह चॅट यात होत नाही; तर यावरून मतांची देवाण-घेवाण करता येते, आपले अनुभव शेअर करता येतात, दुसऱ्याच्या सुख-दु:खात सहभागी होता येतं. हा ब्लॉग हा प्रकार नेमका काय आहे ? तो वेबलॉग या शब्दावरून तयार झालेला आहे. थोडक्यात, ही तुमची इंटरनेटवरची डायरी असते. फरक एवढाच की ती तुमच्यापुरती मर्यादित राहात नाही. आम जनतेला ती खुली होतेे. तुुम्ही तुमचे अनुभव लिहीत जाता अथवा एखाद्या ज्वलंत विषयावरची मते मांडत जाता आणि अवघं पब्लिक त्या चचेर्त सहभागी होतं.
हा प्रकार नेमका कोणी सुरू केला हे सांगणे कठीण आहे; पण सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की जोर्न बार्जर यांनी हा प्रकार १९९७मध्ये सुरू केला. म्हणजेच या वर्षी या ब्लॉगने एक दशक पूर्ण केले आहे. बार्जर यांच्याच शब्दांत सांगायचे तर, 'मी इंटरनेटवर सर्फिंग करत असताना मला अनेक चांगल्या उपयुक्त साइट्स सापडल्या. त्या सर्व इंटरनेटधारकांशी शेअर कराव्यात असे मला वाटले. म्हणून मी माझे स्वत:चे वेबपेज सुरू केले. त्यात या साइट्सची माहिती देण्यास सुरुवात केली.
या वेबब्लॉगचे रूपांतर ब्लॉग अशा सुटसुटीत शब्दांत नंतर कधीतरी झाले. बार्जर यांनी हा प्रकार सुरू केला, त्या आसपासच डेव्हिड विंटर (यांनी ब्लॉगवर फक्त बातम्या देणे सुरू केले) आणि कॅमेरून बॅरेट यांनी 'कॅमर्वल्ड' नावाने पेज सुरू केले. पण सर्वसाधारणपणे १९९७मध्ये ब्लॉगिंग खऱ्या अर्थाने सुरू झाले असे मानले जाते. हे बाल्यावस्थेतले ब्लॉग्ज आता 'वयात' आले आहेत. इंटरनेटचे मूलभूत ज्ञान असणारा माणूस स्वत:चे ब्लॉग सुरू करू शकतो. त्यांच्यापासून ते अगदी सर्वच क्षेत्रातले दिग्गज आज ब्लॉग्ज वापरतात. हे ब्लॉग सुरू करण्याची प्रत्येकाची कारणे वेगवेगळी आहेत. अभिनेत्री मिया फॅरो हिने स्वत:च्या मुलीची समजूत काढण्यासाठी ब्लॉग सुरू केला. मुलीच्या शाळेचे एक वर्तमानपत्र निघायचे. त्याच्यासाठी मुलीने एक कविता दिली होती. ती प्रसिद्ध करण्यात आली नाही. त्यामुळे मुलीने घरी येऊन रडून गोंधळ घातला. शेवटी दुसऱ्या वर्तमानपत्रात का जायचे, आपण आपले स्वत:चे सुरू करूया अशी तिची समजूत घातली गेली आणि मिया फॅरोचा ब्लॉग सुरू झाला. तो अर्थातच शाळेच्या पेपरपेक्षा खूप जास्त लोकांपर्यंत पोचला. ती म्हणते : 'मी ४० चित्रपटांत काम केलेय, एक पुस्तक लिहिलंय, टीव्ही, रेडिओ आणि वर्तमानपत्रं वा मासिकांना शेकडो मुलाखती दिल्या आहेत. पण मला जे मत मांडायचे आहे ते ब्लॉगमध्ये अतिशय प्रभावीपणे मांडू शकते'.
साधारणपणे या ब्लॉगमधून खाजगी बाबी कोणी समोर मांडत नाही. कोणत्या ना कोणत्या प्रश्नावर विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी ब्लॉग केले जातात. तरीही खाजगी बाबी नसतातच असे नाही. उदा. सध्या इराकमध्ये अमेरिकन सैन्य तैनात आहे. प्रदीर्घ काळ हे जवान घरापासून, कुटुंबीयांपासून दूर असतात. जेव्हा शक्य असेल तेव्हा ते आपल्या ब्लॉगद्वारे घरच्यांशी संपर्क ठेवतात. रोजच्या संघर्षाची माहिती देतात. घरचे लोकही त्यांचे मनोधैर्य टिकविण्याचा प्रयत्न करत असतात. जवानांवर बंधन एकच असते. सुरक्षेच्या दृष्टीने सैन्याला हानी पोहोचेल अशी कोणतीही माहिती त्यात येता कामा नये. पण त्यामुळे हा ब्लॉग खराखुरा भावनात्मक आणि वैयक्तिक होतो.
भारतात अजून म्हणावे तसे हे ब्लॉगिंगचे वेड आलेले नाही. पण तरीही याचा वेगाने प्रसार होतो आहे. काही ब्लॉग्ज केवळ गंमत म्हणून असतात, काही विशिष्ट विषयाला वाहून घेतलेले असतात; तर काही 'आपण भंकस करूया' या स्वरूपाचे असतात. स्वत:चे पुस्तक काढायची अनेकांना इच्छा असते; पण ते शक्य होतेच असे नाही. मग अशा ब्लॉगवर त्यांना दुधाची तहान ताकावर भागवून नेता येते. पण काही काळानंतर दुधापेक्षा ताकच अधिक पौष्टिक आहे, असे वाटायला लागले तर नवल वाटायला नको.
शॉर्टकट : तुम्हाला कंट्रोल पॅनेलमधला अॅड ऑर रिमूव्ह प्रोग्राम्ससारखा एखादा प्रोग्रॅम सतत उघडावा लागतो का? मग प्रत्येक वेळेस स्टार्ट... कंट्रोल पॅनेल... अॅड ऑर रिमूव्ह प्रोग्राम्स या मार्गाने जाऊन वेळ घालविण्यापेक्षा त्याचा शॉर्टकट डेस्कटॉपवर करून ठेवा. एकदा वरील मार्गाने गेल्यावर अॅड ऑर रिमूव्हवर राइट क्लिक करा व क्रिएट शॉर्टकटवर क्लिक करा. तेव्हा डेस्कटॉपवर शॉर्टकट निर्माण करू का, अशी विचारणा होईल. तेव्हा 'यस' म्हटल्यावर डेस्कटॉपवर आयकॉन तयार होईल. थोडासा कठीण मार्गही आहे. कंट्रोल पॅनेलच्या सर्व फाइल्स .सीपीएल एक्स्टेन्शनच्या असतात. त्या विंडोज/सिस्टिम३२ या ठिकाणी असतात. तिथे गेल्यावर सगळ्या .सीपीएल फाइल ग्रूप करा. तुम्हाला समजा डिस्प्ले प्रॉपर्टीचा शॉर्टकट हवाय. तर डेस्क.सीपीएल फाइलवर राइट क्लिक करून क्रिएट शॉर्टकटवर क्लिक करा. तो शॉर्टकट तुमच्या सेवेला हजर होईल. असेच अन्य बाबींचेही शॉर्टकट होऊ शकतात.
ज्येष्ठ साहित्यिक प्रा. राम शेवाळकर यांचं निधन । हृदयविकाराच्या झटक्यानं निधन । प्रा. शेवाळकर ७६ वर्षांचे होते । स्पॅममेलसाठी स्वनियंत्रण 12 Nov 2
गेल्या आठवड्यात स्पॅममेल म्हणजे काय ते आपण पाहिले. ब-याच ई-मेल कंपन्यांनी मेलमध्येच स्पॅम रोखण्याची सोय केली आहे. याबाबत
ीत जीमेल हे सर्वात उपयोगी आहे. ते इनबॉक्समध्ये आलेल्या मेलची चाळण लावून स्पॅम मेल वेगळ्याच फोल्डरमध्ये टाकते. त्यामुळे इनबॉक्स उघडला की चांगलेच मेल दिसतात.
स्पॅममेल फोल्डरमधले मेल तीस दिवसांनी आपोआप काढून टाकले जातात. त्यामुळे तुम्ही तो फोल्डर उघडलाच नाहीत तरी चालेल. उघडायचा मोह झाला तर कोणताही मेल ओपन करू नका. याहूनेही अशीच सोय मेलमध्ये केली आहे. हॉटमेलमध्ये काही प्रमाणात स्पॅममेल इनबॉक्समध्ये राहते. ते न उघडताच काढून टाकावे.
स्पॅम मेल यायला लागले तेव्हापासूनच त्यावर उपाय शोधायला सुरुवात झाली. आज अनेक अँटिस्पॅम प्रोग्रॅम्स नेटवर उपलब्ध आहेत. त्यातले बरेचसे फुकटात डाऊनलोड करता येतात. स्पॅमिहिलेटर हा त्यातलाच एक प्रोग्रॅम. त्याची ०.९.९.३० क्रमांकाची व्हर्जन सध्या लेटेस्ट आहे. पॉप ३ व आयमॅप अकाऊंटना तो उपयोगी पडतो. डाऊनलोड केल्यावर सर्वसामान्य माणसाला समजेल अशा अवतारात तो तुमच्या स्क्रीनवर झळकतो. त्यातील सूचनांप्रमाणे वागलात की एखाद्या मिनिटांत तो कम्प्युटरमध्ये स्थिरावतो. तो डाऊनलोड करताना तुम्हाला तुमच्या मेलच्या सर्व्हरचे नाव द्यावे लागते. ते दिलेत की त्या मेलवरून येणारे सगळे ई-मेल काटेकोरपणे तपासले जातात. उदा. स्पॅमिहिलेटरच्या सेटिंगमध्ये गेल्यावर संबंधित ठिकाणी याहूच्या सर्व्हरचे नाव दिले की याहूवरचे सगळे मेल आपोआप तपासले जातील व स्पॅम नसलेलेच मेल तुमच्यापर्यंत पोचतात. वापरत असलेल्या सर्व मेलच्या र्सव्हरची नावे दिली तर सगळेच मेल तपासले जातील. त्याची फाइलसाईझ १.८२५ एमबी आहे. सहा जुलैला ही लेटेस्ट व्हर्जन नेटवर टाकण्यात आली असून आतापर्यंत सुमारे १५ लाख लोकांनी तो डाऊनलोड केला आहे.
याशिवाय बरेचसे अँटिस्पॅम फिल्टर नेटवर उपलब्ध आहेत. 'मेलवॉशर' हा त्यातलाच एक. फुकटात मिळतो, डाऊनलोड करायला सोपा आणि फाइलची साइझही छोटी. अधिक प्रगत म्हणजे 'मेलवॉशर प्रो' हवा असेल तर पैसे मोजायची तयारी ठेवा. नाही म्हणायला तीस दिवस ट्रायल म्हणून फुकटात वापरता येतो. साधा मेलवॉशर आतापर्यंत ७० लाख लोकांनी डाऊनलोड केलेला आहे.
अँटिस्पॅमच नव्हे तर कोणताही प्रोग्रॅम डाऊनलोड करताना त्याचे फायदे असतात तसेच तोटेही असतात हे लक्षात घ्यायला हवे. उदा. 'बुलगार्ड इंटरनेट सिक्युरिटी ७' कम्प्युटरमध्ये बसविलेत, तर त्यात अँटिव्हायरस तंत्रज्ञानही समाविष्ट आहे. काही प्रश्न आला तर २४ तास मदत उपलब्ध आहे. ही मदत चॅटिंगद्वारे मिळवता येईल. ई-मेल आणि फाइल यांची साठवणूक करण्याची क्षमताही यात आहे. पण त्याचवेळी काही चांगल्या मेलना स्पॅमच्या फोल्डरमध्ये टाकून तो तुमची पंचाईतही करून टाकतो. अँटिस्पायवेअर सॉफ्टवेअर असले तरी सगळ्या दूषित फाइल्स काढून टाकण्याची क्षमता त्यात नाही. तुम्ही (दोन वर्षांसाठी) तीन हजार रुपयांच्या आसपास पैसे मोजून एव्हीजी अँटिव्हायरस घेतलात, तर त्यामध्येही अँटिव्हायरस, अँटिस्पॅम, अँटिस्पायवेअर आणि फायरवॉल अशा चारही सेवा उपलब्ध आहेत. 'नॉर्टन इंटरनेट सिक्युरिटी २००७' (एक ते तीन हजार रु.) घेतल्यावरही एव्हीजीत उपलब्ध असणाऱ्या चारही सेवा मिळतात. मात्र यातले अँटिस्पायवेअर पूर्णपणे सुरक्षित नाही. कम्प्युटरला हानी न पोचवणारे स्पायवेअर कम्प्युटरमध्ये घुसतेच. अँटिस्पॅमही काहीवेळा एखाद्या स्पॅममेलकडे 'काणाडोळा' करतो आणि तो मेल इनबॉक्समध्ये येऊन पडतो. पण एकंदरीत नॉर्टन चांगले प्रभावी आहे. 'कॅस्परस्की इंटरनेट सिक्युरिटी ६' घ्यायचा तर ३२०० रु.च्या आसपास पैसे मोजावे लागतात. पण सोयी मात्र त्या तुलनेत कमी आहेत.
हा प्रत्येक प्रोग्रॅम प्रभावी आहेच; पण विकत घेताना त्याचे अधिकउणे पाहून मगच घ्या. कारण प्रत्येकजण आपणच शंभर टक्के प्रभावी आहोत असाच दावा करतो. तोवर फुकटातला स्पॅमिहिलेटर बरा. याशिवायही अनेक अँटिस्पॅम सॉफ्टवेअर्स नेटवर उपलब्ध आहेत, पण सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे वाट्टेल ते मेल ओपन करण्याची घाई करू नका. स्वत:साठी दोन वा तीन ई-मेल आयडी ठेवा. त्यातले दोन रोजचे व्यवहार करण्यासाठी व एखादा बँकेचे वा क्रेडिट कार्डाचे व्यवहार करण्यासाठी. तिन्हीचे पासवर्ड सतत बदलत ठेवा आणि मुख्य म्हणजे तीनही मेलचे पासवर्ड वेगवेगळे ठेवा. म्हणजे एखादा पासवर्ड कोणी पळवला तर बाकीचे दोन सुरक्षित राहतील. मेल पाठवताना स्वत:ची पूर्ण ओळख जाहीर करू नका. काहीतरी टोपण नाव अथवा आपले शॉर्ट नाव टाकून ई-मेल आयडी बनवा. स्वत:वर नियंत्रण ठेवलेत तर हा प्रश्न ब-याच प्रमाणात सुटू शकेल.
ीत जीमेल हे सर्वात उपयोगी आहे. ते इनबॉक्समध्ये आलेल्या मेलची चाळण लावून स्पॅम मेल वेगळ्याच फोल्डरमध्ये टाकते. त्यामुळे इनबॉक्स उघडला की चांगलेच मेल दिसतात.
स्पॅममेल फोल्डरमधले मेल तीस दिवसांनी आपोआप काढून टाकले जातात. त्यामुळे तुम्ही तो फोल्डर उघडलाच नाहीत तरी चालेल. उघडायचा मोह झाला तर कोणताही मेल ओपन करू नका. याहूनेही अशीच सोय मेलमध्ये केली आहे. हॉटमेलमध्ये काही प्रमाणात स्पॅममेल इनबॉक्समध्ये राहते. ते न उघडताच काढून टाकावे.
स्पॅम मेल यायला लागले तेव्हापासूनच त्यावर उपाय शोधायला सुरुवात झाली. आज अनेक अँटिस्पॅम प्रोग्रॅम्स नेटवर उपलब्ध आहेत. त्यातले बरेचसे फुकटात डाऊनलोड करता येतात. स्पॅमिहिलेटर हा त्यातलाच एक प्रोग्रॅम. त्याची ०.९.९.३० क्रमांकाची व्हर्जन सध्या लेटेस्ट आहे. पॉप ३ व आयमॅप अकाऊंटना तो उपयोगी पडतो. डाऊनलोड केल्यावर सर्वसामान्य माणसाला समजेल अशा अवतारात तो तुमच्या स्क्रीनवर झळकतो. त्यातील सूचनांप्रमाणे वागलात की एखाद्या मिनिटांत तो कम्प्युटरमध्ये स्थिरावतो. तो डाऊनलोड करताना तुम्हाला तुमच्या मेलच्या सर्व्हरचे नाव द्यावे लागते. ते दिलेत की त्या मेलवरून येणारे सगळे ई-मेल काटेकोरपणे तपासले जातात. उदा. स्पॅमिहिलेटरच्या सेटिंगमध्ये गेल्यावर संबंधित ठिकाणी याहूच्या सर्व्हरचे नाव दिले की याहूवरचे सगळे मेल आपोआप तपासले जातील व स्पॅम नसलेलेच मेल तुमच्यापर्यंत पोचतात. वापरत असलेल्या सर्व मेलच्या र्सव्हरची नावे दिली तर सगळेच मेल तपासले जातील. त्याची फाइलसाईझ १.८२५ एमबी आहे. सहा जुलैला ही लेटेस्ट व्हर्जन नेटवर टाकण्यात आली असून आतापर्यंत सुमारे १५ लाख लोकांनी तो डाऊनलोड केला आहे.
याशिवाय बरेचसे अँटिस्पॅम फिल्टर नेटवर उपलब्ध आहेत. 'मेलवॉशर' हा त्यातलाच एक. फुकटात मिळतो, डाऊनलोड करायला सोपा आणि फाइलची साइझही छोटी. अधिक प्रगत म्हणजे 'मेलवॉशर प्रो' हवा असेल तर पैसे मोजायची तयारी ठेवा. नाही म्हणायला तीस दिवस ट्रायल म्हणून फुकटात वापरता येतो. साधा मेलवॉशर आतापर्यंत ७० लाख लोकांनी डाऊनलोड केलेला आहे.
अँटिस्पॅमच नव्हे तर कोणताही प्रोग्रॅम डाऊनलोड करताना त्याचे फायदे असतात तसेच तोटेही असतात हे लक्षात घ्यायला हवे. उदा. 'बुलगार्ड इंटरनेट सिक्युरिटी ७' कम्प्युटरमध्ये बसविलेत, तर त्यात अँटिव्हायरस तंत्रज्ञानही समाविष्ट आहे. काही प्रश्न आला तर २४ तास मदत उपलब्ध आहे. ही मदत चॅटिंगद्वारे मिळवता येईल. ई-मेल आणि फाइल यांची साठवणूक करण्याची क्षमताही यात आहे. पण त्याचवेळी काही चांगल्या मेलना स्पॅमच्या फोल्डरमध्ये टाकून तो तुमची पंचाईतही करून टाकतो. अँटिस्पायवेअर सॉफ्टवेअर असले तरी सगळ्या दूषित फाइल्स काढून टाकण्याची क्षमता त्यात नाही. तुम्ही (दोन वर्षांसाठी) तीन हजार रुपयांच्या आसपास पैसे मोजून एव्हीजी अँटिव्हायरस घेतलात, तर त्यामध्येही अँटिव्हायरस, अँटिस्पॅम, अँटिस्पायवेअर आणि फायरवॉल अशा चारही सेवा उपलब्ध आहेत. 'नॉर्टन इंटरनेट सिक्युरिटी २००७' (एक ते तीन हजार रु.) घेतल्यावरही एव्हीजीत उपलब्ध असणाऱ्या चारही सेवा मिळतात. मात्र यातले अँटिस्पायवेअर पूर्णपणे सुरक्षित नाही. कम्प्युटरला हानी न पोचवणारे स्पायवेअर कम्प्युटरमध्ये घुसतेच. अँटिस्पॅमही काहीवेळा एखाद्या स्पॅममेलकडे 'काणाडोळा' करतो आणि तो मेल इनबॉक्समध्ये येऊन पडतो. पण एकंदरीत नॉर्टन चांगले प्रभावी आहे. 'कॅस्परस्की इंटरनेट सिक्युरिटी ६' घ्यायचा तर ३२०० रु.च्या आसपास पैसे मोजावे लागतात. पण सोयी मात्र त्या तुलनेत कमी आहेत.
हा प्रत्येक प्रोग्रॅम प्रभावी आहेच; पण विकत घेताना त्याचे अधिकउणे पाहून मगच घ्या. कारण प्रत्येकजण आपणच शंभर टक्के प्रभावी आहोत असाच दावा करतो. तोवर फुकटातला स्पॅमिहिलेटर बरा. याशिवायही अनेक अँटिस्पॅम सॉफ्टवेअर्स नेटवर उपलब्ध आहेत, पण सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे वाट्टेल ते मेल ओपन करण्याची घाई करू नका. स्वत:साठी दोन वा तीन ई-मेल आयडी ठेवा. त्यातले दोन रोजचे व्यवहार करण्यासाठी व एखादा बँकेचे वा क्रेडिट कार्डाचे व्यवहार करण्यासाठी. तिन्हीचे पासवर्ड सतत बदलत ठेवा आणि मुख्य म्हणजे तीनही मेलचे पासवर्ड वेगवेगळे ठेवा. म्हणजे एखादा पासवर्ड कोणी पळवला तर बाकीचे दोन सुरक्षित राहतील. मेल पाठवताना स्वत:ची पूर्ण ओळख जाहीर करू नका. काहीतरी टोपण नाव अथवा आपले शॉर्ट नाव टाकून ई-मेल आयडी बनवा. स्वत:वर नियंत्रण ठेवलेत तर हा प्रश्न ब-याच प्रमाणात सुटू शकेल.
Saturday, May 2, 2009
स्पॅम मेलचा राक्षस 12 Nov 2007
मेलबॉक्समध्ये येणारे ८० टक्के मेल 'स्पॅम' या प्रकारात मोडतात. विविध प्रकारच्या फसवणुकी करणारे हे मेल रोखणारी यंत्रणा देणारे प
्रोग्रॅम्स माहीत असणे अत्यंत आवश्यक आहे...
....................
मला ब्रिटन, अमेरिका आणि आफिक्रेतून आतापर्यंत कोट्यवधी डॉलर वा पौंडांचे बक्षीस मिळाले आहे. ते मिळाल्याने मी केव्हाच अब्जाधीश झालो आहे. मला जगात दर आठवड्याला कोठे ना कोठे तरी लॉटरी लागते आणि माझ्या पैशांत भर पडत जाते. फरक एवढाच की हे पैसे मी प्रत्यक्षात कधीच घेतलेले नाहीत. कारण उघड आहे. ते प्रत्यक्षात अस्तित्वातच नाहीत. माझ्या ई-मेलमध्ये येणारे हे मेल बोगस असतात. अशा लॉटऱ्यांबरोबरच मला असंख्य नामांकित कंपन्यांची उत्पादने जवळपास फुकटात मिळतात. याशिवाय असंख्य प्रलोभने या मेलमधून येत असतात. मी यातल्या कोणालाच बळी पडत नाही, हा भाग वेगळा.
या मेलना 'स्पॅम मेल' म्हणजेच कम्प्युटरधारकाच्या परवानगीविना आणि त्याची फसवणूक करण्याच्या उद्देशाने पाठविलेला मेल म्हणतात. ही फसवणूक कोणत्याही प्रकारची असू शकते. आथिर्क फसवणूकही होण्याची शक्यता असते. अशा अर्थाने की मेलमधील जाहिरातीला भुलून काहीजण ताबडतोब खरेदी करतात आणि ते करताना क्रेडिट कार्डाचा वापर करतात. त्याबरोबर मेल पाठविणाऱ्याचे काम होते. तुमचा क्रेडिट कार्ड नंबर आणि पासवर्ड काढून घेण्याचे काम पूर्ण होते. नंतर तुमच्या नंबरवर बरीच खरेदी केली जाते. कार्डाचे स्टेटमेंट हातात आल्यावर आपले डोळे पांढरे होतात. फसवणुकीचा दुसरा मार्ग तितकाच धोक्याचा आहे. स्पॅम मेल उघडल्यास एखादे स्पायवेअर अथवा व्हायरस कम्प्युटरमध्ये शिरण्याचा धोका असतो. एकदा व्हायरस शिरला की कम्प्युटरचा नाश करायला तो मागेपुढे पाहत नाही. स्पायवेअर अधिक धोक्याचे असते. तेे कम्प्युटरमध्ये डाऊनलोड झाले आहे याचा पत्ताच तुम्हाला लागत नाही. एकदा ते कम्प्युटरमध्ये घुसले की तुमचा डाटा कॉपी करून अथवा प्रसंगी त्याचा नाश करून टाकते. तुमच्या लक्षात येते, तेव्हा फार उशीर झालेला असतो.
यावरचा सोपा उपाय म्हणजे अशा मेल न उघडणे. तसे होत नाही. याचे कारण फुकटात अथवा अत्यल्प किमतीत काही मिळत असेल, तर ते घेण्याचा मानवी स्वभाव असतो. याचाच फायदा स्पॅम मेल पाठविणारे घेतात. प्रत्येक मेल ओपन करण्याचा कम्प्युटरधारकाच्या प्रवृत्तीचाही फायदा स्पॅम मेल पाठविणारे लोक घेतात. ही प्रवृत्ती वाढल्याने स्पॅम मेलमध्येही वाढ झाली आहे. ही वाढ किती प्रचंड आहे पाहा. १९७८मध्ये पहिल्यांदा स्पॅम मेल पाठविण्यात आला, असे मानले जाते. तो ६०० लोकांना पाठविण्यात आला. १९९४मध्ये प्रथमच खूप मोठ्या प्रमाणावर हे मेल पाठविण्यास सुरुवात झाली. लाखो लोकांना त्याचा फटका बसला. नंतर हे प्रमाण एवढे वाढले की २००५च्या जूनमध्ये रोज ३० अब्ज मेल पाठविले गेले. २००६च्या डिसेंबरमध्ये हे प्रमाण ८५ अब्ज मेल झाले आणि यंदाच्या फेब्रुवारीत तर ९० अब्जापर्यंत गेले आहे. आता जुलैत त्याने शंभरी गाठली असली तर नवल नाही.
मेलबॉक्समध्ये येणारे ८० टक्के मेल हे या सदरात मोडतात. आऊटलूकसारख्या प्रोग्रॅममध्ये अँटिस्पॅम यंत्रणा बसविलेली असते. जवळपास सर्वच ई-मेलमध्ये अशा जंक मेल बाजूला काढून त्या 'जंक मेल फोल्डर'मध्ये जातील याची व्यवस्था केलेली असते. पण या यंत्रणांवरही मात करण्याची ताकद स्पॅम मेल पाठविणाऱ्याकडे असते. या यंत्रणा नेमक्या कशा असतात? एखादा विशिष्ट शब्द मेलमध्ये असल्यास अथवा विशिष्ट पत्त्यावरून मेल आल्यास तो मेल स्पॅम मेल आहे असे समजून त्यावर बंदी घातली जाते. मग स्पॅम मेल पाठविणारे यातून पळवाटा काढतात. समजा अशोकपानवलकर याच्याकडून स्पॅम मेल आल्याने तो शब्द ब्लॅकलिस्टमध्ये गेला तर मेल पाठविताना अशोक-पानवलकर असे शब्द टाकून तो मेल येतो. मग ई-मेल यंत्रणा काहीच करू शकत नाही. एका डॅशचा फरक सामान्य माणसाच्या लगेच लक्षात येत नाही. त्याची फसवणूक होते आणि तो मेल उघडला जातो.
साधारणपणे तीन विषयांबाबत हा स्पॅममेल अधिक पाठवला जातो. पैसे, अमली पदार्थ आणि सेक्स हे ते तीन विषय आहे. प्रत्यक्षात मेलचा विषय साधा दिला जातो; पण तो ओपन केल्यावर एखादी पॉर्न साइट ओपन होते आणि कम्प्युटरचा सत्यानाश करते. आधी म्हटल्याप्रमाणे हे स्पॅम मेल रोखण्यासाठी बऱ्याच ई-मेल कंपन्यांनी स्वत:च सॉफ्टवेअर बसविलेले आहे. त्याचे जंक मेल नावाचे फोल्डरच तयार असतात. तेथे हे मेल जाऊन पडतात. आता हा फोल्डर ओपन करून ते मेल पाहण्याचा प्रयत्न तुम्ही केलात तर भाग वेगळा. ई-मेलमधल्या अँटिस्पॅम यंत्रणेशिवाय तुम्हाला स्वत:ची यंत्रणा बसवायची असेल तर इंटरनेटवरून तुम्हीही वेगळे सॉफ्टवेअर लोड करू शकता.
्रोग्रॅम्स माहीत असणे अत्यंत आवश्यक आहे...
....................
मला ब्रिटन, अमेरिका आणि आफिक्रेतून आतापर्यंत कोट्यवधी डॉलर वा पौंडांचे बक्षीस मिळाले आहे. ते मिळाल्याने मी केव्हाच अब्जाधीश झालो आहे. मला जगात दर आठवड्याला कोठे ना कोठे तरी लॉटरी लागते आणि माझ्या पैशांत भर पडत जाते. फरक एवढाच की हे पैसे मी प्रत्यक्षात कधीच घेतलेले नाहीत. कारण उघड आहे. ते प्रत्यक्षात अस्तित्वातच नाहीत. माझ्या ई-मेलमध्ये येणारे हे मेल बोगस असतात. अशा लॉटऱ्यांबरोबरच मला असंख्य नामांकित कंपन्यांची उत्पादने जवळपास फुकटात मिळतात. याशिवाय असंख्य प्रलोभने या मेलमधून येत असतात. मी यातल्या कोणालाच बळी पडत नाही, हा भाग वेगळा.
या मेलना 'स्पॅम मेल' म्हणजेच कम्प्युटरधारकाच्या परवानगीविना आणि त्याची फसवणूक करण्याच्या उद्देशाने पाठविलेला मेल म्हणतात. ही फसवणूक कोणत्याही प्रकारची असू शकते. आथिर्क फसवणूकही होण्याची शक्यता असते. अशा अर्थाने की मेलमधील जाहिरातीला भुलून काहीजण ताबडतोब खरेदी करतात आणि ते करताना क्रेडिट कार्डाचा वापर करतात. त्याबरोबर मेल पाठविणाऱ्याचे काम होते. तुमचा क्रेडिट कार्ड नंबर आणि पासवर्ड काढून घेण्याचे काम पूर्ण होते. नंतर तुमच्या नंबरवर बरीच खरेदी केली जाते. कार्डाचे स्टेटमेंट हातात आल्यावर आपले डोळे पांढरे होतात. फसवणुकीचा दुसरा मार्ग तितकाच धोक्याचा आहे. स्पॅम मेल उघडल्यास एखादे स्पायवेअर अथवा व्हायरस कम्प्युटरमध्ये शिरण्याचा धोका असतो. एकदा व्हायरस शिरला की कम्प्युटरचा नाश करायला तो मागेपुढे पाहत नाही. स्पायवेअर अधिक धोक्याचे असते. तेे कम्प्युटरमध्ये डाऊनलोड झाले आहे याचा पत्ताच तुम्हाला लागत नाही. एकदा ते कम्प्युटरमध्ये घुसले की तुमचा डाटा कॉपी करून अथवा प्रसंगी त्याचा नाश करून टाकते. तुमच्या लक्षात येते, तेव्हा फार उशीर झालेला असतो.
यावरचा सोपा उपाय म्हणजे अशा मेल न उघडणे. तसे होत नाही. याचे कारण फुकटात अथवा अत्यल्प किमतीत काही मिळत असेल, तर ते घेण्याचा मानवी स्वभाव असतो. याचाच फायदा स्पॅम मेल पाठविणारे घेतात. प्रत्येक मेल ओपन करण्याचा कम्प्युटरधारकाच्या प्रवृत्तीचाही फायदा स्पॅम मेल पाठविणारे लोक घेतात. ही प्रवृत्ती वाढल्याने स्पॅम मेलमध्येही वाढ झाली आहे. ही वाढ किती प्रचंड आहे पाहा. १९७८मध्ये पहिल्यांदा स्पॅम मेल पाठविण्यात आला, असे मानले जाते. तो ६०० लोकांना पाठविण्यात आला. १९९४मध्ये प्रथमच खूप मोठ्या प्रमाणावर हे मेल पाठविण्यास सुरुवात झाली. लाखो लोकांना त्याचा फटका बसला. नंतर हे प्रमाण एवढे वाढले की २००५च्या जूनमध्ये रोज ३० अब्ज मेल पाठविले गेले. २००६च्या डिसेंबरमध्ये हे प्रमाण ८५ अब्ज मेल झाले आणि यंदाच्या फेब्रुवारीत तर ९० अब्जापर्यंत गेले आहे. आता जुलैत त्याने शंभरी गाठली असली तर नवल नाही.
मेलबॉक्समध्ये येणारे ८० टक्के मेल हे या सदरात मोडतात. आऊटलूकसारख्या प्रोग्रॅममध्ये अँटिस्पॅम यंत्रणा बसविलेली असते. जवळपास सर्वच ई-मेलमध्ये अशा जंक मेल बाजूला काढून त्या 'जंक मेल फोल्डर'मध्ये जातील याची व्यवस्था केलेली असते. पण या यंत्रणांवरही मात करण्याची ताकद स्पॅम मेल पाठविणाऱ्याकडे असते. या यंत्रणा नेमक्या कशा असतात? एखादा विशिष्ट शब्द मेलमध्ये असल्यास अथवा विशिष्ट पत्त्यावरून मेल आल्यास तो मेल स्पॅम मेल आहे असे समजून त्यावर बंदी घातली जाते. मग स्पॅम मेल पाठविणारे यातून पळवाटा काढतात. समजा अशोकपानवलकर याच्याकडून स्पॅम मेल आल्याने तो शब्द ब्लॅकलिस्टमध्ये गेला तर मेल पाठविताना अशोक-पानवलकर असे शब्द टाकून तो मेल येतो. मग ई-मेल यंत्रणा काहीच करू शकत नाही. एका डॅशचा फरक सामान्य माणसाच्या लगेच लक्षात येत नाही. त्याची फसवणूक होते आणि तो मेल उघडला जातो.
साधारणपणे तीन विषयांबाबत हा स्पॅममेल अधिक पाठवला जातो. पैसे, अमली पदार्थ आणि सेक्स हे ते तीन विषय आहे. प्रत्यक्षात मेलचा विषय साधा दिला जातो; पण तो ओपन केल्यावर एखादी पॉर्न साइट ओपन होते आणि कम्प्युटरचा सत्यानाश करते. आधी म्हटल्याप्रमाणे हे स्पॅम मेल रोखण्यासाठी बऱ्याच ई-मेल कंपन्यांनी स्वत:च सॉफ्टवेअर बसविलेले आहे. त्याचे जंक मेल नावाचे फोल्डरच तयार असतात. तेथे हे मेल जाऊन पडतात. आता हा फोल्डर ओपन करून ते मेल पाहण्याचा प्रयत्न तुम्ही केलात तर भाग वेगळा. ई-मेलमधल्या अँटिस्पॅम यंत्रणेशिवाय तुम्हाला स्वत:ची यंत्रणा बसवायची असेल तर इंटरनेटवरून तुम्हीही वेगळे सॉफ्टवेअर लोड करू शकता.
नको ते स्पाय... 12 Nov 2007,
गेल्या वेळेस आपण अॅडवेअर आणि स्पायवेअर या प्रकारातले प्रोग्रॅम्स पाहिले. आज याच प्रकारातील आणखी प्रोग्रॅम्स पाहू या.
' हायजॅक धिस' या नावाने थेट हॅकर्सना आव्हान देणारा एक प्रोग्रॅम आहे. 'माझ्या गल्लीत येऊन तर पाहा असे सरळ आव्हान तो देतो. कम्प्युटरमधली रजिस्ट्री आणि हार्ड डिस्क या सर्वांत महत्त्वाच्या भागांचे रक्षण तो करतो. तुम्ही विशिष्ट वेबसाइटवर जावे यासाठी हॅकर्स सतत प्रयत्न करत असतात. ते हाणून पाडण्याचे काम तो करतो.
पण त्या ओघात तो इतक्या प्रोग्रॅम्सबाबत शंका घेतो की त्यातला कोणता कम्प्युटरमधून काढून टाकायचा ते सर्वसामान्य माणसाला कळत नाही. म्हणून 'हायजॅक धिस' वापरून जर तुम्ही स्कॅनिंग केलेत तर डझनावारी प्रॉब्लेम दिसतील. पण त्यामुळे लगेच घाबरून जाऊन 'फिक्स चेक्ड आयटम्स'वर क्लिक करू नका. अन्यथा विनाकारण एखादा प्रोग्रॅम नाहीसा होईल. मग 'इन्फो ऑन सिलेक्टेड आयटम्सवर क्लिक करा. म्हणजे 'दोषी' असणा-या सर्वांची माहिती दिसेल. तो दोषी का त्याची कारणे दिलेली असतील.
पण या प्रोग्रॅममधला सर्वात मोठा दोष असा की तो आयटम खरोखरच बोगस आहे का याची माहिती तो देत नाही. मग तुम्ही काय करणार? स्पायवेअरइन्फो अथवा कम्प्युटर कॉप्स नावाच्या साइट्स इंटरनेटवर उपलब्ध आहेत. तिथे ही माहिती पाठविलीत की तज्ज्ञांकडून तुम्हाला मार्गदर्शन मिळेल. किंवा त्या साइटवरील माहितीशी तुमची माहिती ताडून पाडू शकता. मग दोषी कोण आणि नुसताच संशय कोणावर घेतला गेला ते कळेल. थोडक्यात, अनुभवी व तज्ज्ञ माणसानेच या प्रोग्रॅमच्या वाटेला जावे.
स्पायवेअर नेमके काय काम करतो? तुमची वैयक्तिक माहिती चोरणे, तुम्ही कोणकोणत्या साइट्स पाहता त्याची नोंद ठेवणे, तुमच्या कम्प्युटरमधले सॉफ्टवेअर नेमके कसे आहे याची नोंद ठेवणे अशी कामे स्पायवेअर करतो. तो तुमच्या कम्प्युटरमध्ये ज्याने घुसविलेला असेल त्याच्याकडे ती माहिती गेली की तुमचे नुकसान झालेच समजा. कम्प्युटरला कितीही सुरक्षा कवच घातले तरी हा स्पायवेअर कोणालाही टाळता येत नाही. म्हणूनच कोणी घुसखोर आलाय का ते पाहण्यासाठी मशीन सतत स्कॅन करावे लागते. त्यासाठी वेगवेगळे स्पायक्लीनर डाऊनलोड करून घेणे आवश्यक आहे. 'स्पायक्लीनर गोल्ड' हा असाच एक प्रोग्रॅम आहे.
तो कम्प्युटरमध्ये नेमके कोणते स्पायवेअर घुसले आहे त्याची तपासणी करतो आणि त्याला बाहेर फेकून देतो. विशेष म्हणजे तुम्हाला एखादी फाईल काढून टाकायची आहे, पण त्यातले काही भाग (कम्पोनन्टस) हवे आहेत, तर त्याचा बॅकअप घेण्याची सोय यात आहे. या प्रोग्रॅमसाठी पैसे मोजावे लागतील. पण एकदा घेतलात की परिणाम चांगलेच होतील. त्याचे स्कॅनिंग इतरांपेक्षा लवकर होते हा आणखी एक गुण. कम्प्युटरची सर्वात चांगली स्थिती (बेस्ट सिस्टिम सेटअप) असेल तेव्हाच्या स्थितीचा बॅकअप घेऊन ठेवतो. जर एखादा स्पायवेअर काढून टाकण्याची क्षमता त्याच्यात नसेल तर तसे स्पष्टपणे सांगितले जाते, मग दुसरा स्पायक्लीनर प्रोग्रॅम वापरून तो काढून टाकता येतो.
पैसे द्यायला तयार असलात तर आणखी एक चांगला प्रोग्रॅम आहे. 'नॉर्टन ३६०' हे त्याचे नाव. हा केवळ अँटिस्पायवेअर नसून अँटिव्हायरस, अँटिफिशींग, दुहेरी फायरवॉल म्हणूनही त्याचा उपयोग होतो. नेटवरून बँकेचे व्यवहार करत असाल तरी काळजी करण्याचे कारण नाही. शिवाय तुमच्या सिस्टिमचा ऑटोमॅटिक बॅकअप आणि रिस्टोअर करण्याची क्षमताही त्यात आहे. त्या 'नॉर्टन ३६०'ची एक प्रत विकत घेतली की तीन कम्प्युटरवर बसवता येतो. शिवाय त्यावर दोन जीबी क्षमतेच्या फाइल्स साठवून ठेवण्याची सोयही त्यात आहे. 'फ्री इमेल' आणि 'लाइव्ह चॅट सपोर्ट' ही त्याची आणखी वैशिष्ट्ये आहेत. थोडक्यात हा ऑलराऊंडर प्रोग्रॅम आहे.
शॉर्टकट
तुम्ही एखादी सीडी कम्प्युटरमध्ये घालता आहात, पण तसे केल्याबरोबर ती सीडी आपोआप चालू होते (ऑटोरन). हे नको असेल तर कीबोर्डवरची शिफ्टची की दाबून सीडी सीडी ड्राइव्हमध्ये घाला. ऑटोरन होणार नाही.
समजा डेस्कटॉपवर एखादी फाइल आहे. ती तुम्हाला एखाद्या ड्राइव्हमध्ये टाकायची आहे, पण त्याचवेळी तिची कॉपीही हवी आहे. तर कंट्रोल की दाबून ती फाइल हलवली तर मूळ फाइल सुरक्षित राहून नवीन फोल्डरमध्ये कॉपी तयार होते. फाइल हलवताना शिफ्ट व कंट्रोल एकत्रित दाबले तर मूळ फाइलीचा शॉर्टकट नवीन फोल्डरमध्ये तयार होतो.
' हायजॅक धिस' या नावाने थेट हॅकर्सना आव्हान देणारा एक प्रोग्रॅम आहे. 'माझ्या गल्लीत येऊन तर पाहा असे सरळ आव्हान तो देतो. कम्प्युटरमधली रजिस्ट्री आणि हार्ड डिस्क या सर्वांत महत्त्वाच्या भागांचे रक्षण तो करतो. तुम्ही विशिष्ट वेबसाइटवर जावे यासाठी हॅकर्स सतत प्रयत्न करत असतात. ते हाणून पाडण्याचे काम तो करतो.
पण त्या ओघात तो इतक्या प्रोग्रॅम्सबाबत शंका घेतो की त्यातला कोणता कम्प्युटरमधून काढून टाकायचा ते सर्वसामान्य माणसाला कळत नाही. म्हणून 'हायजॅक धिस' वापरून जर तुम्ही स्कॅनिंग केलेत तर डझनावारी प्रॉब्लेम दिसतील. पण त्यामुळे लगेच घाबरून जाऊन 'फिक्स चेक्ड आयटम्स'वर क्लिक करू नका. अन्यथा विनाकारण एखादा प्रोग्रॅम नाहीसा होईल. मग 'इन्फो ऑन सिलेक्टेड आयटम्सवर क्लिक करा. म्हणजे 'दोषी' असणा-या सर्वांची माहिती दिसेल. तो दोषी का त्याची कारणे दिलेली असतील.
पण या प्रोग्रॅममधला सर्वात मोठा दोष असा की तो आयटम खरोखरच बोगस आहे का याची माहिती तो देत नाही. मग तुम्ही काय करणार? स्पायवेअरइन्फो अथवा कम्प्युटर कॉप्स नावाच्या साइट्स इंटरनेटवर उपलब्ध आहेत. तिथे ही माहिती पाठविलीत की तज्ज्ञांकडून तुम्हाला मार्गदर्शन मिळेल. किंवा त्या साइटवरील माहितीशी तुमची माहिती ताडून पाडू शकता. मग दोषी कोण आणि नुसताच संशय कोणावर घेतला गेला ते कळेल. थोडक्यात, अनुभवी व तज्ज्ञ माणसानेच या प्रोग्रॅमच्या वाटेला जावे.
स्पायवेअर नेमके काय काम करतो? तुमची वैयक्तिक माहिती चोरणे, तुम्ही कोणकोणत्या साइट्स पाहता त्याची नोंद ठेवणे, तुमच्या कम्प्युटरमधले सॉफ्टवेअर नेमके कसे आहे याची नोंद ठेवणे अशी कामे स्पायवेअर करतो. तो तुमच्या कम्प्युटरमध्ये ज्याने घुसविलेला असेल त्याच्याकडे ती माहिती गेली की तुमचे नुकसान झालेच समजा. कम्प्युटरला कितीही सुरक्षा कवच घातले तरी हा स्पायवेअर कोणालाही टाळता येत नाही. म्हणूनच कोणी घुसखोर आलाय का ते पाहण्यासाठी मशीन सतत स्कॅन करावे लागते. त्यासाठी वेगवेगळे स्पायक्लीनर डाऊनलोड करून घेणे आवश्यक आहे. 'स्पायक्लीनर गोल्ड' हा असाच एक प्रोग्रॅम आहे.
तो कम्प्युटरमध्ये नेमके कोणते स्पायवेअर घुसले आहे त्याची तपासणी करतो आणि त्याला बाहेर फेकून देतो. विशेष म्हणजे तुम्हाला एखादी फाईल काढून टाकायची आहे, पण त्यातले काही भाग (कम्पोनन्टस) हवे आहेत, तर त्याचा बॅकअप घेण्याची सोय यात आहे. या प्रोग्रॅमसाठी पैसे मोजावे लागतील. पण एकदा घेतलात की परिणाम चांगलेच होतील. त्याचे स्कॅनिंग इतरांपेक्षा लवकर होते हा आणखी एक गुण. कम्प्युटरची सर्वात चांगली स्थिती (बेस्ट सिस्टिम सेटअप) असेल तेव्हाच्या स्थितीचा बॅकअप घेऊन ठेवतो. जर एखादा स्पायवेअर काढून टाकण्याची क्षमता त्याच्यात नसेल तर तसे स्पष्टपणे सांगितले जाते, मग दुसरा स्पायक्लीनर प्रोग्रॅम वापरून तो काढून टाकता येतो.
पैसे द्यायला तयार असलात तर आणखी एक चांगला प्रोग्रॅम आहे. 'नॉर्टन ३६०' हे त्याचे नाव. हा केवळ अँटिस्पायवेअर नसून अँटिव्हायरस, अँटिफिशींग, दुहेरी फायरवॉल म्हणूनही त्याचा उपयोग होतो. नेटवरून बँकेचे व्यवहार करत असाल तरी काळजी करण्याचे कारण नाही. शिवाय तुमच्या सिस्टिमचा ऑटोमॅटिक बॅकअप आणि रिस्टोअर करण्याची क्षमताही त्यात आहे. त्या 'नॉर्टन ३६०'ची एक प्रत विकत घेतली की तीन कम्प्युटरवर बसवता येतो. शिवाय त्यावर दोन जीबी क्षमतेच्या फाइल्स साठवून ठेवण्याची सोयही त्यात आहे. 'फ्री इमेल' आणि 'लाइव्ह चॅट सपोर्ट' ही त्याची आणखी वैशिष्ट्ये आहेत. थोडक्यात हा ऑलराऊंडर प्रोग्रॅम आहे.
शॉर्टकट
तुम्ही एखादी सीडी कम्प्युटरमध्ये घालता आहात, पण तसे केल्याबरोबर ती सीडी आपोआप चालू होते (ऑटोरन). हे नको असेल तर कीबोर्डवरची शिफ्टची की दाबून सीडी सीडी ड्राइव्हमध्ये घाला. ऑटोरन होणार नाही.
समजा डेस्कटॉपवर एखादी फाइल आहे. ती तुम्हाला एखाद्या ड्राइव्हमध्ये टाकायची आहे, पण त्याचवेळी तिची कॉपीही हवी आहे. तर कंट्रोल की दाबून ती फाइल हलवली तर मूळ फाइल सुरक्षित राहून नवीन फोल्डरमध्ये कॉपी तयार होते. फाइल हलवताना शिफ्ट व कंट्रोल एकत्रित दाबले तर मूळ फाइलीचा शॉर्टकट नवीन फोल्डरमध्ये तयार होतो.
बॅकअप हवा; पण कशाचा? 12 Nov 2007,
बॅकअप फाइल्स आवश्यक असतात खऱ्या; पण त्याबाबतचा निर्णय काळजीपूर्वकच घ्यावा लागतो. नाहीतर हा उद्योग महागात पडू शकतो.
विंडोज एक्सपीची सीडी कम्प्युटरमध्ये घालून बॅकअपची सोय कशी करायची ते आपण पाहिले. पण ती सोय झाल्यावर कशाचा बॅकअप घ्यायचा याचाही विचार करावा लागतो. All Information on this computer या ऑप्शनवर क्लिक करण्याचा मोह तुम्हाला होईल. पण तसे करणे 'महागाचे' पडू शकते. कारण मग प्रत्येक मजकूर वा फोटो दोनदोनदा साठवला जाईल. तुमचा कम्प्युटर जास्त क्षमतेचा नसेल (सर्वसाधारणपणे हार्डडिस्क ४० जीबीची असतेच) तर सर्व काही साठवण्याचा उद्योग महागात पडू शकेल. म्हणून काय साठवायचे हे ठरवा. My documents and settings हा फोल्डर ब-याचजणांसाठी पुरेसा आहे. सगळ्या डाटा फाईल्स आणि विंडोज रजिस्ट्रीवरील वैयक्तिक माहिती आपोआप साठविली जाते.
समजा घरातले सगळेजण एकच कम्प्युटर वापरत असले तर? (एका घरात दोन टीव्ही ही पद्धत आपल्याकडे आहे; पण घरात प्रत्येक खोलीत एक कम्प्युटर ही कल्पना सुदैवाने आपल्याकडे यायची आहे) तर Everyone’s documents and settings वर क्लिक करा. कम्प्युटरवर ज्यांची ज्यांची अकाऊंट्स असतील त्यांच्या नावावरचा सारा डाटा सेव्ह होत राहील. तुमच्या प्रोफाइलच्या बाहेरचा डाटा सेव्ह करायचा असेल तर Let me choose what to backup वर क्लिक करा. तिथे My Documents चेकबॉक्सवर क्लिक करा. म्हणजे तुमची वैयक्तिक माहिती साठविली जाईल. नंतर My Computer वर जाऊन उपलब्ध पर्यायांमधील तुम्हाला आवश्यक वाटणा-या पर्यायांचे चेकबॉक्स क्लिक करा. यात काहीही सेव्ह करता येईल. तुम्ही गाणी जमवून ठेवली असतील तर ती करता येतील. (माय म्युझिक फोल्डर). तुमचे खास फोटो सेव्ह करता येतील (माय पिक्चर्स).
हा डाटा सेव्ह होतो कुठे? ते तुम्हालाच ठरवता येते. शक्यतो ज्या ड्राइव्हमध्ये तुमचा डाटा आहे तो सोडून दुसऱ्या ड्राइव्हमध्ये डाटा सेव्ह करावा. उदा. समजा हार्डडिस्कचे सी, डी, ई अशा तीन ड्राइव्हमध्ये पाटिर्शन केले आहे आणि तुमचा सध्याचा डाटा सी ड्राइव्हमध्ये आहे, तर बॅकअपसाठी ई किंवा डी निवडा. तिथे करायचे नसेल तर एखादी External Hard Disk सुद्धा उपयोगी पडू शकेल.
पण त्यासाठी तुम्हाला ती विकत घेऊन कम्प्युटरला जोडावी लागेल. मूळ हार्डडिस्क जर ८० जीबी वा त्याहून अधिक क्षमतेची असेल तर अशा बाहेरच्या हार्डडिस्कची गरजच उरत नाही. तुम्ही डाटाचा कुठे बॅकअप घ्यायचा हे ठरविले, तर बॅकअप फाइलला नाव द्या. तुम्ही ही प्रक्रिया संपविलीत की ताबडतोब बॅकअपची प्रक्रिया सुरू होते. या पद्धतीशिवाय फोटो साठवून ठेवण्यासाठी बऱ्याच सोयी उपलब्ध आहेत. गूगलचे पिकासा सॉफ्टवेअर आपल्या बहुतांश गरजा पूर्ण करते.
त्यावर वेब आल्बम बनवून आपण ते मेलने कोणालाही पाठवू शकतो. एका वेळा कितीही फोटोंचा वेब आल्बम करता येतो. मेलवरून इतके सारे फोटो एका वेळेला कसे पाठवता येतील असा प्रश्न निर्माण होईल. पण मेलवर या आल्बमची लिंकच जात असल्याने हा प्रश्न उद्भवतच नाही.
शॉर्टकट: तुम्ही एखादी सीडी वा डीव्हीडी कम्प्युटरमध्ये घातलीत आणि ती लगेच 'रन' होत असेल तर म्हणजे थेट सुरू होत असेल पण ते तुम्हाला नको असेल तर? सीडी घालताच स्क्रीनवर सुरू झालेली दिसत असेल तर खरे म्हणजे योग्यच आहे. पण हे 'ऑटोरन' नको असेल तर सीडी घालताना shift की दाबून ठेवा. म्हणजे सीडीला ऑटोमॅटिक रनचा पर्याय राहणार नाही.
Alt + Space की दाबल्या की मेन विंडोचा सिस्टिम मेन्यू ओपन होतो. मग ओपन असलेली विंडो रिस्टोअर करायला वा मिनिमाइज अथवा मॅक्झीमाइझ करायला सोपे जाते. विंडो बंद करायची असेल तरी त्याचा उपयोग होतो.
Alt + F4 या कीज दाबल्या की ओपन असलेली विंडो बंद होते. माऊसचा वापर करायची गरज नाही.
विंडोज एक्सपीची सीडी कम्प्युटरमध्ये घालून बॅकअपची सोय कशी करायची ते आपण पाहिले. पण ती सोय झाल्यावर कशाचा बॅकअप घ्यायचा याचाही विचार करावा लागतो. All Information on this computer या ऑप्शनवर क्लिक करण्याचा मोह तुम्हाला होईल. पण तसे करणे 'महागाचे' पडू शकते. कारण मग प्रत्येक मजकूर वा फोटो दोनदोनदा साठवला जाईल. तुमचा कम्प्युटर जास्त क्षमतेचा नसेल (सर्वसाधारणपणे हार्डडिस्क ४० जीबीची असतेच) तर सर्व काही साठवण्याचा उद्योग महागात पडू शकेल. म्हणून काय साठवायचे हे ठरवा. My documents and settings हा फोल्डर ब-याचजणांसाठी पुरेसा आहे. सगळ्या डाटा फाईल्स आणि विंडोज रजिस्ट्रीवरील वैयक्तिक माहिती आपोआप साठविली जाते.
समजा घरातले सगळेजण एकच कम्प्युटर वापरत असले तर? (एका घरात दोन टीव्ही ही पद्धत आपल्याकडे आहे; पण घरात प्रत्येक खोलीत एक कम्प्युटर ही कल्पना सुदैवाने आपल्याकडे यायची आहे) तर Everyone’s documents and settings वर क्लिक करा. कम्प्युटरवर ज्यांची ज्यांची अकाऊंट्स असतील त्यांच्या नावावरचा सारा डाटा सेव्ह होत राहील. तुमच्या प्रोफाइलच्या बाहेरचा डाटा सेव्ह करायचा असेल तर Let me choose what to backup वर क्लिक करा. तिथे My Documents चेकबॉक्सवर क्लिक करा. म्हणजे तुमची वैयक्तिक माहिती साठविली जाईल. नंतर My Computer वर जाऊन उपलब्ध पर्यायांमधील तुम्हाला आवश्यक वाटणा-या पर्यायांचे चेकबॉक्स क्लिक करा. यात काहीही सेव्ह करता येईल. तुम्ही गाणी जमवून ठेवली असतील तर ती करता येतील. (माय म्युझिक फोल्डर). तुमचे खास फोटो सेव्ह करता येतील (माय पिक्चर्स).
हा डाटा सेव्ह होतो कुठे? ते तुम्हालाच ठरवता येते. शक्यतो ज्या ड्राइव्हमध्ये तुमचा डाटा आहे तो सोडून दुसऱ्या ड्राइव्हमध्ये डाटा सेव्ह करावा. उदा. समजा हार्डडिस्कचे सी, डी, ई अशा तीन ड्राइव्हमध्ये पाटिर्शन केले आहे आणि तुमचा सध्याचा डाटा सी ड्राइव्हमध्ये आहे, तर बॅकअपसाठी ई किंवा डी निवडा. तिथे करायचे नसेल तर एखादी External Hard Disk सुद्धा उपयोगी पडू शकेल.
पण त्यासाठी तुम्हाला ती विकत घेऊन कम्प्युटरला जोडावी लागेल. मूळ हार्डडिस्क जर ८० जीबी वा त्याहून अधिक क्षमतेची असेल तर अशा बाहेरच्या हार्डडिस्कची गरजच उरत नाही. तुम्ही डाटाचा कुठे बॅकअप घ्यायचा हे ठरविले, तर बॅकअप फाइलला नाव द्या. तुम्ही ही प्रक्रिया संपविलीत की ताबडतोब बॅकअपची प्रक्रिया सुरू होते. या पद्धतीशिवाय फोटो साठवून ठेवण्यासाठी बऱ्याच सोयी उपलब्ध आहेत. गूगलचे पिकासा सॉफ्टवेअर आपल्या बहुतांश गरजा पूर्ण करते.
त्यावर वेब आल्बम बनवून आपण ते मेलने कोणालाही पाठवू शकतो. एका वेळा कितीही फोटोंचा वेब आल्बम करता येतो. मेलवरून इतके सारे फोटो एका वेळेला कसे पाठवता येतील असा प्रश्न निर्माण होईल. पण मेलवर या आल्बमची लिंकच जात असल्याने हा प्रश्न उद्भवतच नाही.
शॉर्टकट: तुम्ही एखादी सीडी वा डीव्हीडी कम्प्युटरमध्ये घातलीत आणि ती लगेच 'रन' होत असेल तर म्हणजे थेट सुरू होत असेल पण ते तुम्हाला नको असेल तर? सीडी घालताच स्क्रीनवर सुरू झालेली दिसत असेल तर खरे म्हणजे योग्यच आहे. पण हे 'ऑटोरन' नको असेल तर सीडी घालताना shift की दाबून ठेवा. म्हणजे सीडीला ऑटोमॅटिक रनचा पर्याय राहणार नाही.
Alt + Space की दाबल्या की मेन विंडोचा सिस्टिम मेन्यू ओपन होतो. मग ओपन असलेली विंडो रिस्टोअर करायला वा मिनिमाइज अथवा मॅक्झीमाइझ करायला सोपे जाते. विंडो बंद करायची असेल तरी त्याचा उपयोग होतो.
Alt + F4 या कीज दाबल्या की ओपन असलेली विंडो बंद होते. माऊसचा वापर करायची गरज नाही.
गूगलची घोडदौड रोखणार कशी? 12 Nov 2007, 1158 hrs IST
गूगल कंपनीची आगेकूच जोरात चालूच आहे. त्यामुळेच तिच्या प्रतिस्पर्ध्यांना एकत्र यावे लागत आहे...मायक्रोसॉफ्ट आणि याहू या दोन कंपन्
या विलीन होणार या बातमीने हा आठवडा गाजला खरा; पण खरे म्हणजे गेली कित्येक वर्षे ही बोलणी चालूच होती. मग आताच या बोलण्यांनी वेग का घ्यावा? याचे कारण उघड आहे. या दोन्ही कंपन्यांची प्रतिस्पर्धी कंपनी गूगल खूपच वेगाने पुढे जात आहे. यामुळे मायक्रोसॉफ्ट आणि याहू यांना एकत्र येण्यावाचून पर्यायच राहिलेला नाही.
यंदाच्या पहिल्या तिमाहीत या कंपन्यांची कामगिरी पाहिली की याचा अंदाज येईल. गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत गूगलचा नफा ६९ टक्क्यांनी वाढून एक अब्ज डॉलरवर गेला. महसूल ६३ टक्के वाढून साडेतीन अब्ज डॉलरच्या पुढे गेला. याउलट याहूचा याच कालावधीतला नफा ११ टक्क्यांनी कमी झाला आणि विक्रीत केवळ १९ टक्के वाढ झाली. गूगलच्या जाहिरातबाजीला तोंड देण्यासाठी याहूने 'पनामा' आणले. पण त्याचा काहीही उपयोग झालेला नाही. अर्थात हे 'पनामा' अद्याप बाल्यावस्थेत आहे आणि त्याला बाळसे धरायला खूप वेळ लागणार आहे.
गूगलचा बराचसा पैसा त्यांच्या सर्च इंजिनमधून आणि जाहिरातीमधून मिळतो. यंदाच्या पहिल्या तिमाहीतच गूगलने २२६ अब्ज जाहिरातीच्या लिंक्स दिल्या. (गेल्या वषीर्च्या पहिल्या तिमाहीपेक्षा ८५ टक्के जादा). इंटरनेटचा वापर करणारे ४८ टक्के लोक गूगलला प्राधान्य देतात. याहूचा शेअर २८ टक्के तर मायक्रोसॉफ्टचा केवळ ११ टक्के आहे. म्हणजेच या दोघांच्या शेअरपेक्षाही गूगल खूपच पुढे आहे.
त्यांना टक्कर देण्यासाठी मायक्रोसॉफ्ट व याहू एकत्र आले; तर शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र या न्यायाने गूगल व 'सन मायक्रोसिस्टिम्स' हे दोघे एकत्र आले. गेल्याच महिन्यात गूगलने 'डबलक्लिक' ही इंटरनेटवर जाहिराती देणारी कंपनी विकत घेतली, तेव्हा याहूबरोबर खरोखरच जायला हवे याची तातडी मायक्रोसॉफ्टला जाणवू लागली, एवढेच! असो.
येथे उल्लेख केलेल्या चार कंपन्याच नव्हे तर नजीकच्या भविष्यकाळात रिअल, एओएल आणि कॉमकास्ट या कंपन्याही वेगवेगळ्या गटांत सामील झाल्या तर आश्चर्य वाटायला नको. मग इंटरनेटचे वेगळेच चित्र दिसेल.
मी गेल्या आठवड्यात कम्प्युटर वापरतानाचे काही शॉर्टकट दिले होते. आता आणखी काही. कीबोर्डच्या वरच्या भागात असणारा एफ१ हा आपला खरा मदतनीस म्हणायचा. तुम्ही मायक्रोसॉफ्ट वर्डमध्ये काम करा अथवा या वर्डशी स्पर्धा देणारा अॅबीवर्ड हा प्रोग्रॅम असेल किंवा इंटरनेट एक्स्प्लोररवर काम करत असा, ही की दाबली की त्या त्या प्रोग्रॅमची सविस्तर माहिती देणारा बॉक्स तुमच्यापुढे अवतरतो. मग तुम्ही संबंधित माहिती त्यात शोधू शकता.
कंट्रोल आणि एस्केप ही दोन बटणे एकदम दाबल्यावर कम्प्युटरचा स्टार्ट मेन्यू ओपन होतो. तो ओपन झाल्यावर तुम्ही हव्या त्या प्रोग्रॅमवर जाऊ शकता. इथेही माऊसचा वापर करायचा नसेल, तर 'अॅरो कीज्ने' हवा तो प्रोग्रॅम ओपन करू शकता. इथेही एका लिंकचा विस्तार अनेक लिंकमध्ये झाला असेल तर राइट अॅरोने तिथेही जाता येते. उदाहरणार्थ, वरील पद्धतीने स्टार्ट मेन्यू ओपन केला व कंट्रोल पॅनेलवर गेले व राइट अॅरो दाबला की या छत्राखाली येणा-या सगळ्या लिंक्स दिसतील.
हव्या असणा-या लिंकवर अॅरो नेला की मग एंटर की दाबा, तो प्रोग्रॅम थेट ओपन होईल. अशा शॉर्टकटनी काम भराभर होते. अन्यथा प्रत्येक वेळेस माऊसचा वापर करावा लागला तर वेळ जास्त लागतोच; पण कम्प्युटरच्या वापरातली गंमत निघून जाते.
या विलीन होणार या बातमीने हा आठवडा गाजला खरा; पण खरे म्हणजे गेली कित्येक वर्षे ही बोलणी चालूच होती. मग आताच या बोलण्यांनी वेग का घ्यावा? याचे कारण उघड आहे. या दोन्ही कंपन्यांची प्रतिस्पर्धी कंपनी गूगल खूपच वेगाने पुढे जात आहे. यामुळे मायक्रोसॉफ्ट आणि याहू यांना एकत्र येण्यावाचून पर्यायच राहिलेला नाही.
यंदाच्या पहिल्या तिमाहीत या कंपन्यांची कामगिरी पाहिली की याचा अंदाज येईल. गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत गूगलचा नफा ६९ टक्क्यांनी वाढून एक अब्ज डॉलरवर गेला. महसूल ६३ टक्के वाढून साडेतीन अब्ज डॉलरच्या पुढे गेला. याउलट याहूचा याच कालावधीतला नफा ११ टक्क्यांनी कमी झाला आणि विक्रीत केवळ १९ टक्के वाढ झाली. गूगलच्या जाहिरातबाजीला तोंड देण्यासाठी याहूने 'पनामा' आणले. पण त्याचा काहीही उपयोग झालेला नाही. अर्थात हे 'पनामा' अद्याप बाल्यावस्थेत आहे आणि त्याला बाळसे धरायला खूप वेळ लागणार आहे.
गूगलचा बराचसा पैसा त्यांच्या सर्च इंजिनमधून आणि जाहिरातीमधून मिळतो. यंदाच्या पहिल्या तिमाहीतच गूगलने २२६ अब्ज जाहिरातीच्या लिंक्स दिल्या. (गेल्या वषीर्च्या पहिल्या तिमाहीपेक्षा ८५ टक्के जादा). इंटरनेटचा वापर करणारे ४८ टक्के लोक गूगलला प्राधान्य देतात. याहूचा शेअर २८ टक्के तर मायक्रोसॉफ्टचा केवळ ११ टक्के आहे. म्हणजेच या दोघांच्या शेअरपेक्षाही गूगल खूपच पुढे आहे.
त्यांना टक्कर देण्यासाठी मायक्रोसॉफ्ट व याहू एकत्र आले; तर शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र या न्यायाने गूगल व 'सन मायक्रोसिस्टिम्स' हे दोघे एकत्र आले. गेल्याच महिन्यात गूगलने 'डबलक्लिक' ही इंटरनेटवर जाहिराती देणारी कंपनी विकत घेतली, तेव्हा याहूबरोबर खरोखरच जायला हवे याची तातडी मायक्रोसॉफ्टला जाणवू लागली, एवढेच! असो.
येथे उल्लेख केलेल्या चार कंपन्याच नव्हे तर नजीकच्या भविष्यकाळात रिअल, एओएल आणि कॉमकास्ट या कंपन्याही वेगवेगळ्या गटांत सामील झाल्या तर आश्चर्य वाटायला नको. मग इंटरनेटचे वेगळेच चित्र दिसेल.
मी गेल्या आठवड्यात कम्प्युटर वापरतानाचे काही शॉर्टकट दिले होते. आता आणखी काही. कीबोर्डच्या वरच्या भागात असणारा एफ१ हा आपला खरा मदतनीस म्हणायचा. तुम्ही मायक्रोसॉफ्ट वर्डमध्ये काम करा अथवा या वर्डशी स्पर्धा देणारा अॅबीवर्ड हा प्रोग्रॅम असेल किंवा इंटरनेट एक्स्प्लोररवर काम करत असा, ही की दाबली की त्या त्या प्रोग्रॅमची सविस्तर माहिती देणारा बॉक्स तुमच्यापुढे अवतरतो. मग तुम्ही संबंधित माहिती त्यात शोधू शकता.
कंट्रोल आणि एस्केप ही दोन बटणे एकदम दाबल्यावर कम्प्युटरचा स्टार्ट मेन्यू ओपन होतो. तो ओपन झाल्यावर तुम्ही हव्या त्या प्रोग्रॅमवर जाऊ शकता. इथेही माऊसचा वापर करायचा नसेल, तर 'अॅरो कीज्ने' हवा तो प्रोग्रॅम ओपन करू शकता. इथेही एका लिंकचा विस्तार अनेक लिंकमध्ये झाला असेल तर राइट अॅरोने तिथेही जाता येते. उदाहरणार्थ, वरील पद्धतीने स्टार्ट मेन्यू ओपन केला व कंट्रोल पॅनेलवर गेले व राइट अॅरो दाबला की या छत्राखाली येणा-या सगळ्या लिंक्स दिसतील.
हव्या असणा-या लिंकवर अॅरो नेला की मग एंटर की दाबा, तो प्रोग्रॅम थेट ओपन होईल. अशा शॉर्टकटनी काम भराभर होते. अन्यथा प्रत्येक वेळेस माऊसचा वापर करावा लागला तर वेळ जास्त लागतोच; पण कम्प्युटरच्या वापरातली गंमत निघून जाते.
इंटरनेटच्या जाळ्यात! 12 Nov 2007, 1153 hrs IST
घरात कम्प्युटर आहे, पण त्यावर इंटरनेट नाही अशी घरे झपाट्याने कमी होत आहेत. त्याला कारणेही तशीच आहेत. पूर्वी श्री
मंतांचे खेळणे वाटणारा कम्प्युटर आता सर्वसामान्यांच्या खिशाला परवडू शकतो इतक्या आवाक्यात आला आहे. इंटरनेटची सुविधाही सामान्यांच्या कक्षेत आल्याने आणि इंटरनेटमुळे ज्ञानाची असंख्य कवाडे एकाचवेळी खुली होतात हे लक्षात आल्याने या कम्प्युटरवर इंटरनेट कधी स्वार झाले ते कळलेच नाही.
भारतात इंटरनेटचा वापर इतका झपाट्याने वाढत आहे की २००५पेक्षा २००६मध्ये हा वापर करणा-यांची संख्या ५७ टक्क्यांनी वाढली. जगभरात इंटरनेट वापरात भारताचा चौथा क्रमांक लागतो. २००६-०७मध्ये सव्वासात कोटी भारतीय इंटरनेटचा आनंद लुटत होते. आता २००७-०८मध्ये हा आकडा किमान दहा कोटींवर आणि २०१०मध्ये १५ कोटींवर जाईल, अशी अपेक्षा आहे. एकूण लोकसंख्येच्या मानाने हा आकडा कमी असला तरी ज्या वेगाने तो वाढत आहे ते पाहता, पाच वर्षांत हा आकडा ५० कोटींवर जाईल. खरे म्हणजे २००० सालापासून इंटरनेट युजर्सच्या संख्येत तब्बल ७०० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
याबाबत अलीकडेच प्रसिद्ध झालेली एक बातमी पुरेशी बोलकी आहे. कम्प्युटरचा प्रसार फक्त महानगरांमध्येच झाला, असे समजण्याचे कारण नाही. ४९ टक्के इंटरनेट युजर्स हे सर्वात मोठ्या महानगरांच्या बाहेरचे आहेत. म्हणजेच शहरांतलेच लोक 'पुढारलेले' आहेत, असा गैरसमज करून घेण्याचे कारण नाही. इंटरनेट पुरविणा-या सरकारी कंपन्यांबरोबरच काही खासगी कंपन्याही इंटरनेट सेवा देत असल्याने हा विस्तार अधिक वेगाने झाला. ब्रॉडबँड सेवेने तर ही सेवा अधिक वेगाने स्वीकारली गेली. या ब्रॉडबँडचे दर महिन्याला दोनशे रुपयांपर्यंत खाली आल्याने, भारतात ब्रॉडबँडचा वापर दरमहा २० टक्क्यांनी वाढत आहे, यात नवल ते काय?
इंटरनेटचा वापर ज्ञान मिळविण्यासाठी होतोच, पण व्यापारी कारणासाठीही होतो. किंबहुना भारतातही हा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो आहे. २००६-०७मध्ये कम्प्युटरवरून २२१० कोटी रुपयांचे व्यवहार झाले. हा आकडाही झपाट्याने वाढत आहे. क्रेडिट कार्डाचा वापर करून लोक कितीही मोठ्या रकमेची खरेदी करीत आहेत. पर्यटन आणि त्यासाठीची तिकिट खरेदी यासाठी सर्वाधिक प्रमाणावर (३७ टक्के) इंटरनेटचा वापर होत आहे. एकंदर आशियाई देशच यात पुढे आहेत.
केवळ हवी ती माहिती मिळवून ज्ञानार्जन करण्यापुरता कम्प्युटरचा वापर मर्यादित राहिलेला नाही. ई-मेल हे त्याच्या वापराचे महत्त्वाचे कारण होते, ते अजूनही असले तरी अन्य असंख्य कारणासाठी कम्प्युटरचा वापर वाढला आहे. मोठ्या आकाराचे फोटो, व्हीडिओ, इन्स्टंट मेसेजर्स, फोन कॉल्स आदि असंख्य कारणामुळे कम्प्युटरचा वापर वाढला आहे. आणखी काही काळाने घरातली प्रत्येक वस्तू कम्प्युटरने नियंत्रित केली तर आश्चर्य वाटायला नको. जगभरात हा वापर एवढा वाढला की गेल्या वषीर् लोकांनी १६१ अब्ज गिगाबाईट्स इतकी माहिती डाऊनलोड करून घेतली. म्हणजे पृथ्वीपासून सूर्याच्या अंतराच्या बारापट अंतराएवढी पुस्तके लावून ठेवली तर जितकी माहिती होईल तितकी ही माहिती आहे. २००३ साली हा आकडा केवळ तीन अब्ज गिगाबाईट्स होता हे लक्षात घेतले तर इंटरनेट युजर्सच्या वापरात किती झपाट्याने वाढ होत आहे, ते लक्षात येते. जगभरात रोज पाच लाख नवे लोक कम्प्युटरचा आधार घेऊन इंटरनेटवर सफर करत आहेत.
या झपाट्याने वाढणाऱ्या वापरामुळेच जागतिक कंपन्यांचे भारतावर लक्ष लागून राहिले आहे. मायक्रोसॉफ्ट या वडिलधा-या कंपनीने तर भारतात बस्तान बसविले आहेच, पण नंतर त्याच्या प्रतिस्पर्धी कंपन्यांनीही भारतातले जाळे वाढवायला सुरूवात केली आहे. गूगल, याहू यांनी भारतात सेंटर्स उभारली आहेत, शिवाय या आठवड्यात एओएल ही टाइम वॉर्नर गटातली कंपनीही भारताला टागेर्ट करीत आहे. या कंपन्याही भारतीयांना सलाम करीत आहेत, हे चित्र दशकभरापूर्वी कोणाच्याही नजरेसमोर आले नसावे. गूगल तर भारतीय भाषांमध्ये लोकांसमोर आले आहे.
मंतांचे खेळणे वाटणारा कम्प्युटर आता सर्वसामान्यांच्या खिशाला परवडू शकतो इतक्या आवाक्यात आला आहे. इंटरनेटची सुविधाही सामान्यांच्या कक्षेत आल्याने आणि इंटरनेटमुळे ज्ञानाची असंख्य कवाडे एकाचवेळी खुली होतात हे लक्षात आल्याने या कम्प्युटरवर इंटरनेट कधी स्वार झाले ते कळलेच नाही.
भारतात इंटरनेटचा वापर इतका झपाट्याने वाढत आहे की २००५पेक्षा २००६मध्ये हा वापर करणा-यांची संख्या ५७ टक्क्यांनी वाढली. जगभरात इंटरनेट वापरात भारताचा चौथा क्रमांक लागतो. २००६-०७मध्ये सव्वासात कोटी भारतीय इंटरनेटचा आनंद लुटत होते. आता २००७-०८मध्ये हा आकडा किमान दहा कोटींवर आणि २०१०मध्ये १५ कोटींवर जाईल, अशी अपेक्षा आहे. एकूण लोकसंख्येच्या मानाने हा आकडा कमी असला तरी ज्या वेगाने तो वाढत आहे ते पाहता, पाच वर्षांत हा आकडा ५० कोटींवर जाईल. खरे म्हणजे २००० सालापासून इंटरनेट युजर्सच्या संख्येत तब्बल ७०० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
याबाबत अलीकडेच प्रसिद्ध झालेली एक बातमी पुरेशी बोलकी आहे. कम्प्युटरचा प्रसार फक्त महानगरांमध्येच झाला, असे समजण्याचे कारण नाही. ४९ टक्के इंटरनेट युजर्स हे सर्वात मोठ्या महानगरांच्या बाहेरचे आहेत. म्हणजेच शहरांतलेच लोक 'पुढारलेले' आहेत, असा गैरसमज करून घेण्याचे कारण नाही. इंटरनेट पुरविणा-या सरकारी कंपन्यांबरोबरच काही खासगी कंपन्याही इंटरनेट सेवा देत असल्याने हा विस्तार अधिक वेगाने झाला. ब्रॉडबँड सेवेने तर ही सेवा अधिक वेगाने स्वीकारली गेली. या ब्रॉडबँडचे दर महिन्याला दोनशे रुपयांपर्यंत खाली आल्याने, भारतात ब्रॉडबँडचा वापर दरमहा २० टक्क्यांनी वाढत आहे, यात नवल ते काय?
इंटरनेटचा वापर ज्ञान मिळविण्यासाठी होतोच, पण व्यापारी कारणासाठीही होतो. किंबहुना भारतातही हा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो आहे. २००६-०७मध्ये कम्प्युटरवरून २२१० कोटी रुपयांचे व्यवहार झाले. हा आकडाही झपाट्याने वाढत आहे. क्रेडिट कार्डाचा वापर करून लोक कितीही मोठ्या रकमेची खरेदी करीत आहेत. पर्यटन आणि त्यासाठीची तिकिट खरेदी यासाठी सर्वाधिक प्रमाणावर (३७ टक्के) इंटरनेटचा वापर होत आहे. एकंदर आशियाई देशच यात पुढे आहेत.
केवळ हवी ती माहिती मिळवून ज्ञानार्जन करण्यापुरता कम्प्युटरचा वापर मर्यादित राहिलेला नाही. ई-मेल हे त्याच्या वापराचे महत्त्वाचे कारण होते, ते अजूनही असले तरी अन्य असंख्य कारणासाठी कम्प्युटरचा वापर वाढला आहे. मोठ्या आकाराचे फोटो, व्हीडिओ, इन्स्टंट मेसेजर्स, फोन कॉल्स आदि असंख्य कारणामुळे कम्प्युटरचा वापर वाढला आहे. आणखी काही काळाने घरातली प्रत्येक वस्तू कम्प्युटरने नियंत्रित केली तर आश्चर्य वाटायला नको. जगभरात हा वापर एवढा वाढला की गेल्या वषीर् लोकांनी १६१ अब्ज गिगाबाईट्स इतकी माहिती डाऊनलोड करून घेतली. म्हणजे पृथ्वीपासून सूर्याच्या अंतराच्या बारापट अंतराएवढी पुस्तके लावून ठेवली तर जितकी माहिती होईल तितकी ही माहिती आहे. २००३ साली हा आकडा केवळ तीन अब्ज गिगाबाईट्स होता हे लक्षात घेतले तर इंटरनेट युजर्सच्या वापरात किती झपाट्याने वाढ होत आहे, ते लक्षात येते. जगभरात रोज पाच लाख नवे लोक कम्प्युटरचा आधार घेऊन इंटरनेटवर सफर करत आहेत.
या झपाट्याने वाढणाऱ्या वापरामुळेच जागतिक कंपन्यांचे भारतावर लक्ष लागून राहिले आहे. मायक्रोसॉफ्ट या वडिलधा-या कंपनीने तर भारतात बस्तान बसविले आहेच, पण नंतर त्याच्या प्रतिस्पर्धी कंपन्यांनीही भारतातले जाळे वाढवायला सुरूवात केली आहे. गूगल, याहू यांनी भारतात सेंटर्स उभारली आहेत, शिवाय या आठवड्यात एओएल ही टाइम वॉर्नर गटातली कंपनीही भारताला टागेर्ट करीत आहे. या कंपन्याही भारतीयांना सलाम करीत आहेत, हे चित्र दशकभरापूर्वी कोणाच्याही नजरेसमोर आले नसावे. गूगल तर भारतीय भाषांमध्ये लोकांसमोर आले आहे.
Tuesday, April 28, 2009
सेव्ह करावे कुठे? 11 Apr 2008,
फाइल्स सेव्ह करण्याच्या सुरक्षित आणि सोईस्कर पद्धती आहेत. तसंच घुसखोर व्हायरसचा बंदोबस्त करण्याचेही मार्ग आहेत. त्यांचाच सोदाहरण घेतलेला वेध...
...........
Where To Save (in Marathi)
मायक्रोसॉफ्ट वर्डमध्ये अथवा कोणत्याही अॅप्लिकेशनमध्ये मजकूर ऑपरेट केल्यावर तो कसा सेव्ह करावा याच्या काही पद्धती आहेत. ' म. टा. ' चे एक वाचक राजन रानडे यांनी याविषयी बरेच प्रश्न विचारले आहेत. त्या प्रश्नांचा आशय असा : ते वेगवेगळ्या विषयांवर फाइल्स तयार करतात , त्या फाइल्सच्या समूहाचे वेगवेगळे फोल्डर तयार करतात आणि या सगळ्या फोल्डरचा पुन्हा एक मोठा फोल्डर तयार करतात. हा मोठा फोल्डर ते सीडीवर सेव्ह करतात. इथपर्यंत ठीक आहे. पण कम्प्युटरमधली एखादी फाइल तुम्ही अपडेट केलीत , तर त्याचे काय करायचे ? कारण सीडीतला डाटा जुना झाला असा त्याचा अर्थ आहे. मग तोही अपडेट कसा करायचा असा प्रश्न आहे.
याचे उत्तर सोपे आहे. कम्प्युटरमधली फाइल अपडेट झाली की तिचे फाइल नेम न बदलता सीडीत सेव्ह करायची. पण सीडीत त्याच नावाची दुसरी फाइल असल्याने तुम्हाला ' डू यू वाँट टू रिप्लेस धिस फाइल विथ न्यू फाइल ?' असे विचारले जाईल. तेव्हा तुम्ही हो म्हणा. काम झाले. सारा मजकूर एकाच फोल्डरमध्ये सेव्ह करावा का , या त्यांच्या प्रश्नावर उत्तर नकाराथीर्च द्यावे लागेल. वेगवेगळे फोल्डर करून तशी वर्गवारी असलेले मोठे फोल्डर करणे केव्हाही चांगले. म्हणजे एखादा फोल्डर व्हायरसमुळे करप्ट झाला , तर बाकीचे सुरक्षित राहू शकतात. सीडीमध्ये फोल्डर सेव्ह करताना त्याची झिप फाइल करणे केव्हाही चांगले. म्हणजे थोड्या जागेत जास्त फाइल मावू शकतात.
आजकाल कम्प्युटरच्या बाहेरून लावता येतील अशा हार्ड डिस्क बऱ्याच मिळतात. दोन हजार रुपयांपासून आठ हजार रुपयांपर्यंत व चार जीबीच्या पेन ड्राइव्हपासून ते १६० जीबीच्या हार्ड डिस्कपर्यंत बरेचसे पर्याय उपलब्ध आहे. ज्यांना फार मोठ्या फाइल्स करायच्या नसतात , त्यांना चार वा आठ जीबीच्या पेन ड्राइव्हचा मोठा आधार आहे. हे पेन ड्राइव्ह शर्टाच्या वरच्या खिशात राहणारे अगदी लहान असतात. साध्या वर्ड फाइल्स असतील तर त्यात काही हजार फाइल्स राहू शकतात. घरगुती काम करणाऱ्याला ते पुरेसे आहे. शिवाय खिशात घालून कोठेही नेता येत असल्याने इंटरनेटशिवाय आपण कोणत्याही फाइल्स कोठेही नेऊ शकतो.
महत्त्वाच्या फाइल सेव्ह करण्याचा माझा स्वत:चा मार्ग वेगळा आहे. समजा दहा लेखांची मालिका लिहून झाली की त्यांच्या फाइल्सची मिळून एक झिप फाइल तयार करायची आणि ती स्वत:च्याच मेलवर अटॅचमेंट म्हणून पाठवून द्यायची. एकदा इंटरनेटवरच्या तुमच्या पर्सनल मेलबॉक्समध्ये ती फाइल सेव्ह झाली की प्रश्न संपला. तुमचा कम्प्युटर जळून खाक झाला तरी फाइल्स नेटवर सुरक्षित राहतात. मेलवरच्या या फाइल्स मेलवरच वेगळा फोल्डर बनवून सेव्ह करा , नियमित ' इनबॉक्स ' मध्ये ठेवू नका. नाही तर अनवधानाने त्या डीलिट होण्याचा धोका असतो.
रानडे यांनीच आणखी एक प्रश्न विचारला आहे. त्यांना अनोळखी माणसांकडून ई-मेल येतात. ते ओपन करावेत का असा हा प्रश्न आहे. त्याचे उत्तर नाही असेच आहे. विशेषत: अटॅचमेंट असलेले मेल ओपन करायच्या भानगडीतच पडायचे नाही. ते थेट डीलिट करावेत. इंटरनेटवर मेलमध्ये व्हायरस आहेत का , हे चेक करण्यासाठी बरेच अँटीव्हायरस उपलब्ध आहेत. त्यापैकी एखादा फुकटातला डाऊनलोड केलात , तर प्रश्न सुटेल. मेलवरचा प्रत्येक मेसेज स्कॅन होईल. या अँटीव्हायरसबद्दल पुन्हा केव्हा तरी.
दुसरे एक वाचक अनिल भिसे यांनी एका व्हायरसबद्दल प्रश्न विचारला आहे. त्यांनी एव्हीजी अँटिव्हायरस बसवला आहे. हा फुकटात डाऊनलोड करता येतो आणि चांगलाही आहे. तो त्यांच्या मशीनमधला व्हायरस काढून टाकतो ; पण पुन्हा मशीन सुरू केल्यावर व्हायरस परत येतो. हेच चक्र चालू राहते. यावर उपाय असा की मशीन ' सेफ मोड ' मध्ये चालवा. म्हणजे मशीन रिस्टार्ट करा व लगेचच (स्क्रीनवर काहीही नसतानाच) कीबोर्डवरची एफ८ ही की सतत दाबत राहा. काही सेकंदांनी मशीन ' सेफ मोड ' मध्ये सुरू होईल. तिथे तुम्हाला ऑप्शन दिली जातील. तेव्हा ' सेफ मोड विथ नेटवकीर्ंग ' असे ऑप्शन निवडा. मशीन त्या मोडमध्ये जाईल. मग तुमच्या मशीनमधला अँटिव्हायरस चालवा. ' स्मार्ट स्कॅन ' नव्हे तर ' फूल सिस्टिम स्कॅन ' करा. तो व्हायरस काढून टाकला जाईल. मग मशीन पुन्हा सुरू करा , पण यावेळी एफ८ अजिबात दाबू नका. तो नेहमीसारखा सुरू होऊ द्या. मग तो व्हायरस पुन्हा येणार नाही. असे का होते ? कारण काही व्हायरस हे मूळ सिस्टिममध्ये गेलेले असतात. ते सेफ मोडमध्येच काढले जातात. अर्थात तरीही तो व्हायरस गेला नाही तर काय करायचे ? मग अधिक शक्तिशाली अँटिव्हायरस मशीनमध्ये बसवावा लागेल.
आणखी काही वाचकांच्या प्रश्नांची उत्तरे पुढील आठवड्यात.
...........
Where To Save (in Marathi)
मायक्रोसॉफ्ट वर्डमध्ये अथवा कोणत्याही अॅप्लिकेशनमध्ये मजकूर ऑपरेट केल्यावर तो कसा सेव्ह करावा याच्या काही पद्धती आहेत. ' म. टा. ' चे एक वाचक राजन रानडे यांनी याविषयी बरेच प्रश्न विचारले आहेत. त्या प्रश्नांचा आशय असा : ते वेगवेगळ्या विषयांवर फाइल्स तयार करतात , त्या फाइल्सच्या समूहाचे वेगवेगळे फोल्डर तयार करतात आणि या सगळ्या फोल्डरचा पुन्हा एक मोठा फोल्डर तयार करतात. हा मोठा फोल्डर ते सीडीवर सेव्ह करतात. इथपर्यंत ठीक आहे. पण कम्प्युटरमधली एखादी फाइल तुम्ही अपडेट केलीत , तर त्याचे काय करायचे ? कारण सीडीतला डाटा जुना झाला असा त्याचा अर्थ आहे. मग तोही अपडेट कसा करायचा असा प्रश्न आहे.
याचे उत्तर सोपे आहे. कम्प्युटरमधली फाइल अपडेट झाली की तिचे फाइल नेम न बदलता सीडीत सेव्ह करायची. पण सीडीत त्याच नावाची दुसरी फाइल असल्याने तुम्हाला ' डू यू वाँट टू रिप्लेस धिस फाइल विथ न्यू फाइल ?' असे विचारले जाईल. तेव्हा तुम्ही हो म्हणा. काम झाले. सारा मजकूर एकाच फोल्डरमध्ये सेव्ह करावा का , या त्यांच्या प्रश्नावर उत्तर नकाराथीर्च द्यावे लागेल. वेगवेगळे फोल्डर करून तशी वर्गवारी असलेले मोठे फोल्डर करणे केव्हाही चांगले. म्हणजे एखादा फोल्डर व्हायरसमुळे करप्ट झाला , तर बाकीचे सुरक्षित राहू शकतात. सीडीमध्ये फोल्डर सेव्ह करताना त्याची झिप फाइल करणे केव्हाही चांगले. म्हणजे थोड्या जागेत जास्त फाइल मावू शकतात.
आजकाल कम्प्युटरच्या बाहेरून लावता येतील अशा हार्ड डिस्क बऱ्याच मिळतात. दोन हजार रुपयांपासून आठ हजार रुपयांपर्यंत व चार जीबीच्या पेन ड्राइव्हपासून ते १६० जीबीच्या हार्ड डिस्कपर्यंत बरेचसे पर्याय उपलब्ध आहे. ज्यांना फार मोठ्या फाइल्स करायच्या नसतात , त्यांना चार वा आठ जीबीच्या पेन ड्राइव्हचा मोठा आधार आहे. हे पेन ड्राइव्ह शर्टाच्या वरच्या खिशात राहणारे अगदी लहान असतात. साध्या वर्ड फाइल्स असतील तर त्यात काही हजार फाइल्स राहू शकतात. घरगुती काम करणाऱ्याला ते पुरेसे आहे. शिवाय खिशात घालून कोठेही नेता येत असल्याने इंटरनेटशिवाय आपण कोणत्याही फाइल्स कोठेही नेऊ शकतो.
महत्त्वाच्या फाइल सेव्ह करण्याचा माझा स्वत:चा मार्ग वेगळा आहे. समजा दहा लेखांची मालिका लिहून झाली की त्यांच्या फाइल्सची मिळून एक झिप फाइल तयार करायची आणि ती स्वत:च्याच मेलवर अटॅचमेंट म्हणून पाठवून द्यायची. एकदा इंटरनेटवरच्या तुमच्या पर्सनल मेलबॉक्समध्ये ती फाइल सेव्ह झाली की प्रश्न संपला. तुमचा कम्प्युटर जळून खाक झाला तरी फाइल्स नेटवर सुरक्षित राहतात. मेलवरच्या या फाइल्स मेलवरच वेगळा फोल्डर बनवून सेव्ह करा , नियमित ' इनबॉक्स ' मध्ये ठेवू नका. नाही तर अनवधानाने त्या डीलिट होण्याचा धोका असतो.
रानडे यांनीच आणखी एक प्रश्न विचारला आहे. त्यांना अनोळखी माणसांकडून ई-मेल येतात. ते ओपन करावेत का असा हा प्रश्न आहे. त्याचे उत्तर नाही असेच आहे. विशेषत: अटॅचमेंट असलेले मेल ओपन करायच्या भानगडीतच पडायचे नाही. ते थेट डीलिट करावेत. इंटरनेटवर मेलमध्ये व्हायरस आहेत का , हे चेक करण्यासाठी बरेच अँटीव्हायरस उपलब्ध आहेत. त्यापैकी एखादा फुकटातला डाऊनलोड केलात , तर प्रश्न सुटेल. मेलवरचा प्रत्येक मेसेज स्कॅन होईल. या अँटीव्हायरसबद्दल पुन्हा केव्हा तरी.
दुसरे एक वाचक अनिल भिसे यांनी एका व्हायरसबद्दल प्रश्न विचारला आहे. त्यांनी एव्हीजी अँटिव्हायरस बसवला आहे. हा फुकटात डाऊनलोड करता येतो आणि चांगलाही आहे. तो त्यांच्या मशीनमधला व्हायरस काढून टाकतो ; पण पुन्हा मशीन सुरू केल्यावर व्हायरस परत येतो. हेच चक्र चालू राहते. यावर उपाय असा की मशीन ' सेफ मोड ' मध्ये चालवा. म्हणजे मशीन रिस्टार्ट करा व लगेचच (स्क्रीनवर काहीही नसतानाच) कीबोर्डवरची एफ८ ही की सतत दाबत राहा. काही सेकंदांनी मशीन ' सेफ मोड ' मध्ये सुरू होईल. तिथे तुम्हाला ऑप्शन दिली जातील. तेव्हा ' सेफ मोड विथ नेटवकीर्ंग ' असे ऑप्शन निवडा. मशीन त्या मोडमध्ये जाईल. मग तुमच्या मशीनमधला अँटिव्हायरस चालवा. ' स्मार्ट स्कॅन ' नव्हे तर ' फूल सिस्टिम स्कॅन ' करा. तो व्हायरस काढून टाकला जाईल. मग मशीन पुन्हा सुरू करा , पण यावेळी एफ८ अजिबात दाबू नका. तो नेहमीसारखा सुरू होऊ द्या. मग तो व्हायरस पुन्हा येणार नाही. असे का होते ? कारण काही व्हायरस हे मूळ सिस्टिममध्ये गेलेले असतात. ते सेफ मोडमध्येच काढले जातात. अर्थात तरीही तो व्हायरस गेला नाही तर काय करायचे ? मग अधिक शक्तिशाली अँटिव्हायरस मशीनमध्ये बसवावा लागेल.
आणखी काही वाचकांच्या प्रश्नांची उत्तरे पुढील आठवड्यात.
मेल 'अशी' साठवायची... 18 Apr 2008,
कम्प्युटरचा मोह आणि आकर्षण आता सर्वच वयातल्या लोकांमध्ये दिसून येत आहे. साहजिकच बऱ्याचजणांना अनेक प्रश्नही पडतात. अशाच काही प्रश्ानंची उदाहरणांसह केलेली ही उकल...
...
कम्प्युटरचा मोह सर्व वयोगटातल्या लोकांना पडत आहे हे मला मिळत असलेल्या प्रतिक्रियांवरून कळत आहे. कम्प्युटर या वयात शिकायला वेगळीच मजा येते असे नाशिकचे ७५ वर्षं वयाचे आजोबा कळवतात; तर त्याच वेळेस शाळेत शिकणारी विद्याथिर्नी या यंत्राकडे आकषिर्त होत असते. या सगळ्यांच्या कम्प्युटरकडून असणाऱ्या अपेक्षा वेगवेगळ्या, काम वेगळे आणि काम करण्याची सफाईही वेगवेगळी. पण सगळ्यांचा उत्साह मात्र सारखाच. यापैकी काही वाचकांच्या प्रश्नांना दिलेली ही उत्तरे.
न्नागदा, मध्य प्रदेश इथून अजय महामुने यांनी दोन प्रश्न विचारले आहेत. ते नवीन सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करायला गेले तेव्हा 'तुमच्याकडे विंडोज एक्सपी सव्हिर्स पॅक दोन नाही, तो आधी डाऊनलोड करा', असे त्यांना सांगण्यात आले. असे का, असे त्यांनी विचारले आहे. विंडोज एक्सपी प्रणाली मायक्रोसॉफ्ट हळूहळू निकालात काढत आहे. म्हणूनच त्यांनी विंडोज व्हिस्ता ही नवी प्रणाली आणली. पण ती म्हणावी तितकी यशस्वी झाली नाही आणि लोकांनी एक्सपीच अधिक पसंत केली. मायक्रोसॉफ्टने मात्र एक्सपीच्या सव्हिर्स पॅक दोननंतर थांबण्याचा निर्णय घेतला आहे. मूळ एक्सपी प्रणालीतील दोष दूर करताना पहिल्यांदा जी सुधारणा करण्यात आली, तिला सव्हिर्स पॅक वन म्हटले गेले, दुसऱ्यांदा व अंतिम सुधारणा केली तिला सव्हिर्स पॅक दोन म्हटले गेले. तुमच्याकडे विंडोज एक्सपी प्रणाली असली तर कोणतेही सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करण्यासाठी सव्हिर्स पॅक दोन अत्यावश्यक करण्यात आले आहे. याचे कारण सर्व सॉफ्टवेअर सव्हिर्स पॅक दोनशी कम्पॅटिबल करण्यात आलेले आहे.
या सव्हिर्स पॅकची साइझ खूप मोठी आहे. तुम्ही सव्हिर्स पॅक एक डाऊनलोड केला नसला तरी थेट दुसरा पॅक डाऊनलोड करू शकता. घरी ब्रॉडबँड नसेल तर ते डाऊनलोड करायला काही तास लागतील. म्हणून मायक्रोसॉफ्टकडे मागणी केल्यास ते तुम्हाला मोफत ही सीडी पाठवतात. अट एवढीच की तुमची मायक्रोसॉफ्टची विंडोजची प्रत ओरिजिनल असायला हवी. ती पायरेटेड असली तर मायक्रोसॉफ्ट सहकार्य करत नाही. मायक्रोसॉफ्टच्या साइटवर गेल्यास आपोआप तुमची विंडोज व्हर्जन ओरिजिनल आहे की नाही हे तपासले जाते आणि असली तर तुम्हाला सीडी कोणत्या पत्त्यावर पाठवू असे विचारले जाते. ती विंडोज एक्सपी असलेल्या प्रत्येकाने डाऊनलोड करणे आवश्यक आहे.
महामुने यांनी दुसरा प्रश्न जीमेलमध्ये इनबॉक्सशिवाय दुसरे फोल्डर तयार कसे करता येतील व मेल त्यात कसे साठवता येतील असा विचारला आहे. अशा वर्गवारीसाठी जीमेल अतिशय उपयुक्त आहे. तुम्ही जीमेल ओपन केलेत की वरती उजव्या बाजूला सेटिंग्जवर क्लिक करा. नंतर जी विंडो येईल त्यावर लेबल्सवर क्लिक करा. ही लेबल्स म्हणजेच मेलवरचे तुमचे फोल्डर समजा. हे फोल्डर कितीही तयार होऊ शकतात. क्रिएट न्यू लेबलवर क्लिक केल्यास नवे लेबल तयार करता येईल. समजा पती वा पत्नीच्या नावाचे एक व मित्र अथवा मैत्रिणीच्या नावाचे दुसरे लेबल तयार केलेत. या व्यक्तींकडून आलेले मेल या लेबलकडे वर्ग करू शकता. तुम्ही जीमेल ओपन करा. तुम्हाला समजा दहा मेल एकाचवेळेस एखाद्या लेबलमध्ये वर्ग करायच्या आहेत. तर आधी लेबल तयार करा व मग मेलमध्ये येऊन कोणते मेल संबंधित लेबलमध्ये टाकायचे आहेत त्यांच्या डावीकडील बॉक्सवर क्लिक करा. मेलच्या वरती आर्काइव्ह, रिपोर्ट स्पॅम व डिलीट असे पर्याय दिसतील. त्याच्याचपुढे 'मोअर अॅक्शन्स' असे दिसेल. त्यावर क्लिक करा. खाली येऊन 'अप्लाय लेबल'वर क्लिक करा. तुम्ही तयार केलेली सगळी लेबल्स दिसतील. मग ज्या लेबलमध्ये आधी सिलेक्ट केलेले मेल जायला हवे असतील ते सिलेक्ट करा आणि क्लिक करा. मूळ मेलच्या समोर त्या लेबलचे नाव दिसायला लागेल. ते दिसले की वरच्या 'आर्काइव्ह'वर क्लिक करा की झाले काम. ते मेल इनबॉक्समधून अदृश्य होऊन संबंधित लेबलमध्ये जातील.
असे मेल ट्रान्स्फर करण्याचे काम तुम्ही एकदा कराल, दोनदा कराल... पण रोजच्या रोज हे करायला वेळ कोणाला आहे? तोही विचार जीमेलने केला आहे. पुन्हा जीमेल ओपन करून 'सेटिंग्ज'मध्ये जा. तिथे लेबल्सच्या बाजूला फिल्टर असा शब्द दिसेल. तेथे गेल्यावर ज्या व्यक्तीकडून येणारा मेल विशिष्ट लेबलमध्ये जाणे आवश्यक असेल त्या व्यक्तीचा इमेल अॅड्रेस संबंधित ठिकाणी टाइप करा. नंतर बाकीचे बॉक्स भरलेत की लेबलबद्दल विचारणा केली जाईल. ते सिलेक्ट करून ओके म्हणा. नंतर तुम्ही दिलेल्या व्यक्तीच्या इमेलवरून येणारे सगळेच्या सगळे मेल इनबॉक्समध्ये न येता थेट त्या लेबलमध्ये जाऊन पडतील.
...
कम्प्युटरचा मोह सर्व वयोगटातल्या लोकांना पडत आहे हे मला मिळत असलेल्या प्रतिक्रियांवरून कळत आहे. कम्प्युटर या वयात शिकायला वेगळीच मजा येते असे नाशिकचे ७५ वर्षं वयाचे आजोबा कळवतात; तर त्याच वेळेस शाळेत शिकणारी विद्याथिर्नी या यंत्राकडे आकषिर्त होत असते. या सगळ्यांच्या कम्प्युटरकडून असणाऱ्या अपेक्षा वेगवेगळ्या, काम वेगळे आणि काम करण्याची सफाईही वेगवेगळी. पण सगळ्यांचा उत्साह मात्र सारखाच. यापैकी काही वाचकांच्या प्रश्नांना दिलेली ही उत्तरे.
न्नागदा, मध्य प्रदेश इथून अजय महामुने यांनी दोन प्रश्न विचारले आहेत. ते नवीन सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करायला गेले तेव्हा 'तुमच्याकडे विंडोज एक्सपी सव्हिर्स पॅक दोन नाही, तो आधी डाऊनलोड करा', असे त्यांना सांगण्यात आले. असे का, असे त्यांनी विचारले आहे. विंडोज एक्सपी प्रणाली मायक्रोसॉफ्ट हळूहळू निकालात काढत आहे. म्हणूनच त्यांनी विंडोज व्हिस्ता ही नवी प्रणाली आणली. पण ती म्हणावी तितकी यशस्वी झाली नाही आणि लोकांनी एक्सपीच अधिक पसंत केली. मायक्रोसॉफ्टने मात्र एक्सपीच्या सव्हिर्स पॅक दोननंतर थांबण्याचा निर्णय घेतला आहे. मूळ एक्सपी प्रणालीतील दोष दूर करताना पहिल्यांदा जी सुधारणा करण्यात आली, तिला सव्हिर्स पॅक वन म्हटले गेले, दुसऱ्यांदा व अंतिम सुधारणा केली तिला सव्हिर्स पॅक दोन म्हटले गेले. तुमच्याकडे विंडोज एक्सपी प्रणाली असली तर कोणतेही सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करण्यासाठी सव्हिर्स पॅक दोन अत्यावश्यक करण्यात आले आहे. याचे कारण सर्व सॉफ्टवेअर सव्हिर्स पॅक दोनशी कम्पॅटिबल करण्यात आलेले आहे.
या सव्हिर्स पॅकची साइझ खूप मोठी आहे. तुम्ही सव्हिर्स पॅक एक डाऊनलोड केला नसला तरी थेट दुसरा पॅक डाऊनलोड करू शकता. घरी ब्रॉडबँड नसेल तर ते डाऊनलोड करायला काही तास लागतील. म्हणून मायक्रोसॉफ्टकडे मागणी केल्यास ते तुम्हाला मोफत ही सीडी पाठवतात. अट एवढीच की तुमची मायक्रोसॉफ्टची विंडोजची प्रत ओरिजिनल असायला हवी. ती पायरेटेड असली तर मायक्रोसॉफ्ट सहकार्य करत नाही. मायक्रोसॉफ्टच्या साइटवर गेल्यास आपोआप तुमची विंडोज व्हर्जन ओरिजिनल आहे की नाही हे तपासले जाते आणि असली तर तुम्हाला सीडी कोणत्या पत्त्यावर पाठवू असे विचारले जाते. ती विंडोज एक्सपी असलेल्या प्रत्येकाने डाऊनलोड करणे आवश्यक आहे.
महामुने यांनी दुसरा प्रश्न जीमेलमध्ये इनबॉक्सशिवाय दुसरे फोल्डर तयार कसे करता येतील व मेल त्यात कसे साठवता येतील असा विचारला आहे. अशा वर्गवारीसाठी जीमेल अतिशय उपयुक्त आहे. तुम्ही जीमेल ओपन केलेत की वरती उजव्या बाजूला सेटिंग्जवर क्लिक करा. नंतर जी विंडो येईल त्यावर लेबल्सवर क्लिक करा. ही लेबल्स म्हणजेच मेलवरचे तुमचे फोल्डर समजा. हे फोल्डर कितीही तयार होऊ शकतात. क्रिएट न्यू लेबलवर क्लिक केल्यास नवे लेबल तयार करता येईल. समजा पती वा पत्नीच्या नावाचे एक व मित्र अथवा मैत्रिणीच्या नावाचे दुसरे लेबल तयार केलेत. या व्यक्तींकडून आलेले मेल या लेबलकडे वर्ग करू शकता. तुम्ही जीमेल ओपन करा. तुम्हाला समजा दहा मेल एकाचवेळेस एखाद्या लेबलमध्ये वर्ग करायच्या आहेत. तर आधी लेबल तयार करा व मग मेलमध्ये येऊन कोणते मेल संबंधित लेबलमध्ये टाकायचे आहेत त्यांच्या डावीकडील बॉक्सवर क्लिक करा. मेलच्या वरती आर्काइव्ह, रिपोर्ट स्पॅम व डिलीट असे पर्याय दिसतील. त्याच्याचपुढे 'मोअर अॅक्शन्स' असे दिसेल. त्यावर क्लिक करा. खाली येऊन 'अप्लाय लेबल'वर क्लिक करा. तुम्ही तयार केलेली सगळी लेबल्स दिसतील. मग ज्या लेबलमध्ये आधी सिलेक्ट केलेले मेल जायला हवे असतील ते सिलेक्ट करा आणि क्लिक करा. मूळ मेलच्या समोर त्या लेबलचे नाव दिसायला लागेल. ते दिसले की वरच्या 'आर्काइव्ह'वर क्लिक करा की झाले काम. ते मेल इनबॉक्समधून अदृश्य होऊन संबंधित लेबलमध्ये जातील.
असे मेल ट्रान्स्फर करण्याचे काम तुम्ही एकदा कराल, दोनदा कराल... पण रोजच्या रोज हे करायला वेळ कोणाला आहे? तोही विचार जीमेलने केला आहे. पुन्हा जीमेल ओपन करून 'सेटिंग्ज'मध्ये जा. तिथे लेबल्सच्या बाजूला फिल्टर असा शब्द दिसेल. तेथे गेल्यावर ज्या व्यक्तीकडून येणारा मेल विशिष्ट लेबलमध्ये जाणे आवश्यक असेल त्या व्यक्तीचा इमेल अॅड्रेस संबंधित ठिकाणी टाइप करा. नंतर बाकीचे बॉक्स भरलेत की लेबलबद्दल विचारणा केली जाईल. ते सिलेक्ट करून ओके म्हणा. नंतर तुम्ही दिलेल्या व्यक्तीच्या इमेलवरून येणारे सगळेच्या सगळे मेल इनबॉक्समध्ये न येता थेट त्या लेबलमध्ये जाऊन पडतील.
अँटिव्हायरस आणि फोटो सॉफ्टवेअर 2 May 2008
अँटिव्हायरस यंत्रणा असणे आपल्याच हिताचे असते. याचे कारण त्यामुळे आपला कम्प्युटर सुरक्षित राहतो. म्हणूनच ही यंत्रणही सतत अपडेट करावी लागते...
......
आपण जे सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करत असतो त्याचे वेळोवेळी अपडेट्सही डाऊनलोड करायला हवेत. अन्यथा ते सॉफ्टवेअर काहीच उपयोगी ठरत नाही. मग आपण आपल्याकडे ते सॉफ्टवेअर आहे, पण उपयोग तर काहीच होत नाही असे मानतो व ते डीलिट करून टाकतो. असे करण्याचे कारण नाही. ते सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करतानाच तुम्हाला विचारले जाते की या सॉफ्टवेअरचे अपडेट्स ऑटोमॅटिकली डाऊनलोड व्हायला हवेत की तुम्ही मॅन्युअली ते करणार? यावर बरेचजण ऑटोमॅटिकवर क्लिक करत नाहीत. काही विशिष्ट बाबतींत ते योग्य असले तरी अँटिव्हायरस, ब्राऊझर यांसारख्या सॉफ्टवेअरबद्दल ते योग्य नाही. हे सॉफ्टवेअर अपडेट झाले नाही तर काय होईल? अँटिव्हायरस काम करायचे थांबेल का? नाही. पण त्याच्या डेफिनिशन्स अपडेट नसल्या तरी तो मशीन स्कॅन करील. पण त्याचा प्रभाव कमी झालेला असेल.
अँटिव्हायरस अपडेट होतो म्हणजे काय होते? त्याच्या निर्मात्याला समजा जगातल्या पाचशे व्हायरसची माहिती आहे. त्याच्यापैकी कोणताही व्हायरस मशीनमध्ये शिरल्यास तो प्रभावीपणे काढून टाकण्याची यंत्रणा तो या अँटिव्हायरसमध्ये बसवतो. त्यामुळे त्याच्या आधारे मशीन स्कॅन केल्यास तो व्हायरस निघून जातो. पण व्हायरसचे निर्मातेही शांत बसलेले नसतात. ते अधिकाधिक संहारक व्हायरस आणायचा प्रयत्न करत असतात. प्रत्येक अपडेटेड व्हायरसला तितकाच अपडेटेड अँटिव्हायरस आणणे आवश्यक असते. अँटिव्हायरसचे निर्माते ते करत असतात. पण त्यांनी केले म्हणजे काम झाले असे नाही. त्यांनी ते सॉफ्टवेअर अपडेट केले की आपणही करायला हवे. नाहीतर होईल असे की तुमच्या मशीनमधला सॉफ्टवेअर आधीचेच पाचशे व्हायरस शोधत बसेल आणि नवे आलेले व्हायरस त्याला सापडणारच नाहीत.
हीच बाब प्रत्येक सॉफ्टवेअरबाबत लागू ठरते. तुम्ही फायरफॉक्स, फ्लॉक, अवंत, ऑपेरा यापैकी कोणताही ब्राऊझर वापरत असाल व त्यातल्या सेटिंग्जमधल्या 'अपडेट ऑटोमॅटिकली' या ऑप्शनवर क्लिक केले असेल तर अलीकडे तुम्हाला मध्येच 'या ब्राऊझरची नवीन व्हर्जन आली आहे. तुम्हाला अपडेट करायचे आहे का', असे विचारले जाते. तेव्हा ती व्हर्जन डाऊनलोड करून घ्या. फॉक्सीट रिडर, सीक्लीनर वगैरेचीही अपडेटेड व्हर्जन आली आहे.
श्रीमती आशा फाटक यांनी अँटिव्हायरस कोणते डाऊनलोड करून घ्यावेत असे विचारले आहे. मी अँटिव्हायरसबद्दल पूवीर् लिहिले होते; पण सर्वांच्या सोयीसाठी पुन्हा यादी देत आहे. हे सगळे डाऊनलोड करण्याच्या फंदात पडू नका. प्रत्येकात जसे गुण आहेत तसेच दोषही आहेत. पण डाऊनलोड करण्याच्या प्राधान्यक्रमानुसार मी ही यादी देत आहे. ती अशी :
AVG Antivirus Free Edition
Ad-Aware 2007
Avast Home Edition
Spybot-Search and Destroy
Avira Antivir Personal Edition Classic
Spyware Blaster
Ccleaner
Trend Micro Hijack This
Spyware Terminator
PcTools Antivirus Free Edition
हे सारे फुकटातले पण चांगले अँटिव्हायरस आहेत. यातले काही लोड केलेत तरी चालेल. सुमारे दीड ते दोन हजार रुपये भरायची तयारी असेल तर पुढील अँटिव्हायरस अतिशय उपयुक्त आहेत.
Norton AntiVirus
McAfee Virusscan Plus
kaspersky Antivirus
Spyware Doctor
AshampooAntispyware
TrendMicro Internet security 2008
श्रीमती दीप्ती बांदेकर यांनी फोटोचा साइझ कमी करण्यासाठी काय करावे असे विचारले आहे. मेलवरून पाठवताना फोटोची झिप फाइल करून पाठवावी हे एक उत्तर झाले. पण झिप फाइलचाही आकार लहान नसला तर? मग तुम्हाला मूळ फोटोचा साइझच लहान करावा लागेल. त्यासाठी गुगलने पिकासा हा प्रोग्राम आणला आहे. सध्या याची दोन व्हर्जन चालू आहेत. हा मोफत प्रोग्राम आहे. मेलवर एखादा फोटो पाठवायचा असेल तर त्याची साइझ कमी करून पाठवता येते. त्यासाठी तुमचे जीमेलवर अकाऊंट मात्र हवे. पिकासा ओपन केल्यावर टूल्समध्ये जा, ऑप्शन्स ओपन करा आणि मग इमेलवर क्लिक करा. तिथे कोणत्या साइझचे फोटो तुम्हाला पाठवायचे आहेत ते ठरवा. काहीही असले तरी 'ओरिजिनल साइझ'वर क्लिक करू नका. मग तुम्ही निवडलेली साइझच प्रत्येक वेळेस ग्राह्य धरून मेलवरून तोच फोटो पाठवता येईल. (या पिकासात आणखी असंख्य गमतीजमती आहेत. त्याविषयी पुन्हा कधीतरी) याशिवाय 'इरफानव्ह्यू ४' नावाचा एक प्रोग्रामही आहे. तो पिकासाएवढा प्रभावी व सोपा नसला तरी त्यातही फोटोचा साइझ कमी करता येतो. एसीडीसी हे आणखी एक प्रभावी माध्यम आहे. पण त्यासाठी तुम्हाला पैसे मोजावे लागतील. ती तयारी असली तर फोटो लहानमोठा करणे एकदम सोपे जाईल.
......
आपण जे सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करत असतो त्याचे वेळोवेळी अपडेट्सही डाऊनलोड करायला हवेत. अन्यथा ते सॉफ्टवेअर काहीच उपयोगी ठरत नाही. मग आपण आपल्याकडे ते सॉफ्टवेअर आहे, पण उपयोग तर काहीच होत नाही असे मानतो व ते डीलिट करून टाकतो. असे करण्याचे कारण नाही. ते सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करतानाच तुम्हाला विचारले जाते की या सॉफ्टवेअरचे अपडेट्स ऑटोमॅटिकली डाऊनलोड व्हायला हवेत की तुम्ही मॅन्युअली ते करणार? यावर बरेचजण ऑटोमॅटिकवर क्लिक करत नाहीत. काही विशिष्ट बाबतींत ते योग्य असले तरी अँटिव्हायरस, ब्राऊझर यांसारख्या सॉफ्टवेअरबद्दल ते योग्य नाही. हे सॉफ्टवेअर अपडेट झाले नाही तर काय होईल? अँटिव्हायरस काम करायचे थांबेल का? नाही. पण त्याच्या डेफिनिशन्स अपडेट नसल्या तरी तो मशीन स्कॅन करील. पण त्याचा प्रभाव कमी झालेला असेल.
अँटिव्हायरस अपडेट होतो म्हणजे काय होते? त्याच्या निर्मात्याला समजा जगातल्या पाचशे व्हायरसची माहिती आहे. त्याच्यापैकी कोणताही व्हायरस मशीनमध्ये शिरल्यास तो प्रभावीपणे काढून टाकण्याची यंत्रणा तो या अँटिव्हायरसमध्ये बसवतो. त्यामुळे त्याच्या आधारे मशीन स्कॅन केल्यास तो व्हायरस निघून जातो. पण व्हायरसचे निर्मातेही शांत बसलेले नसतात. ते अधिकाधिक संहारक व्हायरस आणायचा प्रयत्न करत असतात. प्रत्येक अपडेटेड व्हायरसला तितकाच अपडेटेड अँटिव्हायरस आणणे आवश्यक असते. अँटिव्हायरसचे निर्माते ते करत असतात. पण त्यांनी केले म्हणजे काम झाले असे नाही. त्यांनी ते सॉफ्टवेअर अपडेट केले की आपणही करायला हवे. नाहीतर होईल असे की तुमच्या मशीनमधला सॉफ्टवेअर आधीचेच पाचशे व्हायरस शोधत बसेल आणि नवे आलेले व्हायरस त्याला सापडणारच नाहीत.
हीच बाब प्रत्येक सॉफ्टवेअरबाबत लागू ठरते. तुम्ही फायरफॉक्स, फ्लॉक, अवंत, ऑपेरा यापैकी कोणताही ब्राऊझर वापरत असाल व त्यातल्या सेटिंग्जमधल्या 'अपडेट ऑटोमॅटिकली' या ऑप्शनवर क्लिक केले असेल तर अलीकडे तुम्हाला मध्येच 'या ब्राऊझरची नवीन व्हर्जन आली आहे. तुम्हाला अपडेट करायचे आहे का', असे विचारले जाते. तेव्हा ती व्हर्जन डाऊनलोड करून घ्या. फॉक्सीट रिडर, सीक्लीनर वगैरेचीही अपडेटेड व्हर्जन आली आहे.
श्रीमती आशा फाटक यांनी अँटिव्हायरस कोणते डाऊनलोड करून घ्यावेत असे विचारले आहे. मी अँटिव्हायरसबद्दल पूवीर् लिहिले होते; पण सर्वांच्या सोयीसाठी पुन्हा यादी देत आहे. हे सगळे डाऊनलोड करण्याच्या फंदात पडू नका. प्रत्येकात जसे गुण आहेत तसेच दोषही आहेत. पण डाऊनलोड करण्याच्या प्राधान्यक्रमानुसार मी ही यादी देत आहे. ती अशी :
AVG Antivirus Free Edition
Ad-Aware 2007
Avast Home Edition
Spybot-Search and Destroy
Avira Antivir Personal Edition Classic
Spyware Blaster
Ccleaner
Trend Micro Hijack This
Spyware Terminator
PcTools Antivirus Free Edition
हे सारे फुकटातले पण चांगले अँटिव्हायरस आहेत. यातले काही लोड केलेत तरी चालेल. सुमारे दीड ते दोन हजार रुपये भरायची तयारी असेल तर पुढील अँटिव्हायरस अतिशय उपयुक्त आहेत.
Norton AntiVirus
McAfee Virusscan Plus
kaspersky Antivirus
Spyware Doctor
AshampooAntispyware
TrendMicro Internet security 2008
श्रीमती दीप्ती बांदेकर यांनी फोटोचा साइझ कमी करण्यासाठी काय करावे असे विचारले आहे. मेलवरून पाठवताना फोटोची झिप फाइल करून पाठवावी हे एक उत्तर झाले. पण झिप फाइलचाही आकार लहान नसला तर? मग तुम्हाला मूळ फोटोचा साइझच लहान करावा लागेल. त्यासाठी गुगलने पिकासा हा प्रोग्राम आणला आहे. सध्या याची दोन व्हर्जन चालू आहेत. हा मोफत प्रोग्राम आहे. मेलवर एखादा फोटो पाठवायचा असेल तर त्याची साइझ कमी करून पाठवता येते. त्यासाठी तुमचे जीमेलवर अकाऊंट मात्र हवे. पिकासा ओपन केल्यावर टूल्समध्ये जा, ऑप्शन्स ओपन करा आणि मग इमेलवर क्लिक करा. तिथे कोणत्या साइझचे फोटो तुम्हाला पाठवायचे आहेत ते ठरवा. काहीही असले तरी 'ओरिजिनल साइझ'वर क्लिक करू नका. मग तुम्ही निवडलेली साइझच प्रत्येक वेळेस ग्राह्य धरून मेलवरून तोच फोटो पाठवता येईल. (या पिकासात आणखी असंख्य गमतीजमती आहेत. त्याविषयी पुन्हा कधीतरी) याशिवाय 'इरफानव्ह्यू ४' नावाचा एक प्रोग्रामही आहे. तो पिकासाएवढा प्रभावी व सोपा नसला तरी त्यातही फोटोचा साइझ कमी करता येतो. एसीडीसी हे आणखी एक प्रभावी माध्यम आहे. पण त्यासाठी तुम्हाला पैसे मोजावे लागतील. ती तयारी असली तर फोटो लहानमोठा करणे एकदम सोपे जाईल.
गर्जतो मराठी! 23 May 2008
गेल्या दोन महिन्यांमध्ये मराठीमध्ये दोन चांगल्या वेबसाइट तयार झाल्या आहेत. त्यांचा घेतलेला वेध...
......
इंटरनेटला भाषा नसते. आपण म्हणू त्या भाषेत ते आपल्यासमोर सादर होते असे म्हणतात. तरीही नेटवरील मराठी भाषेबद्दल आपल्यासाठी योग्य ती सुविधा निर्माण झालेली नाही. म्हणूनच इंटरनेटवर मराठीतून टाइप कसे करावे, आपल्याकडे एक फाँट असेल पण दुसऱ्याकडे तो नसला तर आपला मजकूर त्याला दिसेल का वगैरेसारखे प्रश्न निर्माण होतात. यावर तोडगा म्हणून युनिकोड पद्धती अवलंबिण्यात आली. म्हणजे तुमच्या मशीनमध्ये अमुक एक मराठी फाँट उपलब्ध आहे की नाही हा प्रश्नच नाही. युनिकोडची साइट मशीनवर दिसणारच.
मराठीत गेल्या दोन महिन्यांत चांगल्या वेबसाइट तयार झाल्या आहेत. त्यातली एक म्हणजे 'सहजच.कॉम'. ही साइट वाटते तेवढ्या सहजतेने निर्माण झालेली नाही. सचिन पिळणकर या अतिशय जिद्दी तरुणाने नवशिक्या अथवा त्यापेक्षा थोडेसे जास्त ज्ञान असणाऱ्या व्यक्तींसाठी ही साइट तयार केली आहे. कम्प्युटर ऑपरेट करताना काही मूलभूत अडचणी निर्माण होतात. प्रश्न साधे वाटतात; पण त्यावरची उत्तरे कशी व कुठे शोधायची ते कळत नाही. अशा नवोदितांसाठी पिळणकरांनी ही साइट गेल्याच महिन्यात पाडव्यापासून सुरू केली आहे. यात वेगवेगळे विभाग आहेत. प्रत्येक विभागावर क्लिक करा म्हणजे त्याचे अंतरंग उघडत जाईल. बहुसंख्य वाचक मला ज्या शंका विचारतात, त्यांचे निरसन या साइटवर केलेले आढळेल. विंडोज ९८वर मात्र ही साइट ओपन होणार नाही. विंडोज एक्सपी व विंडोज व्हिस्ता यावर ही साइट दिसेल.
साइट ओपन केल्यावर 'मला शिकायचंय', 'मला थोडंफार येतंय', 'मी हुशार आहे', 'मला भरपूर येते', मी एक्सपर्ट आहे' यांसारखे विभाग येतात. कम्प्युटर वापरणाऱ्यांच्या हुशारीच्या श्रेणीनुसार ते बनविण्यात आले आहेत. त्यावर क्लिक करून तुम्ही तुमच्या शंकांचे निरसन करू शकता. तुमच्या मनात शंका आहे पण त्याचे उत्तर साइटवर नाही असे होऊ शकते. पण म्हणून ती शंका विचारण्याची सोयही साइटवर आहे. या साइटच्या होमपेजवर 'आमची ओळख' या सदरात गेलात तर सचिन पिळणकर ही काय चीज आहे ते लक्षात येईल. या साइटमध्ये आणखी सुधारणा करण्याची गरज आहे. जसजसा या साइटला प्रतिसाद मिळेल तसतशी ती सुधारणा होत जाईल यात शंका नाही.
याच आठवड्यात सुरू झालेली एक वेगळी साइट म्हणजे 'जयमहाराष्ट्र.कॉम'. विविध वृत्तपत्रांमधील बातम्यांचे एकत्रित संकलन म्हणजे ही साइट असे म्हटले तर ती ओळख अपुरी ठरेल. ताज्या घडामोडी, भावलेलं...आवडलेलं, आजची शिफारस, महाराष्ट्रातल्या विविध शहरांतल्या ताज्या बातम्या हे याचे वैशिष्ट्य आहेच, पण शासन, गुंतवणूक, उद्योगव्यवसाय, पर्यटन, खुचीर् (राजकारण), आरोग्य, नियतकालिके आदि विविध विभाग तयार करून त्या क्षेत्राबद्दलची माहिती एकत्रित करण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे. या साइटमध्येही मल्टिमीडियाच्या क्षेत्रातील बऱ्याच सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. घरोघरी दोन मराठी वृत्तपत्रेे घेण्याचा कल आता वाढत असला तरी सर्व मराठी वृत्तपत्रेे, नियतकालिके, ब्लॉग्ज आदिंची एकत्रित माहिती मिळण्याची सोय या जयमहाराष्ट्र.कॉमवर झाली आहे.
अशाच प्रकारची एक साइट इंग्रजीमध्ये सुरू झाली आहे. ती म्हणजे 'न्यूजदॅटमॅटर्स.इन'. यात आरोग्य, उद्योग, म्युच्युअल फंड, हॉस्पिटॅलिटी वगैरेसारखे विभाग सुरू करून त्या-त्या विभागातल्या ताज्या बातम्या देण्याची योजना आहे. काही प्रमाणात या बातम्या मोफत पाहायला मिळतात. पण जर तुमच्या मेलवरील इनबॉक्समध्ये या बातम्या रोज यायला हव्या असतील, तर मात्र त्यासाठी पैसे मोजावे लागतील; तेही प्रत्येक सेक्टरसाठी दहा हजार रुपये. हे पैसे सामान्य वाचकाच्या आवाक्यातले नाहीत. अशा प्रकारची साइट चालविण्याचे काम खचिर्क असते हे मान्य; पण वाचक आपल्याला किती पैसे द्यावे लागतात याचा विचार करणारच. प्रामुख्याने ही साइट व्यावसायिकांसाठीच आहे असे म्हणावे लागेल. रोजच्या रोज साइटवर जाऊन मर्यादित बातम्या पाहायच्या असतील तर मात्र सारे चकटफु आहे. वृत्तपत्रे, नियतकालिके व तत्सम २०० सोर्स, ५० वेबसाइट्स आणि दहा भाषा यांतून सारा मालमसाला जमा केला जातो. साइट वाचनीय आहे यात शंका नाही.
मागे एका वाचकाने इंटरनेटवर इंग्रजी-मराठी डिक्शनरी आहे का, असे विचारले होते. त्याचे उत्तर होकाराथीर् आहे. तुम्ही खांडबहाले.कॉम ( khandbahale.com ) टाइप करा आणि समोरच वरच्या बाजूला इंग्लिश-मराठी ऑनलाइन डिक्शनरीवर क्लिक करा. ज्या इंग्रजी शब्दाचा अर्थ हवा आहे तो शब्द टाइप करा व 'लुकअप'वर क्लिक करा. क्षणार्धात त्याचा मराठी अर्थ तुमच्यासमोर येईल. जर मराठीतून दिसला नाही तर या साइटवरचा मराठी फाँट डाऊनलोड करावा तो फाँट्स फोल्डरमध्ये इन्स्टॉल करावा लागेल. पुन्हा ब्राऊझर सुरू करा म्हणजे मराठीतून अर्थ दिसायला लागतील.
ता. क. : तुम्ही विंडोज एक्सपी वापरत असाल आणि सव्हिर्स पॅक २ डाऊनलोड केलेले असेल तर यापुढचा व शेवटचा सव्हिर्सपॅक ३ डाऊनलोड करायला हरकत नाही. इंटरनेट एक्स्प्लोररमध्ये जाऊन विंडोज अपडेटवर जा, पुढच्या सूचनांचे पालन करा आणि सव्हिर्स पॅक ३ डाऊनलोड करा. यामुळे तुमचे मशीन अधिक सुरक्षित होईल का वा अधिक वेगाने पळेल का, या प्रश्ानंवर कामात फारसा फरक पडणार नाही असेच उत्तर द्यावे लागेल.
......
इंटरनेटला भाषा नसते. आपण म्हणू त्या भाषेत ते आपल्यासमोर सादर होते असे म्हणतात. तरीही नेटवरील मराठी भाषेबद्दल आपल्यासाठी योग्य ती सुविधा निर्माण झालेली नाही. म्हणूनच इंटरनेटवर मराठीतून टाइप कसे करावे, आपल्याकडे एक फाँट असेल पण दुसऱ्याकडे तो नसला तर आपला मजकूर त्याला दिसेल का वगैरेसारखे प्रश्न निर्माण होतात. यावर तोडगा म्हणून युनिकोड पद्धती अवलंबिण्यात आली. म्हणजे तुमच्या मशीनमध्ये अमुक एक मराठी फाँट उपलब्ध आहे की नाही हा प्रश्नच नाही. युनिकोडची साइट मशीनवर दिसणारच.
मराठीत गेल्या दोन महिन्यांत चांगल्या वेबसाइट तयार झाल्या आहेत. त्यातली एक म्हणजे 'सहजच.कॉम'. ही साइट वाटते तेवढ्या सहजतेने निर्माण झालेली नाही. सचिन पिळणकर या अतिशय जिद्दी तरुणाने नवशिक्या अथवा त्यापेक्षा थोडेसे जास्त ज्ञान असणाऱ्या व्यक्तींसाठी ही साइट तयार केली आहे. कम्प्युटर ऑपरेट करताना काही मूलभूत अडचणी निर्माण होतात. प्रश्न साधे वाटतात; पण त्यावरची उत्तरे कशी व कुठे शोधायची ते कळत नाही. अशा नवोदितांसाठी पिळणकरांनी ही साइट गेल्याच महिन्यात पाडव्यापासून सुरू केली आहे. यात वेगवेगळे विभाग आहेत. प्रत्येक विभागावर क्लिक करा म्हणजे त्याचे अंतरंग उघडत जाईल. बहुसंख्य वाचक मला ज्या शंका विचारतात, त्यांचे निरसन या साइटवर केलेले आढळेल. विंडोज ९८वर मात्र ही साइट ओपन होणार नाही. विंडोज एक्सपी व विंडोज व्हिस्ता यावर ही साइट दिसेल.
साइट ओपन केल्यावर 'मला शिकायचंय', 'मला थोडंफार येतंय', 'मी हुशार आहे', 'मला भरपूर येते', मी एक्सपर्ट आहे' यांसारखे विभाग येतात. कम्प्युटर वापरणाऱ्यांच्या हुशारीच्या श्रेणीनुसार ते बनविण्यात आले आहेत. त्यावर क्लिक करून तुम्ही तुमच्या शंकांचे निरसन करू शकता. तुमच्या मनात शंका आहे पण त्याचे उत्तर साइटवर नाही असे होऊ शकते. पण म्हणून ती शंका विचारण्याची सोयही साइटवर आहे. या साइटच्या होमपेजवर 'आमची ओळख' या सदरात गेलात तर सचिन पिळणकर ही काय चीज आहे ते लक्षात येईल. या साइटमध्ये आणखी सुधारणा करण्याची गरज आहे. जसजसा या साइटला प्रतिसाद मिळेल तसतशी ती सुधारणा होत जाईल यात शंका नाही.
याच आठवड्यात सुरू झालेली एक वेगळी साइट म्हणजे 'जयमहाराष्ट्र.कॉम'. विविध वृत्तपत्रांमधील बातम्यांचे एकत्रित संकलन म्हणजे ही साइट असे म्हटले तर ती ओळख अपुरी ठरेल. ताज्या घडामोडी, भावलेलं...आवडलेलं, आजची शिफारस, महाराष्ट्रातल्या विविध शहरांतल्या ताज्या बातम्या हे याचे वैशिष्ट्य आहेच, पण शासन, गुंतवणूक, उद्योगव्यवसाय, पर्यटन, खुचीर् (राजकारण), आरोग्य, नियतकालिके आदि विविध विभाग तयार करून त्या क्षेत्राबद्दलची माहिती एकत्रित करण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे. या साइटमध्येही मल्टिमीडियाच्या क्षेत्रातील बऱ्याच सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. घरोघरी दोन मराठी वृत्तपत्रेे घेण्याचा कल आता वाढत असला तरी सर्व मराठी वृत्तपत्रेे, नियतकालिके, ब्लॉग्ज आदिंची एकत्रित माहिती मिळण्याची सोय या जयमहाराष्ट्र.कॉमवर झाली आहे.
अशाच प्रकारची एक साइट इंग्रजीमध्ये सुरू झाली आहे. ती म्हणजे 'न्यूजदॅटमॅटर्स.इन'. यात आरोग्य, उद्योग, म्युच्युअल फंड, हॉस्पिटॅलिटी वगैरेसारखे विभाग सुरू करून त्या-त्या विभागातल्या ताज्या बातम्या देण्याची योजना आहे. काही प्रमाणात या बातम्या मोफत पाहायला मिळतात. पण जर तुमच्या मेलवरील इनबॉक्समध्ये या बातम्या रोज यायला हव्या असतील, तर मात्र त्यासाठी पैसे मोजावे लागतील; तेही प्रत्येक सेक्टरसाठी दहा हजार रुपये. हे पैसे सामान्य वाचकाच्या आवाक्यातले नाहीत. अशा प्रकारची साइट चालविण्याचे काम खचिर्क असते हे मान्य; पण वाचक आपल्याला किती पैसे द्यावे लागतात याचा विचार करणारच. प्रामुख्याने ही साइट व्यावसायिकांसाठीच आहे असे म्हणावे लागेल. रोजच्या रोज साइटवर जाऊन मर्यादित बातम्या पाहायच्या असतील तर मात्र सारे चकटफु आहे. वृत्तपत्रे, नियतकालिके व तत्सम २०० सोर्स, ५० वेबसाइट्स आणि दहा भाषा यांतून सारा मालमसाला जमा केला जातो. साइट वाचनीय आहे यात शंका नाही.
मागे एका वाचकाने इंटरनेटवर इंग्रजी-मराठी डिक्शनरी आहे का, असे विचारले होते. त्याचे उत्तर होकाराथीर् आहे. तुम्ही खांडबहाले.कॉम ( khandbahale.com ) टाइप करा आणि समोरच वरच्या बाजूला इंग्लिश-मराठी ऑनलाइन डिक्शनरीवर क्लिक करा. ज्या इंग्रजी शब्दाचा अर्थ हवा आहे तो शब्द टाइप करा व 'लुकअप'वर क्लिक करा. क्षणार्धात त्याचा मराठी अर्थ तुमच्यासमोर येईल. जर मराठीतून दिसला नाही तर या साइटवरचा मराठी फाँट डाऊनलोड करावा तो फाँट्स फोल्डरमध्ये इन्स्टॉल करावा लागेल. पुन्हा ब्राऊझर सुरू करा म्हणजे मराठीतून अर्थ दिसायला लागतील.
ता. क. : तुम्ही विंडोज एक्सपी वापरत असाल आणि सव्हिर्स पॅक २ डाऊनलोड केलेले असेल तर यापुढचा व शेवटचा सव्हिर्सपॅक ३ डाऊनलोड करायला हरकत नाही. इंटरनेट एक्स्प्लोररमध्ये जाऊन विंडोज अपडेटवर जा, पुढच्या सूचनांचे पालन करा आणि सव्हिर्स पॅक ३ डाऊनलोड करा. यामुळे तुमचे मशीन अधिक सुरक्षित होईल का वा अधिक वेगाने पळेल का, या प्रश्ानंवर कामात फारसा फरक पडणार नाही असेच उत्तर द्यावे लागेल.
वर्ड प्रोसेसर्स 6 Jun 2008
' वर्ड प्रोसेसर'ला पर्याय आहेत; मात्र ते डाऊनलोड करून घेताना आवश्यक ती काळजी घ्यायलाच हवी. तशी ती घेतली नाही, तर कम्प्युटर क्रॅश होण्याचीच भीती जास्त असते...
......
आपला कम्प्युटर आपण कितीही काळजीपूर्वक वापरायचे ठरविले तरी नंतर आपण योग्य ती खबरदारी घेत नाही. मी हे काही अर्थांनी म्हणतोय. एक म्हणजे कम्प्युटरचा वाट्टेल ते पाहण्यासाठी दुरुपयोग केला जातो अथवा त्यावर नवनवे प्रोग्राम डाऊनलोड करून ते कसे आहेत ते पाहण्याची चटक लागते. तिसरी बाब म्हणजे तुम्ही रोज वापरत असलेल्या सॉफ्टवेअरला अधिक चांगला (आणि अर्थातच फुकटातला) पर्याय उपलब्ध आहे का याचा आपण सतत शोध घेत असतो. सध्या तरी आपण तिसऱ्या बाबीविषयी बोलू. तुम्ही सर्वजण कम्प्युटरवर काम करताना मायक्रोसॉफ्ट वर्डचा वापर करत असणार. कारण जर तुम्ही विंडोज सिस्टिम वापरत असाल तर हे वर्ड मायक्रोसॉफ्ट ऑफिसबरोबर आपोआपच मिळते. या वर्डला आपण 'वर्ड प्रोसेसर' म्हणतो. म्हणजे त्यात मजकूर टाइप करता येतो, काही प्रमाणात त्याचे डिझायनिंग करता येते, अगदी माफक प्रमाणात नखरे करता येतात. हे मायक्रोसॉफ्ट ऑफिस फुकटात मिळत नाही. परंतु, आता नेटवर कितीतरी वर्ड प्रोसेसर उपलब्ध आहेत; ज्यात मायक्रोसॉफ्ट वर्डपेक्षा कितीतरी अधिक सुविधा आहेत आणि मुख्य म्हणजे त्यातील बरेचसे फुकट डाऊनलोड करता येतात.
स्टार ऑफिस आणि ओपन ऑफिस हे सध्याचे दोन उत्कृष्ट पर्याय आहेत. यातील ओपन ऑफिस संपूर्णपणे फुकट आहे आणि अतिशय चांगले आहे. यात मायक्रोसॉफ्ट वर्डसारख्याच सोयी असलेला 'रायटर' आहे. त्याचप्रमाणे स्प्रेडशीट, ड्रॉईंग, मॅथ्स वगैरेसाठी वेगळ्या सुविधा असलेला हा प्रोग्राम आहे. त्याचा साइझ मात्र तीनशे एमबीच्या आसपास असल्याने घरी ब्रॉडबँड इंटरनेट नसणाऱ्या लोकांना तो सहजपणे डाऊनलोड करता येणार नाही. ब्रॉडबँड नसल्यास त्यास खूप वेळ लागेल. पण ही त्रुुटी सोडली तर मायक्रोसॉफ्ट वर्डला हा सर्वात उत्तम पर्याय आहे. स्टार ऑफिसमध्ये अधिक सुविधा आहेत; पण त्या पॅकेजसाठी तुम्हाला स्वत:च्या खिशात हात घालावा लागेल. त्यामुळे सध्या तरी ओपन ऑफिसवर समाधान माना. याचा आणखी एक फायदा असा की ते मायक्रोसॉफ्ट वर्डशी कम्प्ॅाटिबल आहे. म्हणजे आधी तुम्ही वर्डच्या फाइल्स सेव्ह केलेल्या असतील तर त्या ओपन ऑफिसमध्येही ओपन होतील.
कोरल वर्डपरफेक्ट, लोटस वर्डप्रो, अॅपलर्वक्स, गोबी प्रॉडक्टिव, अॅबिलीटीराइट, वर्डएक्स्प्रेस अशांसारखे आणखी काही वर्ड प्रोसेसर्स उपलब्ध आहेत. पण ओपन ऑफिसची सर कोणालाच नाही. अॅबिवर्ड हा प्रोग्राम मात्र मर्यादित सुविधांसह का असेना, पण चांगला आहे. यात वर्डइतक्या नाहीत, पण आपल्याला मजकूर ऑपरेट करायला ज्या किमान सुविधा लागतात त्या सर्व आहेत. त्याचा साइझही अत्यंत कमी आहे. त्यामुळे तो डाऊनलोड करणे हे अजिबात कष्टाचे काम नाही.
खुद्द मायक्रोसॉफ्ट आता 'थिंकफ्री' नावाने काढलेल्या सॉफ्टवेअरकडे वळते आहे. ते फुकटात मिळत नाही. वाषिर्क वर्गणी भरावी लागते. पण यात केलेली डॉक्युमेंट्स जगाच्या कोपऱ्यात कुठेही गेलात तरी तुम्हाला उपलब्ध होऊ शकतात. कारण ते डॉक्युमेंट मायक्रोसॉफ्टच्या र्सव्हरवर सेव्ह होते. ती लिंक सतत मिळत असल्याने घरच्या पीसीवर केलेले डॉक्युमेंट ऑफिसमध्ये सहज उघडता येईल. अर्थात याही बाबतीत गूगल पुढे आहे. त्यांनी 'गूगल डॉक्स' नावाचे सॉफ्टवेअर आधीच आणले आहे. यात अशी डॉक्युमेंट्स ऑनलाइन साठवायची सोय आहे. त्यातही गूगलने आपले वैविध्य कायम राखले आहे. गुगल डॉक्स वापरायला तुमचा जीमेलवर अकाऊंट असावा लागतो. जीमेलवर अकाऊंट नाही असा इमेलधारक फारच विरळा असेल. पण तुमचे अकाऊंट नसलेच तर गूगलडॉक्स ओपन केल्यावर तिथे अकाऊंट ओपन करायची सोय आहे.
मी इथे सांगितलेल्या अथवा तुम्ही इंटरनेटवर 'वर्ड प्रोसेसर्स' असा सर्च देऊन मिळालेल्या वर्ड प्रोसेसरबद्दल एक काळजी मात्र घ्या. ती ही की तो वर्ड प्रोसेसर कम्प्युटरच्या कोणत्या सिस्टिमशी कम्पॅटिबल आहे ते तपासून घ्या. बहुतेक प्रोसेसर विंडोजमध्ये चालतात; पण काही अॅपल अथवा मॅकसाठीच तयार झालेले आहेत. जो विंडोजसाठी चालत नाही तो डाऊनलोड करायच्या भानगडीत पडू नका. कारण मग ते सॉफ्टवेअर वापरायला लागल्यावर कम्प्युटर क्रॅश होण्याची शक्यता असते. मी वेगळ्या संदर्भात अशी चूक केली होती. मी सफारी ब्राऊझर डाऊनलोड केला. तो चालविल्यावर मशीन बंद पडत असे. हा ब्राऊझर विंडोज सिस्टिमशी कम्पॅटिबल आहे असे सांगण्यात येत असले तरी माझा अनुभव वेगळा होता. मग मी तो ब्राऊझर लगेचच काढून टाकला.
या वर्ड प्रोसेसरमध्ये ऑनलाईन व ऑफलाईन असे प्रकार आहेत. जी डॉक्युमेंट्स तुम्हाला कुठूनही ओपन करता येतील, ती ऑनलाईन. मशीनमधले मायक्रोसॉफ्ट वर्डमधले डॉक्युमेंट तुम्ही मेलने पाठविल्याशिवाय अथवा पेनड्राइव्हने दुसरीकडे नेल्याशिवाय दुसरीकडे ओपन होणार नाही. ऑनलाईन प्रोसेसरमध्ये साठवता येणाऱ्या मजकुराचा साइझ वेगवेगळा असतो; पण साधारणत: एक जीबी मजकूर साठवता येतो. मी उल्लेख केलेल्या वर्ड प्रोसेसरशिवाय आणखी काही प्रोसेसरही आहेत. त्याची यादी खाली देत आहे.
......
आपला कम्प्युटर आपण कितीही काळजीपूर्वक वापरायचे ठरविले तरी नंतर आपण योग्य ती खबरदारी घेत नाही. मी हे काही अर्थांनी म्हणतोय. एक म्हणजे कम्प्युटरचा वाट्टेल ते पाहण्यासाठी दुरुपयोग केला जातो अथवा त्यावर नवनवे प्रोग्राम डाऊनलोड करून ते कसे आहेत ते पाहण्याची चटक लागते. तिसरी बाब म्हणजे तुम्ही रोज वापरत असलेल्या सॉफ्टवेअरला अधिक चांगला (आणि अर्थातच फुकटातला) पर्याय उपलब्ध आहे का याचा आपण सतत शोध घेत असतो. सध्या तरी आपण तिसऱ्या बाबीविषयी बोलू. तुम्ही सर्वजण कम्प्युटरवर काम करताना मायक्रोसॉफ्ट वर्डचा वापर करत असणार. कारण जर तुम्ही विंडोज सिस्टिम वापरत असाल तर हे वर्ड मायक्रोसॉफ्ट ऑफिसबरोबर आपोआपच मिळते. या वर्डला आपण 'वर्ड प्रोसेसर' म्हणतो. म्हणजे त्यात मजकूर टाइप करता येतो, काही प्रमाणात त्याचे डिझायनिंग करता येते, अगदी माफक प्रमाणात नखरे करता येतात. हे मायक्रोसॉफ्ट ऑफिस फुकटात मिळत नाही. परंतु, आता नेटवर कितीतरी वर्ड प्रोसेसर उपलब्ध आहेत; ज्यात मायक्रोसॉफ्ट वर्डपेक्षा कितीतरी अधिक सुविधा आहेत आणि मुख्य म्हणजे त्यातील बरेचसे फुकट डाऊनलोड करता येतात.
स्टार ऑफिस आणि ओपन ऑफिस हे सध्याचे दोन उत्कृष्ट पर्याय आहेत. यातील ओपन ऑफिस संपूर्णपणे फुकट आहे आणि अतिशय चांगले आहे. यात मायक्रोसॉफ्ट वर्डसारख्याच सोयी असलेला 'रायटर' आहे. त्याचप्रमाणे स्प्रेडशीट, ड्रॉईंग, मॅथ्स वगैरेसाठी वेगळ्या सुविधा असलेला हा प्रोग्राम आहे. त्याचा साइझ मात्र तीनशे एमबीच्या आसपास असल्याने घरी ब्रॉडबँड इंटरनेट नसणाऱ्या लोकांना तो सहजपणे डाऊनलोड करता येणार नाही. ब्रॉडबँड नसल्यास त्यास खूप वेळ लागेल. पण ही त्रुुटी सोडली तर मायक्रोसॉफ्ट वर्डला हा सर्वात उत्तम पर्याय आहे. स्टार ऑफिसमध्ये अधिक सुविधा आहेत; पण त्या पॅकेजसाठी तुम्हाला स्वत:च्या खिशात हात घालावा लागेल. त्यामुळे सध्या तरी ओपन ऑफिसवर समाधान माना. याचा आणखी एक फायदा असा की ते मायक्रोसॉफ्ट वर्डशी कम्प्ॅाटिबल आहे. म्हणजे आधी तुम्ही वर्डच्या फाइल्स सेव्ह केलेल्या असतील तर त्या ओपन ऑफिसमध्येही ओपन होतील.
कोरल वर्डपरफेक्ट, लोटस वर्डप्रो, अॅपलर्वक्स, गोबी प्रॉडक्टिव, अॅबिलीटीराइट, वर्डएक्स्प्रेस अशांसारखे आणखी काही वर्ड प्रोसेसर्स उपलब्ध आहेत. पण ओपन ऑफिसची सर कोणालाच नाही. अॅबिवर्ड हा प्रोग्राम मात्र मर्यादित सुविधांसह का असेना, पण चांगला आहे. यात वर्डइतक्या नाहीत, पण आपल्याला मजकूर ऑपरेट करायला ज्या किमान सुविधा लागतात त्या सर्व आहेत. त्याचा साइझही अत्यंत कमी आहे. त्यामुळे तो डाऊनलोड करणे हे अजिबात कष्टाचे काम नाही.
खुद्द मायक्रोसॉफ्ट आता 'थिंकफ्री' नावाने काढलेल्या सॉफ्टवेअरकडे वळते आहे. ते फुकटात मिळत नाही. वाषिर्क वर्गणी भरावी लागते. पण यात केलेली डॉक्युमेंट्स जगाच्या कोपऱ्यात कुठेही गेलात तरी तुम्हाला उपलब्ध होऊ शकतात. कारण ते डॉक्युमेंट मायक्रोसॉफ्टच्या र्सव्हरवर सेव्ह होते. ती लिंक सतत मिळत असल्याने घरच्या पीसीवर केलेले डॉक्युमेंट ऑफिसमध्ये सहज उघडता येईल. अर्थात याही बाबतीत गूगल पुढे आहे. त्यांनी 'गूगल डॉक्स' नावाचे सॉफ्टवेअर आधीच आणले आहे. यात अशी डॉक्युमेंट्स ऑनलाइन साठवायची सोय आहे. त्यातही गूगलने आपले वैविध्य कायम राखले आहे. गुगल डॉक्स वापरायला तुमचा जीमेलवर अकाऊंट असावा लागतो. जीमेलवर अकाऊंट नाही असा इमेलधारक फारच विरळा असेल. पण तुमचे अकाऊंट नसलेच तर गूगलडॉक्स ओपन केल्यावर तिथे अकाऊंट ओपन करायची सोय आहे.
मी इथे सांगितलेल्या अथवा तुम्ही इंटरनेटवर 'वर्ड प्रोसेसर्स' असा सर्च देऊन मिळालेल्या वर्ड प्रोसेसरबद्दल एक काळजी मात्र घ्या. ती ही की तो वर्ड प्रोसेसर कम्प्युटरच्या कोणत्या सिस्टिमशी कम्पॅटिबल आहे ते तपासून घ्या. बहुतेक प्रोसेसर विंडोजमध्ये चालतात; पण काही अॅपल अथवा मॅकसाठीच तयार झालेले आहेत. जो विंडोजसाठी चालत नाही तो डाऊनलोड करायच्या भानगडीत पडू नका. कारण मग ते सॉफ्टवेअर वापरायला लागल्यावर कम्प्युटर क्रॅश होण्याची शक्यता असते. मी वेगळ्या संदर्भात अशी चूक केली होती. मी सफारी ब्राऊझर डाऊनलोड केला. तो चालविल्यावर मशीन बंद पडत असे. हा ब्राऊझर विंडोज सिस्टिमशी कम्पॅटिबल आहे असे सांगण्यात येत असले तरी माझा अनुभव वेगळा होता. मग मी तो ब्राऊझर लगेचच काढून टाकला.
या वर्ड प्रोसेसरमध्ये ऑनलाईन व ऑफलाईन असे प्रकार आहेत. जी डॉक्युमेंट्स तुम्हाला कुठूनही ओपन करता येतील, ती ऑनलाईन. मशीनमधले मायक्रोसॉफ्ट वर्डमधले डॉक्युमेंट तुम्ही मेलने पाठविल्याशिवाय अथवा पेनड्राइव्हने दुसरीकडे नेल्याशिवाय दुसरीकडे ओपन होणार नाही. ऑनलाईन प्रोसेसरमध्ये साठवता येणाऱ्या मजकुराचा साइझ वेगवेगळा असतो; पण साधारणत: एक जीबी मजकूर साठवता येतो. मी उल्लेख केलेल्या वर्ड प्रोसेसरशिवाय आणखी काही प्रोसेसरही आहेत. त्याची यादी खाली देत आहे.
वेगे वेगे धावू... 13 Jun 2008
आपला कम्प्युटर खूपच हळूबाई झाला आहे, असा अनुभव अनेकांना येतो. हा वेळखाऊपणा कसा काढून टाकायचा, असा त्यांना प्रश्नच पडतो. परंतु यावरही उपाय आहेत आणि ते सहजपणाने करता येण्यासारखेच आहेत...
..........
माझे मशीन खूप स्लो चालते, सुरू करतानाही खूप वेळ लागतो, अशावेळी काय करू असे विचारणारे अनेक वाचकांचे ईमेल गेल्या पंधरा दिवसांत आले आहेत. मशीन स्लो चालण्यामागे एकच कारण नसते. त्यात मशीन जुने झाल्यावरही अद्ययावत सॉफ्टवेअर भरत राहिल्याने त्रास होऊ शकतो. किंवा मशीन नवे असले आणि आपण 'स्टार्ट अप'मध्ये जरूरीपेक्षा जास्त प्रोग्राम टाकले तरी सुरुवातीलाच मशीन थंडावते. कधी मशीनमध्ये व्हायरस शिरलेला असतो तर कधी टेम्पररी फाइल्स डीलिट न केल्याने अनावश्यक कचरा साठून मशीन 'जड' होते व स्लो चालते. प्रत्येक मशीनच्या संदर्भात वेगवेगळे कारण असू शकेल.
नेमके कारण शोधून काढण्यासाठी यातील प्रत्येक उपाय स्वतंत्रपणे करावा लागेल. प्रथम 'स्टार्ट अप'मध्ये (स्टार्टवर क्लिक करा, नंतर ऑल प्रोग्राम्स व नंतर स्टार्ट अप) कोणकोणते प्रोग्राम्स आहेत ते पाहा. त्यातील अत्यावश्यक तेवढेच ठेवा व बाकीचे काढून टाका. या यादीत प्रोग्रामचे नाव नाही, पण तरीही तो मशीन सुरू होताना आपोआप सुरू होत राहातो व भरपूर वेळ घेतोय असे दिसले तर काय कराल? 'स्टार्ट'वर क्लिक करून 'रन'वर क्लिक करा. मग एमएसकॉन्फिग (msconfig) असे टाइप करा. मग एक बॉक्स तुमच्यासमोर येईल. त्यातील वरच्या टॅबपैकी स्टार्टअपवर क्लिक करा. मशीन सुरू होताना नेमके कोणते प्रोग्राम्स लोड होतात ते दिसेल. त्यातील नको असतील ते अनक्लिक करा. मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा. बरेच प्रोग्राम सिलेक्ट केलेले असतील तर ते सगळे एकदम अनसिलेक्ट करू नका. तसे केल्यास तुमची विंडोज सिस्टिम मायक्रोसॉफ्टकडून पुन्हा व्हॅलिडेट करावी लागेल. एकएक प्रोग्राम सिलेक्ट वा अनसिलेक्ट करा. मशीन पुन्हा सुरू करा. यावेळेला तुम्हाला बराच फरक पडलेला दिसेल.
एवढे करूनही मशीन सुधारले नाही तर? एक शक्यता अशी की मशीनमध्ये व्हायरस शिरलेला असू शकेल. त्यासाठी चालू असलेले सर्व प्रोग्राम्स बंद करून अपडेट केलेला अँटिव्हायरस चालवून 'फूल स्कॅन' करा. व्हायरस निघून गेल्यावर पुन्हा मशीन रिस्टार्ट करा. या दोन बाबी केल्यावर साधारणपणे मशीन शहाण्यासारखे सरळ येते. तरीही काही गोष्टी आवश्यक आहेत. वर म्हटल्याप्रमाणे अनावश्यक फाइल्स प्रमाणाबाहेर साठल्या असल्या तरी मशीन थंडावते. त्यासाठी पूवीर्च्या एका लेखात म्हटल्याप्रमाणे सीक्लिनर (ccleaner) हा प्रोग्राम इंटरनेटवरून डाऊनलोड करा. तो चालविल्यावर अनावश्यक फाइल्स आपोआप डीलिट होतील. यात तुमच्या महत्त्वाच्या फाइल्स डीलिट झाल्या तर, अशी भीती बाळगू नका. त्या जात नाहीत. प्रामुख्याने टेम्पररी फाइल्सच जातात. आणखी एक चांगला प्रोग्राम म्हणजे डबलकिलर (Doublekiller) मशीनमध्ये एकाच नावाच्या फाइल्स एकापेक्षा जास्त झाल्या असतील तर त्या हा प्रोग्राम काढून टाकतो. तो ही क्रिया आपोआप करत नाही. एकच नाव असलेल्या फाइल्स तो तुमच्यासमोर आणतो. मग खरोखरच ज्या फाइल्स नको आहेत त्या तुम्ही काढून टाकू शकता. वेगवेगळ्या ड्राइव्हमध्ये तुम्ही एकाच नावाची फाइल तयार केलेली असू शकते व त्यात मजकूरही वेगवेगळा असेल. मग केवळ नाव सारखे म्हणून फाइल आपोआप डीलिट करण्याचे काहीच कारण नाही. उलट अधिक सावधानता बाळगायला हवी.
मशीनचे डिफ्रॅगमेंटेशन करणे हा आणखी एक उपाय तुम्हाला करता येईल. स्टार्ट-ऑल प्रोग्राम्स-अॅक्सेसरीज- सिस्टिम टुल्स-डिस्क डिफ्रॅगमेंटर या मार्गाने गेल्यावर तुम्हाला मशीन डिफ्रॅग करता येईल. या डिफ्रॅगमेंटेशनवर मी याच कॉलममध्ये स्वतंत्र लेख लिहिला होता. आपण काम करताना अनेक फाइल्स तयार करतो, आधीच्या नको असलेल्या काढून टाकतो. मग डिस्कवर अशी स्थिती निर्माण होते की सलग दोन फाइल्सच्या मधल्या फाइल्स डीलिट केल्याने फाइलना पुढची लिंक लगेच मिळत नाही व त्या ओपन व्हायला वेळ लागतो. रिकामे स्लॉट काढून टाकून सगळ्या फाइल्सची एकजूट करण्याचे काम हे डिफ्रॅगमेंटेशन करते.
खूप मोठ्या साइझचे प्रोग्राम विनाकारण लोड करून ठेवणे, गाणी ऐकण्याचा सोस असल्यास हार्डडिस्कची क्षमता लक्षात न घेता भरपूर गाणी लोड करून ठेवणे, व्हीडिओ पाहण्यासाठी पुरेशी क्षमता नसतानाही तसे प्रोग्राम लोड करणे ही आणखी काही कारणे मशीन स्लो होण्यामागे असू शकतील. आपल्याकडे विंडोज एक्सपी आहे, पण त्याचा लूक विंडोज व्हिस्तासारखा दिसला पाहिजे या मोहापायी वेगवेगळे प्रोग्राम्स लोड केले जातात आणि मशीन स्लो होण्यास मदत केली जाते.
थोडक्यात आपण स्वत:वर नियंत्रण ठेवले तर मशीन फास्ट चालायला मदतच होईल.
..........
माझे मशीन खूप स्लो चालते, सुरू करतानाही खूप वेळ लागतो, अशावेळी काय करू असे विचारणारे अनेक वाचकांचे ईमेल गेल्या पंधरा दिवसांत आले आहेत. मशीन स्लो चालण्यामागे एकच कारण नसते. त्यात मशीन जुने झाल्यावरही अद्ययावत सॉफ्टवेअर भरत राहिल्याने त्रास होऊ शकतो. किंवा मशीन नवे असले आणि आपण 'स्टार्ट अप'मध्ये जरूरीपेक्षा जास्त प्रोग्राम टाकले तरी सुरुवातीलाच मशीन थंडावते. कधी मशीनमध्ये व्हायरस शिरलेला असतो तर कधी टेम्पररी फाइल्स डीलिट न केल्याने अनावश्यक कचरा साठून मशीन 'जड' होते व स्लो चालते. प्रत्येक मशीनच्या संदर्भात वेगवेगळे कारण असू शकेल.
नेमके कारण शोधून काढण्यासाठी यातील प्रत्येक उपाय स्वतंत्रपणे करावा लागेल. प्रथम 'स्टार्ट अप'मध्ये (स्टार्टवर क्लिक करा, नंतर ऑल प्रोग्राम्स व नंतर स्टार्ट अप) कोणकोणते प्रोग्राम्स आहेत ते पाहा. त्यातील अत्यावश्यक तेवढेच ठेवा व बाकीचे काढून टाका. या यादीत प्रोग्रामचे नाव नाही, पण तरीही तो मशीन सुरू होताना आपोआप सुरू होत राहातो व भरपूर वेळ घेतोय असे दिसले तर काय कराल? 'स्टार्ट'वर क्लिक करून 'रन'वर क्लिक करा. मग एमएसकॉन्फिग (msconfig) असे टाइप करा. मग एक बॉक्स तुमच्यासमोर येईल. त्यातील वरच्या टॅबपैकी स्टार्टअपवर क्लिक करा. मशीन सुरू होताना नेमके कोणते प्रोग्राम्स लोड होतात ते दिसेल. त्यातील नको असतील ते अनक्लिक करा. मात्र एक गोष्ट लक्षात ठेवा. बरेच प्रोग्राम सिलेक्ट केलेले असतील तर ते सगळे एकदम अनसिलेक्ट करू नका. तसे केल्यास तुमची विंडोज सिस्टिम मायक्रोसॉफ्टकडून पुन्हा व्हॅलिडेट करावी लागेल. एकएक प्रोग्राम सिलेक्ट वा अनसिलेक्ट करा. मशीन पुन्हा सुरू करा. यावेळेला तुम्हाला बराच फरक पडलेला दिसेल.
एवढे करूनही मशीन सुधारले नाही तर? एक शक्यता अशी की मशीनमध्ये व्हायरस शिरलेला असू शकेल. त्यासाठी चालू असलेले सर्व प्रोग्राम्स बंद करून अपडेट केलेला अँटिव्हायरस चालवून 'फूल स्कॅन' करा. व्हायरस निघून गेल्यावर पुन्हा मशीन रिस्टार्ट करा. या दोन बाबी केल्यावर साधारणपणे मशीन शहाण्यासारखे सरळ येते. तरीही काही गोष्टी आवश्यक आहेत. वर म्हटल्याप्रमाणे अनावश्यक फाइल्स प्रमाणाबाहेर साठल्या असल्या तरी मशीन थंडावते. त्यासाठी पूवीर्च्या एका लेखात म्हटल्याप्रमाणे सीक्लिनर (ccleaner) हा प्रोग्राम इंटरनेटवरून डाऊनलोड करा. तो चालविल्यावर अनावश्यक फाइल्स आपोआप डीलिट होतील. यात तुमच्या महत्त्वाच्या फाइल्स डीलिट झाल्या तर, अशी भीती बाळगू नका. त्या जात नाहीत. प्रामुख्याने टेम्पररी फाइल्सच जातात. आणखी एक चांगला प्रोग्राम म्हणजे डबलकिलर (Doublekiller) मशीनमध्ये एकाच नावाच्या फाइल्स एकापेक्षा जास्त झाल्या असतील तर त्या हा प्रोग्राम काढून टाकतो. तो ही क्रिया आपोआप करत नाही. एकच नाव असलेल्या फाइल्स तो तुमच्यासमोर आणतो. मग खरोखरच ज्या फाइल्स नको आहेत त्या तुम्ही काढून टाकू शकता. वेगवेगळ्या ड्राइव्हमध्ये तुम्ही एकाच नावाची फाइल तयार केलेली असू शकते व त्यात मजकूरही वेगवेगळा असेल. मग केवळ नाव सारखे म्हणून फाइल आपोआप डीलिट करण्याचे काहीच कारण नाही. उलट अधिक सावधानता बाळगायला हवी.
मशीनचे डिफ्रॅगमेंटेशन करणे हा आणखी एक उपाय तुम्हाला करता येईल. स्टार्ट-ऑल प्रोग्राम्स-अॅक्सेसरीज- सिस्टिम टुल्स-डिस्क डिफ्रॅगमेंटर या मार्गाने गेल्यावर तुम्हाला मशीन डिफ्रॅग करता येईल. या डिफ्रॅगमेंटेशनवर मी याच कॉलममध्ये स्वतंत्र लेख लिहिला होता. आपण काम करताना अनेक फाइल्स तयार करतो, आधीच्या नको असलेल्या काढून टाकतो. मग डिस्कवर अशी स्थिती निर्माण होते की सलग दोन फाइल्सच्या मधल्या फाइल्स डीलिट केल्याने फाइलना पुढची लिंक लगेच मिळत नाही व त्या ओपन व्हायला वेळ लागतो. रिकामे स्लॉट काढून टाकून सगळ्या फाइल्सची एकजूट करण्याचे काम हे डिफ्रॅगमेंटेशन करते.
खूप मोठ्या साइझचे प्रोग्राम विनाकारण लोड करून ठेवणे, गाणी ऐकण्याचा सोस असल्यास हार्डडिस्कची क्षमता लक्षात न घेता भरपूर गाणी लोड करून ठेवणे, व्हीडिओ पाहण्यासाठी पुरेशी क्षमता नसतानाही तसे प्रोग्राम लोड करणे ही आणखी काही कारणे मशीन स्लो होण्यामागे असू शकतील. आपल्याकडे विंडोज एक्सपी आहे, पण त्याचा लूक विंडोज व्हिस्तासारखा दिसला पाहिजे या मोहापायी वेगवेगळे प्रोग्राम्स लोड केले जातात आणि मशीन स्लो होण्यास मदत केली जाते.
थोडक्यात आपण स्वत:वर नियंत्रण ठेवले तर मशीन फास्ट चालायला मदतच होईल.
बहुगुणी टास्कबार 27 Jun 2008
टास्कबार म्हणजे काय, त्याचा उपयोग करून आपली कामे कशी आणि का सोपी होतात, टास्कबारवरील सोई कोणत्या आदी बाबींचा आढावा...
........
आपला कम्प्युटर फास्ट चालावा असे कोणालाही वाटेल. प्रत्यक्षात तो का गोगलगायीसारखा चालतो याची कारणे बरीच आहेत. त्याविषयी आधीच्या लेखांत माहिती येऊन गेली आहे. अनावश्यक फाइल्स काढून टाकणे, अँटिव्हायरस चालवून मशीन निरोगी करणे, डिफ्रॅगमेंटेशन करून सगळ्या फाइल्स एकत्रित आणणे या व अशा पद्धतीच्या कामांनी कम्प्युटर फास्ट चालवता येतो. पण हे सारे केले, कम्प्युटर वेगातही चालला तरी काही गोष्टी अशा करता येतील की कम्प्युटर चालवताना त्या उपयोगी पडतील. समजा कम्प्युटरमधला एखादा फोल्डर वा त्यातली फाइल तुम्हाला सतत लागते. तुम्ही वर्डमध्ये काम करताहात आणि ते करतानाच दुसऱ्या एखाद्या फाइलमधला रेफरन्स तुम्हाला हवा आहे तर प्रत्येकवेळी मूळ वर्ड फाइल क्लोज करण्याची गरज नाही. एकाचवेळेस दोन वा अधिक वर्ड फाइल ओपन राहू शकतात. एकातून दुसऱ्यात जाण्यासाठी वरच्या मेन्यूमधील 'विंडो'वर क्लिक केले की सगळ्या ओपन फाइल दिसतील. मग तुम्ही हवी ती ओपन ठेवू शकता. शिवाय याच फाइल्स 'अल्ट व टॅब' ही बटन्स एकाचवेळेस दाबूनही तुम्ही हवी ती फाइल ओपन करू शकता. परंतु एखाद्या फोल्डरमधल्या फाइल्स सतत लागत असतील तर?
यासाठी टास्कबारचा उपयोग करू शकता. टास्कबार म्हणजे 'स्टार्ट' बटनाच्या ओळीतला बार. त्यावर या फोल्डरचा शॉर्टकट केला जातो. त्यासाठी टास्कबारच्या रिकाम्या जागेत राइट क्लिक करा, मग 'न्यू टूलबार'वर जा. तिथून हव्या असलेल्या फोल्डरवर जा. ओके म्हणा. की झाला शॉर्टकट तयार. टास्कबारच्या अगदी उजवीकडे तो दिसेल. कोणत्याही फाइलवर काम करताना या फोल्डर वा फाइलमधला मजकूर तुम्ही पटकन उघडू शकाल.
' क्विकलाँच' हा असाच एक सोईचा प्रकार असतो. याच टास्कबारवर क्लिक करून पुन्हा 'टूलबार'वर क्लिक करा आणि 'न्यू टूलबार'च्या वरती असलेल्या 'क्विकलाँचवर' जा. आता तुम्हाला दोन टास्कबार दिसायला लागतील. यात डेस्कटॉपवरचा कोणताही आयकॉन पकडून आणून 'क्विकलाँच'च्या जागेत सोडून द्या. तो आयकॉन तिथेच राहील आणि तुम्ही काम करत असलेली फाइल क्लोज न करता या आयकॉनवर क्लिक करून तो प्रोग्राम सुरू करता येईल. पण या पद्धतीचा तोटाही आहे. यात तुम्ही जितके जास्त आयकॉन आणाल तितकी मशीनची मेमरी जास्त वापरली जाईल. त्यामुळे आवश्यक तेच प्रोग्राम्स तुम्ही आणा.
तुम्ही जे प्रोग्राम्स ओपन करता ते नंतर पटकन ओपन करता येतील का? शेवटचे सहा प्रोग्राम्स आपल्याला पटकन दिसू शकतात. तुम्ही स्टार्ट बटनवर क्लिक केले की 'ऑल प्रोग्राम्स'च्या वरती तुम्ही आधी वापरलेले प्रोग्राम्स दिसतील. साधारणपणे तेथे सहा प्रोग्राम्स दिसतात. ते वाढवून दहा-बाराही करता येतात. त्यासाठी 'स्टार्ट'वर राइट क्लिक करा, मग 'प्रॉपटीर्ज' व नंतर 'कस्टमाइज' बटनवर जा. जी विंडो येईल त्यातल्या मधल्या 'प्रोग्राम्स'वर जा. त्यातला आकडा तुम्हाला हवा तसा सेट करा. जितका आकडा सेट कराल तितके प्रोग्राम्स तुम्हाला दिसतील. तरीही दहा प्रोग्राम्स पुष्कळ झाले. मशीन सुरू होताना 'स्टार्ट अप'मधले प्रोग्राम्स व 'स्टार्ट' बटनावर क्लिक केल्यावर दिसणारे आधीचे दहा प्रोग्राम्स याची गल्लत करू नका. यांचा एकमेकांशी संबंध नाही.
तुम्हाला एकाच वेळेस बऱ्याच फाइल्स ओपन करण्याची सवय असली तर 'टास्कबार'वर फाइलची गदीर् होते. यावर उपाय म्हणजे एकाच प्रकारच्या फाइल्सचा गट करणे. म्हणजे फाइल्स दहा ओपन असल्या तरी टास्कबारवर तीनच गट दिसतात असे होऊ शकते. म्हणजेच ओपन असलेल्या वर्ड फाइल्स एका गटात, एक्सेल फाइल्स दुसऱ्यात अशा दिसू शकतील. मग वर्ड फाइलच्या गटावर क्लिक करून हवी ती वर्ड फाइल ओपन करू शकता. त्यासाठी टास्क-बारमधील रिकाम्या जागेवर राइट क्लिक करा, मग प्रॉपटीर्जवर क्लिक करा. एक विंडो ओपन होईल. त्यात टास्कबार हेडिंगखाली 'ग्रूप सिमीलर टास्कबार बटन्स'वर क्लिक करा व ओके म्हणा. याच विंडोमध्ये इतर ऑप्शन्सही दिसतील. आवश्यकते-ेप्रमाणे क्लिक वा अनक्लिक करा.
याच विंडोत अगदी तळाला 'हाइड इनअॅक्टिव आयकॉन्स' असे एक ऑप्शन दिसेल. त्यावर क्लिक केल्यावर काय होईल? 'स्टार्ट' बटनाच्या ओळीत शेवटी घड्याळातली वेळ व इतर आयकॉन्स दिसतात. यातला प्रत्येक आयकॉन वापरला जातोच असे नाही. जो प्रोग्राम बराच काळ वापरला जात नाही, तो स्क्रीन-वरून नाहीसा होतो. नेहमी वापरले जाणारे आयकॉन्सच दिसतात. पुन्हा ते प्रोग्राम ओपन करायची वेळ आली तर? याच आयकॉनच्या बाजूला अॅरो दिसेल. त्यावर क्लिक करा. की तोच आयकॉन पुन्हा सेवेला हजर.
या टास्कबारवर आणखी एक महत्त्वाची सोय आहे. ती म्हणजे टास्क मॅनेजरची. टास्कबारवर राइट क्लिक करून 'टास्क मॅनेजर'वर क्लिक करा. एक विंडो ओपन होईल. त्यात मशीन चालू असताना कोणकोणते प्रोग्राम्स सुरू आहेत त्याची यादी दिसेल. जितके जास्त प्रोग्राम्स सुरू, तितके मशीन हळू चालेल. त्यामुळे नको असलेला प्रोग्राम सिलेक्ट करून खालील 'एंड टास्क' बटनावर क्लिक करा की तो बंद होईल. एखादा प्रोग्राम हँग झाला तरीही हीच युक्ती वापरून तो बंद करता येईल. या टास्कबारवर राइट क्लिक करून आणखी काही सुविधा मिळतात. त्या स्वत:च करून पाहायला हरकत नाही.
........
आपला कम्प्युटर फास्ट चालावा असे कोणालाही वाटेल. प्रत्यक्षात तो का गोगलगायीसारखा चालतो याची कारणे बरीच आहेत. त्याविषयी आधीच्या लेखांत माहिती येऊन गेली आहे. अनावश्यक फाइल्स काढून टाकणे, अँटिव्हायरस चालवून मशीन निरोगी करणे, डिफ्रॅगमेंटेशन करून सगळ्या फाइल्स एकत्रित आणणे या व अशा पद्धतीच्या कामांनी कम्प्युटर फास्ट चालवता येतो. पण हे सारे केले, कम्प्युटर वेगातही चालला तरी काही गोष्टी अशा करता येतील की कम्प्युटर चालवताना त्या उपयोगी पडतील. समजा कम्प्युटरमधला एखादा फोल्डर वा त्यातली फाइल तुम्हाला सतत लागते. तुम्ही वर्डमध्ये काम करताहात आणि ते करतानाच दुसऱ्या एखाद्या फाइलमधला रेफरन्स तुम्हाला हवा आहे तर प्रत्येकवेळी मूळ वर्ड फाइल क्लोज करण्याची गरज नाही. एकाचवेळेस दोन वा अधिक वर्ड फाइल ओपन राहू शकतात. एकातून दुसऱ्यात जाण्यासाठी वरच्या मेन्यूमधील 'विंडो'वर क्लिक केले की सगळ्या ओपन फाइल दिसतील. मग तुम्ही हवी ती ओपन ठेवू शकता. शिवाय याच फाइल्स 'अल्ट व टॅब' ही बटन्स एकाचवेळेस दाबूनही तुम्ही हवी ती फाइल ओपन करू शकता. परंतु एखाद्या फोल्डरमधल्या फाइल्स सतत लागत असतील तर?
यासाठी टास्कबारचा उपयोग करू शकता. टास्कबार म्हणजे 'स्टार्ट' बटनाच्या ओळीतला बार. त्यावर या फोल्डरचा शॉर्टकट केला जातो. त्यासाठी टास्कबारच्या रिकाम्या जागेत राइट क्लिक करा, मग 'न्यू टूलबार'वर जा. तिथून हव्या असलेल्या फोल्डरवर जा. ओके म्हणा. की झाला शॉर्टकट तयार. टास्कबारच्या अगदी उजवीकडे तो दिसेल. कोणत्याही फाइलवर काम करताना या फोल्डर वा फाइलमधला मजकूर तुम्ही पटकन उघडू शकाल.
' क्विकलाँच' हा असाच एक सोईचा प्रकार असतो. याच टास्कबारवर क्लिक करून पुन्हा 'टूलबार'वर क्लिक करा आणि 'न्यू टूलबार'च्या वरती असलेल्या 'क्विकलाँचवर' जा. आता तुम्हाला दोन टास्कबार दिसायला लागतील. यात डेस्कटॉपवरचा कोणताही आयकॉन पकडून आणून 'क्विकलाँच'च्या जागेत सोडून द्या. तो आयकॉन तिथेच राहील आणि तुम्ही काम करत असलेली फाइल क्लोज न करता या आयकॉनवर क्लिक करून तो प्रोग्राम सुरू करता येईल. पण या पद्धतीचा तोटाही आहे. यात तुम्ही जितके जास्त आयकॉन आणाल तितकी मशीनची मेमरी जास्त वापरली जाईल. त्यामुळे आवश्यक तेच प्रोग्राम्स तुम्ही आणा.
तुम्ही जे प्रोग्राम्स ओपन करता ते नंतर पटकन ओपन करता येतील का? शेवटचे सहा प्रोग्राम्स आपल्याला पटकन दिसू शकतात. तुम्ही स्टार्ट बटनवर क्लिक केले की 'ऑल प्रोग्राम्स'च्या वरती तुम्ही आधी वापरलेले प्रोग्राम्स दिसतील. साधारणपणे तेथे सहा प्रोग्राम्स दिसतात. ते वाढवून दहा-बाराही करता येतात. त्यासाठी 'स्टार्ट'वर राइट क्लिक करा, मग 'प्रॉपटीर्ज' व नंतर 'कस्टमाइज' बटनवर जा. जी विंडो येईल त्यातल्या मधल्या 'प्रोग्राम्स'वर जा. त्यातला आकडा तुम्हाला हवा तसा सेट करा. जितका आकडा सेट कराल तितके प्रोग्राम्स तुम्हाला दिसतील. तरीही दहा प्रोग्राम्स पुष्कळ झाले. मशीन सुरू होताना 'स्टार्ट अप'मधले प्रोग्राम्स व 'स्टार्ट' बटनावर क्लिक केल्यावर दिसणारे आधीचे दहा प्रोग्राम्स याची गल्लत करू नका. यांचा एकमेकांशी संबंध नाही.
तुम्हाला एकाच वेळेस बऱ्याच फाइल्स ओपन करण्याची सवय असली तर 'टास्कबार'वर फाइलची गदीर् होते. यावर उपाय म्हणजे एकाच प्रकारच्या फाइल्सचा गट करणे. म्हणजे फाइल्स दहा ओपन असल्या तरी टास्कबारवर तीनच गट दिसतात असे होऊ शकते. म्हणजेच ओपन असलेल्या वर्ड फाइल्स एका गटात, एक्सेल फाइल्स दुसऱ्यात अशा दिसू शकतील. मग वर्ड फाइलच्या गटावर क्लिक करून हवी ती वर्ड फाइल ओपन करू शकता. त्यासाठी टास्क-बारमधील रिकाम्या जागेवर राइट क्लिक करा, मग प्रॉपटीर्जवर क्लिक करा. एक विंडो ओपन होईल. त्यात टास्कबार हेडिंगखाली 'ग्रूप सिमीलर टास्कबार बटन्स'वर क्लिक करा व ओके म्हणा. याच विंडोमध्ये इतर ऑप्शन्सही दिसतील. आवश्यकते-ेप्रमाणे क्लिक वा अनक्लिक करा.
याच विंडोत अगदी तळाला 'हाइड इनअॅक्टिव आयकॉन्स' असे एक ऑप्शन दिसेल. त्यावर क्लिक केल्यावर काय होईल? 'स्टार्ट' बटनाच्या ओळीत शेवटी घड्याळातली वेळ व इतर आयकॉन्स दिसतात. यातला प्रत्येक आयकॉन वापरला जातोच असे नाही. जो प्रोग्राम बराच काळ वापरला जात नाही, तो स्क्रीन-वरून नाहीसा होतो. नेहमी वापरले जाणारे आयकॉन्सच दिसतात. पुन्हा ते प्रोग्राम ओपन करायची वेळ आली तर? याच आयकॉनच्या बाजूला अॅरो दिसेल. त्यावर क्लिक करा. की तोच आयकॉन पुन्हा सेवेला हजर.
या टास्कबारवर आणखी एक महत्त्वाची सोय आहे. ती म्हणजे टास्क मॅनेजरची. टास्कबारवर राइट क्लिक करून 'टास्क मॅनेजर'वर क्लिक करा. एक विंडो ओपन होईल. त्यात मशीन चालू असताना कोणकोणते प्रोग्राम्स सुरू आहेत त्याची यादी दिसेल. जितके जास्त प्रोग्राम्स सुरू, तितके मशीन हळू चालेल. त्यामुळे नको असलेला प्रोग्राम सिलेक्ट करून खालील 'एंड टास्क' बटनावर क्लिक करा की तो बंद होईल. एखादा प्रोग्राम हँग झाला तरीही हीच युक्ती वापरून तो बंद करता येईल. या टास्कबारवर राइट क्लिक करून आणखी काही सुविधा मिळतात. त्या स्वत:च करून पाहायला हरकत नाही.
शॉर्टकट्स! 11 Jul 2008
कम्प्युटरवर वेगाने काम करावयाचे असेल, तर त्याच्या अनेक युक्त्या आहेत. 'शॉर्टकट्स' ही त्यातील सर्वात महत्त्वाची. काही शॉर्टकट तुम्हाला नेटवर सापडतील. हे शॉर्टकट माणसाला आळशी बनवतात, हे खरे असले तरी काम वेगाने व्हायला हवे असेल तर हे शॉर्टकट वापरायलाच हवेत.
......
गेल्या वेळेस आपण टास्कबारच्या काही करामती पाहिल्या. आता आणखी काही सोप्या पण खूप उपयोगी पडणाऱ्या गोष्टी. कम्प्युटर फास्ट चालावा म्हणून कायकाय करावे लागते ते आपण याआधीच्या लेखांत पाहिले. आता आणखी एक युक्ती. कम्प्युटर चालू असला की त्याचे इंडेक्सिंगचे काम सतत चालू असते. इंडेक्सिंग म्हणजे कम्प्युटरमधल्या सगळ्या फाइल्स नीट एकामागोमाग एक लावून ठेवणे. हार्ड डिस्कमध्ये बरोबर त्या बसवल्या जातात. ज्यांच्या घरातील कम्प्युटरमध्ये हजारो फाइल्स आहेत आणि प्रत्येक वेळेस एखादी फाइल ज्यांना शोधावी लागते, त्यांना सर्च केल्यावर ती फाइल पटकन मिळावी यासाठी हे फंक्शन आहे. पण त्यामुळे कम्प्युटर किंचित स्लो होतो. ज्यांच्याकडे जास्त फाइल्स नाहीत किंवा वारंवार सर्च करायला लागत नाहीत त्यांनी हे इंडेक्सिंग बंद केले तरी चालेल. त्यामुळे मशीन थोडे फास्ट चालेल. त्यांनी डेस्कटॉपवरील 'माय कम्प्युटर'वर राइट क्लिक करावे. नंतर 'सी' ड्राइव्ह निवडा, 'प्रॉपटीर्ज'वर क्लिक करा. तेथे तळाला 'अलाऊ इंडेक्सिंग' असे एक ऑप्शन असेल. ते अनटिक करा. मग मशीन पुन्हा सुरू करा.
तुम्ही कम्प्युटर अपडेट ठेवत असालच. 'ऑटोमॅटिक अपडेट' ऑन ठेवले असेल तर उत्तमच, पण हे ऑप्शन ऑन न ठेवता तुम्हाला तुमच्या सोयीनुसारच अपडेट्स डाऊनलोड करायचे असतील तर? त्यासाठी इंटरनेट एक्स्प्लोरर ओपन करून विंडोज अपडेटवर जाण्याची गरज नाही. डेस्कटॉपवर एक शॉर्टकट करून ठेवा. त्यावर डबल क्लिक केले की झाले काम. डेस्कटॉपवरच्या मोकळ्या जागेत राइट क्लिक करा मग न्यू - शॉर्टकट या मार्गाने जा. तिथे डब्लूडब्लूडब्लू डॉट विंडोजअपडेट असे टाइप करा व नेक्स्ट म्हणा. नंतर आणखी एक बॉक्स येईल. तेथे 'अपडेट शॉर्टकट' असे म्हणा व ओके करा. जेव्हा केव्हा अपडेट करायचे असेल तेव्हा त्यावर डबलक्लिक करा. झाले अपडेट सुरू. (मात्र तुमचा डिफॉल्ट ब्राऊझर इंटरनेट एक्स्प्लोरर हवा.)
तुम्हाला कम्प्युटर सुरू करताना तुमचे यूजरनेम आणि पासवर्ड नेहमी विचारला जातो का? प्रत्येकवेळेस घरच्या कम्प्युटरवर पासवर्ड देणे कटकटीचे वाटू शकते. कम्प्युटर सुरू केल्यावर तो थेट सुरू व्हायला हवा असेच वाटते ना? पासवर्ड विचारला जाणे नको असेल तर एक काम करा. आधी 'स्टार्ट' व नंतर 'रन'वर क्लिक करा. तिथे कंट्रोल युजरपासवर्डस्२ असे टाइप करा. एक विंडो ओपन होईल. मशीनमध्ये ज्यांचे ज्यांचे अकाऊंट्स आहेत ते तिथे दिसेल. समजा घरचा कम्प्युटर असेल तर कदाचित अॅडमिनिस्ट्रेटर आणि तुमच्या नावाचे अशी दोनच अकाऊंट दिसतील. त्यातल्या तुमच्या नावावर क्लिक करा. वरच्या बाजूला 'युजर्स मस्ट एंटर अ यूजर नेम अँड पासवर्ड टू यूज धिस कम्प्युटर' असे दिसेल. ते टिक केलेले असेल तर अनटिक करा. पुन्हा एक बॉक्स येईल व तुम्हाला पासवर्ड विचारेल. तो टाइप करून ओके म्हणा. मशीन रिस्टार्ट करा. आता पासवर्ड विचारला जाणार नाही व थेट मशीन सुरू होईल.
तुमच्या मशीनच्या कीबोर्डवर एक विंडोजची की दिसेल. माझ्या कीबोर्डवर एकदम तळाच्या ओळीत कंट्रोल बटनाच्या शेजारी आहे. आता नवनवीन कीबोर्ड येत असल्याने ती कुठे असेल ते पाहावे लागेल. पण ही विंडोज की जादुई आहे. ती की व अन्य काही अक्षरे एकदम दाबली की भराभर काही अॅप्लिकेशन्स ओपन होतात. उदा विंडोज व एम दाबा. कितीही फाइल्स ओपन असल्या तरी तुम्हाला डेस्कटॉप लगेच दिसेल. विंडोज व इ एकदम दाबली की विंडोज एक्स्प्लोरर सुरू होईल. विंडोज व आर की दाबली की 'रन' बॉक्स सुरू होईल. विंडोज व एफ दाबल्यावर सर्चचा बॉक्स ओपन होईल. विंडोज एम म्हटले की ज्या फाइल्स ओपन असतील त्या साऱ्या मिनिमाइज होतील. असेच काही शॉर्टकट तुम्हाला नेटवर सापडतील. हे शॉर्टकट माणसाला आळशी बनवतात हे खरे असले तरी काम अधिक वेगाने व्हायला हवे असेल तर हे शॉर्टकट वापरायलाच हवेत. समजा तुम्हाला काही काम करताना कॅलक्युलेटरची गरज भासली तर तो मशीनमध्ये कुठे आहे ते शोधत बसण्यापेक्षा विंडोज आर दाबा, तेथे सीएएलसी असे टाइप करा की झाला कॅलक्युलेटर हजर. टास्कबारवरच्या क्विकलाँचमध्ये तो आणून ठेवणे हा अधिक सोपा मार्ग झाला. तरी क्विकलाँच तुमच्या मशीनला स्लो बनवितो. त्यामुळे अत्यावश्यक दोनतीन प्रोग्राम्सच या क्विकलाँचमध्ये असावेत, असे माझे मत आहे.
......
गेल्या वेळेस आपण टास्कबारच्या काही करामती पाहिल्या. आता आणखी काही सोप्या पण खूप उपयोगी पडणाऱ्या गोष्टी. कम्प्युटर फास्ट चालावा म्हणून कायकाय करावे लागते ते आपण याआधीच्या लेखांत पाहिले. आता आणखी एक युक्ती. कम्प्युटर चालू असला की त्याचे इंडेक्सिंगचे काम सतत चालू असते. इंडेक्सिंग म्हणजे कम्प्युटरमधल्या सगळ्या फाइल्स नीट एकामागोमाग एक लावून ठेवणे. हार्ड डिस्कमध्ये बरोबर त्या बसवल्या जातात. ज्यांच्या घरातील कम्प्युटरमध्ये हजारो फाइल्स आहेत आणि प्रत्येक वेळेस एखादी फाइल ज्यांना शोधावी लागते, त्यांना सर्च केल्यावर ती फाइल पटकन मिळावी यासाठी हे फंक्शन आहे. पण त्यामुळे कम्प्युटर किंचित स्लो होतो. ज्यांच्याकडे जास्त फाइल्स नाहीत किंवा वारंवार सर्च करायला लागत नाहीत त्यांनी हे इंडेक्सिंग बंद केले तरी चालेल. त्यामुळे मशीन थोडे फास्ट चालेल. त्यांनी डेस्कटॉपवरील 'माय कम्प्युटर'वर राइट क्लिक करावे. नंतर 'सी' ड्राइव्ह निवडा, 'प्रॉपटीर्ज'वर क्लिक करा. तेथे तळाला 'अलाऊ इंडेक्सिंग' असे एक ऑप्शन असेल. ते अनटिक करा. मग मशीन पुन्हा सुरू करा.
तुम्ही कम्प्युटर अपडेट ठेवत असालच. 'ऑटोमॅटिक अपडेट' ऑन ठेवले असेल तर उत्तमच, पण हे ऑप्शन ऑन न ठेवता तुम्हाला तुमच्या सोयीनुसारच अपडेट्स डाऊनलोड करायचे असतील तर? त्यासाठी इंटरनेट एक्स्प्लोरर ओपन करून विंडोज अपडेटवर जाण्याची गरज नाही. डेस्कटॉपवर एक शॉर्टकट करून ठेवा. त्यावर डबल क्लिक केले की झाले काम. डेस्कटॉपवरच्या मोकळ्या जागेत राइट क्लिक करा मग न्यू - शॉर्टकट या मार्गाने जा. तिथे डब्लूडब्लूडब्लू डॉट विंडोजअपडेट असे टाइप करा व नेक्स्ट म्हणा. नंतर आणखी एक बॉक्स येईल. तेथे 'अपडेट शॉर्टकट' असे म्हणा व ओके करा. जेव्हा केव्हा अपडेट करायचे असेल तेव्हा त्यावर डबलक्लिक करा. झाले अपडेट सुरू. (मात्र तुमचा डिफॉल्ट ब्राऊझर इंटरनेट एक्स्प्लोरर हवा.)
तुम्हाला कम्प्युटर सुरू करताना तुमचे यूजरनेम आणि पासवर्ड नेहमी विचारला जातो का? प्रत्येकवेळेस घरच्या कम्प्युटरवर पासवर्ड देणे कटकटीचे वाटू शकते. कम्प्युटर सुरू केल्यावर तो थेट सुरू व्हायला हवा असेच वाटते ना? पासवर्ड विचारला जाणे नको असेल तर एक काम करा. आधी 'स्टार्ट' व नंतर 'रन'वर क्लिक करा. तिथे कंट्रोल युजरपासवर्डस्२ असे टाइप करा. एक विंडो ओपन होईल. मशीनमध्ये ज्यांचे ज्यांचे अकाऊंट्स आहेत ते तिथे दिसेल. समजा घरचा कम्प्युटर असेल तर कदाचित अॅडमिनिस्ट्रेटर आणि तुमच्या नावाचे अशी दोनच अकाऊंट दिसतील. त्यातल्या तुमच्या नावावर क्लिक करा. वरच्या बाजूला 'युजर्स मस्ट एंटर अ यूजर नेम अँड पासवर्ड टू यूज धिस कम्प्युटर' असे दिसेल. ते टिक केलेले असेल तर अनटिक करा. पुन्हा एक बॉक्स येईल व तुम्हाला पासवर्ड विचारेल. तो टाइप करून ओके म्हणा. मशीन रिस्टार्ट करा. आता पासवर्ड विचारला जाणार नाही व थेट मशीन सुरू होईल.
तुमच्या मशीनच्या कीबोर्डवर एक विंडोजची की दिसेल. माझ्या कीबोर्डवर एकदम तळाच्या ओळीत कंट्रोल बटनाच्या शेजारी आहे. आता नवनवीन कीबोर्ड येत असल्याने ती कुठे असेल ते पाहावे लागेल. पण ही विंडोज की जादुई आहे. ती की व अन्य काही अक्षरे एकदम दाबली की भराभर काही अॅप्लिकेशन्स ओपन होतात. उदा विंडोज व एम दाबा. कितीही फाइल्स ओपन असल्या तरी तुम्हाला डेस्कटॉप लगेच दिसेल. विंडोज व इ एकदम दाबली की विंडोज एक्स्प्लोरर सुरू होईल. विंडोज व आर की दाबली की 'रन' बॉक्स सुरू होईल. विंडोज व एफ दाबल्यावर सर्चचा बॉक्स ओपन होईल. विंडोज एम म्हटले की ज्या फाइल्स ओपन असतील त्या साऱ्या मिनिमाइज होतील. असेच काही शॉर्टकट तुम्हाला नेटवर सापडतील. हे शॉर्टकट माणसाला आळशी बनवतात हे खरे असले तरी काम अधिक वेगाने व्हायला हवे असेल तर हे शॉर्टकट वापरायलाच हवेत. समजा तुम्हाला काही काम करताना कॅलक्युलेटरची गरज भासली तर तो मशीनमध्ये कुठे आहे ते शोधत बसण्यापेक्षा विंडोज आर दाबा, तेथे सीएएलसी असे टाइप करा की झाला कॅलक्युलेटर हजर. टास्कबारवरच्या क्विकलाँचमध्ये तो आणून ठेवणे हा अधिक सोपा मार्ग झाला. तरी क्विकलाँच तुमच्या मशीनला स्लो बनवितो. त्यामुळे अत्यावश्यक दोनतीन प्रोग्राम्सच या क्विकलाँचमध्ये असावेत, असे माझे मत आहे.
पासवर्डच नापास 25 Jul 2008,
हॅकर मंडळी वा तुमचा पासवर्ड चोरणारी मंडळी शेवटी काय करतात? तुम्ही की बोर्डवर ज्या 'की'ज मारता त्या नोंदवून पासवर्ड पळवतात. म्हणजेच 'की'बोर्डवरच्या बटनांना हॅकर मंडळींमध्ये अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.
.......
मध्यंतरी ठाण्याहून नीलेश देसाई यांचा मेल होता. त्यांच्या घरी कम्प्युटर आहे, पण इंटरनेट कनेक्शन नाही. ऑफिसमधल्या कम्प्युटरवर ते इंटरनेटचा वापर करतात. एकदा काही तातडीच्या कामामुळे त्यांना ऑफिसला काही महत्त्वाची माहिती पाठवायची होती. घरून मेल पाठविणे शक्य नसल्याने ते जवळच्या सायबर कॅफेत गेले. मेल ओपन करून आवश्यक ती माहिती पाठवली आणि ते घरी आले. काही दिवसांनी त्यांना आपला मेल कोणीतरी पाहात आहे की काय अशी शंका वाटली. कारण ते मेल त्यांनी बघायच्या आधीच कोणीतरी ओपन केलेले त्यांच्या लक्षात आले. ऑफिसमधलेच कोणी तसे करत असावे असे वाटून त्यांनी तसा तपास केला. पण हाती काही लागले नाही. शेवटी तपासाअंती असे लक्षात आले की ज्या सायबर कॅफेत ते गेले होते त्या ठिकाणीच कोणीतरी त्यांचा मेल ओपन करून पाहात होते. त्या व्यक्तीला पासवर्ड माहीत नसतानाही मेल कसा ओपन होत होता?
कारण सरळ आहे. इंटरनेट एक्स्प्लोररमध्ये 'रिमेंबर पासवर्ड अँड माय युजरनेम' हे ऑप्शन ऑन होते. त्यामुळे त्या कम्प्युटरने त्यांचे युजरनेम आणि पासवर्ड लक्षात ठेवला. हे ऑप्शन ऑन होते हे तेथे कोणाला तरी माहीत होते. त्यामुळे दुसऱ्याला हे मेल पाहणे सहज शक्य होते. त्यामुळे सायबर कॅफेत जाऊन अथवा दुसऱ्याच्या कोणाच्याही घरी जाऊन तुम्ही इंटरनेट वापरत असाल तर बाहेर पडताना हे ऑप्शन ऑन नाही ना, याची खात्री करून घ्यायला विसरू नका. त्यासाठी असे करा. इंटरनेट एक्स्प्लोररच्या टूल्सवर क्लिक करून नंतर 'इंटरनेट ऑप्शन्स'वर जा. तिथे जनरल टॅबवर क्लिक करा. तिथे 'टेम्पररी इंटरनेट फाइल्स' या विभागातील 'डीलिट फाइल्स' व 'डीलिट कूकीज'वर क्लिक करा. नंतर ओके म्हणा. हा झाला पहिला टप्पा. दुसऱ्या टप्प्यात याच विंडोतील 'कंटेन्ट' टॅबवर जा. तिथे 'ऑटोकम्प्लीट'च्या सेटिंग्जवर जा. तेथे 'पर्सनल इन्फमेर्शन'वर क्लिक करा. तेथे जी ऑप्शन असतील ती सगळी अनक्लिक करा. नंतर क्लिअर फॉर्मस आणि क्लिअर पासवर्डस् यावर क्लिक करा. म्हणजे त्या कम्प्युटरवर सेव्ह असलेले तुमचे पासवर्ड नाहीसे होतील व दुसऱ्याला तुमचा मेल पाहता येणार नाही. हे सारे करायचे नसेल तर अगदी सोपा उपाय म्हणजे मेलचा पासवर्ड बदलणे. हा पासवर्ड दर महिन्याला बदलला तरी चालेल.
असे केल्याने तुमचा मेल अगदी सुरक्षित राहू शकतो. घरीच इंटरनेट कनेक्शन असले तर प्रश्न नाही. तरी पासवर्ड सतत बदलता असावा. म्हणजे हॅकर कंपनीचे काम कठीण होते. ही हॅकर मंडळी वा तुमचा पासवर्ड चोरणारी मंडळी शेवटी काय करतात? तुम्ही की बोर्डवर ज्या 'की'ज मारता त्या नोंदवून पासवर्ड पळवतात. म्हणजेच 'की'बोर्डवरच्या बटनांना हॅकर मंडळींमध्ये अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. यावरही मार्ग काढण्यात येत आहे. समजा तुम्हाला एचडीएफसीसारख्या बँकेच्या अकाऊंटवर लॉगीन करायचे आहे. तर कीबोर्डवर नुसता लॉगीन कोड टाइप करायचा, पण पासवर्ड मात्र तिथे असलेल्या छापील कीबोर्डवर माऊसने क्लिक करून ऑपरेट करायचा. हा पासवर्ड 'टाइप' केलेला नसल्याने तो हॅकर मंडळींना मिळत नाही आणि नुसते लॉगीन नेम मिळवून हॅकर्सचा काही फायदा होत नाही.
तुमचे जितके मेल जास्त तितके पासवर्ड जास्त. प्रत्येक पासवर्ड वेगवेगळा ठेवल्यास तो लक्षात ठेवणे कठीण जाते. म्हणून हा पासवर्ड वेगवेगळा नसावा. एखादा महत्त्वाचा मेल आयडी असला तर त्याच्या पासवर्डमध्ये इतर पासवर्डपेक्षा एखादेच अक्षर वा आकडा बदलून तो वापरावा. पासवर्ड विसरल्यास मेलमधून तो परत मिळू शकतो. पण त्यासाठी पासवर्ड मुळात देतानाचा प्रश्न, त्याचे उत्तर हे सारे तुमच्या लक्षात हवे. ते नसले तर पासवर्ड पुन्हा मिळविणे कठीण जाते. म्हणून पासवर्ड देताना नेहमी एकच प्रश्न द्यावा. प्रश्न माहीत नाही म्हणून इमेल आयडी नवे तयार करणारी माणसे भरपूर आहेत. मग कुठला मेल कशाला तयार केला हेच लक्षात राहात नाही आणि सगळाच गोंधळ होतो. काही इमेल सेवा देणाऱ्या कंपन्यांनी पासवर्ड दर ९० दिवसांनी बदलावाच लागेल अशी व्यवस्था केली आहे. ती चांगली आहे.
कम्प्युटर सुरू करतानाही पासवर्ड शक्यतो देऊ नये. दिलाच तर कुठेतरी लिहून ठेवा. कारण हा पासवर्ड मिळवायचा म्हणजे कटकटच असते. अॅडमिनिस्ट्रेटरचे लॉगीन करून तोही बदलता येतो. किवा कम्प्युटर पासवर्ड न विचारताच थेट सुरू व्हावा असे वाटत असेल तर 'कंट्रोल पॅनल - युजर अकाऊंट्स' या मार्गाने जाऊन तशीही सोय करता येते.
.......
मध्यंतरी ठाण्याहून नीलेश देसाई यांचा मेल होता. त्यांच्या घरी कम्प्युटर आहे, पण इंटरनेट कनेक्शन नाही. ऑफिसमधल्या कम्प्युटरवर ते इंटरनेटचा वापर करतात. एकदा काही तातडीच्या कामामुळे त्यांना ऑफिसला काही महत्त्वाची माहिती पाठवायची होती. घरून मेल पाठविणे शक्य नसल्याने ते जवळच्या सायबर कॅफेत गेले. मेल ओपन करून आवश्यक ती माहिती पाठवली आणि ते घरी आले. काही दिवसांनी त्यांना आपला मेल कोणीतरी पाहात आहे की काय अशी शंका वाटली. कारण ते मेल त्यांनी बघायच्या आधीच कोणीतरी ओपन केलेले त्यांच्या लक्षात आले. ऑफिसमधलेच कोणी तसे करत असावे असे वाटून त्यांनी तसा तपास केला. पण हाती काही लागले नाही. शेवटी तपासाअंती असे लक्षात आले की ज्या सायबर कॅफेत ते गेले होते त्या ठिकाणीच कोणीतरी त्यांचा मेल ओपन करून पाहात होते. त्या व्यक्तीला पासवर्ड माहीत नसतानाही मेल कसा ओपन होत होता?
कारण सरळ आहे. इंटरनेट एक्स्प्लोररमध्ये 'रिमेंबर पासवर्ड अँड माय युजरनेम' हे ऑप्शन ऑन होते. त्यामुळे त्या कम्प्युटरने त्यांचे युजरनेम आणि पासवर्ड लक्षात ठेवला. हे ऑप्शन ऑन होते हे तेथे कोणाला तरी माहीत होते. त्यामुळे दुसऱ्याला हे मेल पाहणे सहज शक्य होते. त्यामुळे सायबर कॅफेत जाऊन अथवा दुसऱ्याच्या कोणाच्याही घरी जाऊन तुम्ही इंटरनेट वापरत असाल तर बाहेर पडताना हे ऑप्शन ऑन नाही ना, याची खात्री करून घ्यायला विसरू नका. त्यासाठी असे करा. इंटरनेट एक्स्प्लोररच्या टूल्सवर क्लिक करून नंतर 'इंटरनेट ऑप्शन्स'वर जा. तिथे जनरल टॅबवर क्लिक करा. तिथे 'टेम्पररी इंटरनेट फाइल्स' या विभागातील 'डीलिट फाइल्स' व 'डीलिट कूकीज'वर क्लिक करा. नंतर ओके म्हणा. हा झाला पहिला टप्पा. दुसऱ्या टप्प्यात याच विंडोतील 'कंटेन्ट' टॅबवर जा. तिथे 'ऑटोकम्प्लीट'च्या सेटिंग्जवर जा. तेथे 'पर्सनल इन्फमेर्शन'वर क्लिक करा. तेथे जी ऑप्शन असतील ती सगळी अनक्लिक करा. नंतर क्लिअर फॉर्मस आणि क्लिअर पासवर्डस् यावर क्लिक करा. म्हणजे त्या कम्प्युटरवर सेव्ह असलेले तुमचे पासवर्ड नाहीसे होतील व दुसऱ्याला तुमचा मेल पाहता येणार नाही. हे सारे करायचे नसेल तर अगदी सोपा उपाय म्हणजे मेलचा पासवर्ड बदलणे. हा पासवर्ड दर महिन्याला बदलला तरी चालेल.
असे केल्याने तुमचा मेल अगदी सुरक्षित राहू शकतो. घरीच इंटरनेट कनेक्शन असले तर प्रश्न नाही. तरी पासवर्ड सतत बदलता असावा. म्हणजे हॅकर कंपनीचे काम कठीण होते. ही हॅकर मंडळी वा तुमचा पासवर्ड चोरणारी मंडळी शेवटी काय करतात? तुम्ही की बोर्डवर ज्या 'की'ज मारता त्या नोंदवून पासवर्ड पळवतात. म्हणजेच 'की'बोर्डवरच्या बटनांना हॅकर मंडळींमध्ये अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. यावरही मार्ग काढण्यात येत आहे. समजा तुम्हाला एचडीएफसीसारख्या बँकेच्या अकाऊंटवर लॉगीन करायचे आहे. तर कीबोर्डवर नुसता लॉगीन कोड टाइप करायचा, पण पासवर्ड मात्र तिथे असलेल्या छापील कीबोर्डवर माऊसने क्लिक करून ऑपरेट करायचा. हा पासवर्ड 'टाइप' केलेला नसल्याने तो हॅकर मंडळींना मिळत नाही आणि नुसते लॉगीन नेम मिळवून हॅकर्सचा काही फायदा होत नाही.
तुमचे जितके मेल जास्त तितके पासवर्ड जास्त. प्रत्येक पासवर्ड वेगवेगळा ठेवल्यास तो लक्षात ठेवणे कठीण जाते. म्हणून हा पासवर्ड वेगवेगळा नसावा. एखादा महत्त्वाचा मेल आयडी असला तर त्याच्या पासवर्डमध्ये इतर पासवर्डपेक्षा एखादेच अक्षर वा आकडा बदलून तो वापरावा. पासवर्ड विसरल्यास मेलमधून तो परत मिळू शकतो. पण त्यासाठी पासवर्ड मुळात देतानाचा प्रश्न, त्याचे उत्तर हे सारे तुमच्या लक्षात हवे. ते नसले तर पासवर्ड पुन्हा मिळविणे कठीण जाते. म्हणून पासवर्ड देताना नेहमी एकच प्रश्न द्यावा. प्रश्न माहीत नाही म्हणून इमेल आयडी नवे तयार करणारी माणसे भरपूर आहेत. मग कुठला मेल कशाला तयार केला हेच लक्षात राहात नाही आणि सगळाच गोंधळ होतो. काही इमेल सेवा देणाऱ्या कंपन्यांनी पासवर्ड दर ९० दिवसांनी बदलावाच लागेल अशी व्यवस्था केली आहे. ती चांगली आहे.
कम्प्युटर सुरू करतानाही पासवर्ड शक्यतो देऊ नये. दिलाच तर कुठेतरी लिहून ठेवा. कारण हा पासवर्ड मिळवायचा म्हणजे कटकटच असते. अॅडमिनिस्ट्रेटरचे लॉगीन करून तोही बदलता येतो. किवा कम्प्युटर पासवर्ड न विचारताच थेट सुरू व्हावा असे वाटत असेल तर 'कंट्रोल पॅनल - युजर अकाऊंट्स' या मार्गाने जाऊन तशीही सोय करता येते.
मोबाइल रिमाइंडर 8 Aug 2008,
कार्यक्रमांची आठवण करून देण्यासाठी किंवा आपण ठरवत असलेल्या समारंभाची निमंत्रणे पाठविण्यासाठी सर्वांनाच सेक्रेटरी असते असे नाही. पण म्हणून नाउमेद होऊ नका. आता गूगलच ती भूमिका बजावणार आहे...
.........
तुम्हाला आठवड्याभरानंतरची कोणाची तरी अपॉईंटमेंट आहे असे समजा. ज्याला भेटायचे असते त्याला अगदी तोंड भरून आश्वासन देता की आपली भेट पक्की! तुम्ही तुमच्या डायरीतही लिहून ठेवता. पण 'त्या' दिवशी तुम्ही सकाळीच कामानिमित्त बाहेर गेलात आणि डायरी बघायची राहिली तर तुमची अपॉईंटमेंट मिस होऊ शकते. मग त्या मित्राचे वा मैत्रिणीचे खडे बोल ऐकायचे नशिबी येते. अशा वेळी तुम्हाला कोणी आठवण करून दिली तर? यासाठी सेक्रेटरी असते. पण ते 'भाग्य' सर्वांनाच मिळते असे नाही. मग काय करणार? यावेळी तुमच्या मदतीला धावते गूगल कॅलेंडर. अर्थात ज्यांना इंटरनेटची सोय उपलब्ध आहे त्यांनाच या सुविधेचा वापर करता येतो.
नेटवर कॅलेंडरमध्ये त्या-त्या तारखेला आणि वेळेला अपॉईंटमेंटची नोंद केली तरी पुरेसे नसते. कारण सतत कॅलेंडर ओपन करून आपल्या काय अपॉईंटमेंट्स आहेत हे कोण बघत राहणार? म्हणूनच गूगलने एसएमएसद्वारे मोबाइलवर रिमाईंडर पाठवायची सोय उपलब्ध करून दिली आहे. त्यासाठी नेट ओपन करून गूगल डॉट कॉम टाइप करा. डाव्या बाजूला उपलब्ध सेवा दिसतील. त्यातील 'मोअर'वर क्लिक करून मग कॅलेंडरवर क्लिक करा. ते ओपन होईल. त्यातील ज्या तारखेला तुम्हाला काही नोंद करायची आहे, त्या तारखेवर क्लिक करा. आणि अपॉईंटमेंटची नोंद करा. पण एवढेच करून मोबाइलवर अॅलर्ट कसा मिळेल? त्यासाठी तुमच्या मोबाइलची माहिती तेथे द्यावी लागेल. म्हणून गूगल कॅलेंडरमध्येच उजवीकडे वरच्या बाजूला 'सेटिंग्ज' असे दिसेल. त्यावर जा. तेथे तीन भाग दिसतील. तुम्हाला हे कॅलेंडर कशा प्रकारे दिसायला हवे (दिवसाचे, आठवड्याचे, की महिन्याचे वगैरे), त्यात हवामानासारख्या अतिरिक्त सोयी हव्यात का हे सारे पहिल्या टॅबमध्ये ठरविता येईल.
दुसऱ्या टॅबमध्ये आणखी काही कॅलेंडर वा इव्हेंट अॅड करता येतात. आता उरतो तिसरा टॅब. तोच आज आपल्याला समजून घ्यायचा आहे. तो टॅब आहे 'मोबाइल सेटअप'चा. त्यावर क्लिक करा. देशाच्या जागी स्क्रोल करून भारताचे नाव आणा. खालच्या टॅबमध्ये तुमचा मोबाइल नंबर टाइप करा. तो दिल्यावर 'सेंड व्हेरिफिकेशन कोड'वर क्लिक करा. काही सेकंदातच तुमच्या मोबाइलवर हा कोड नंबर येईल. तो 'व्हेरिफिकेशन कोड'मध्ये टाइप करा आणि 'फिनीश सेटअप' म्हणा व नंतर 'सेव्ह' म्हणा. आता तुमच्या मोबाइलची नोंदणी झाली. आता ऑप्शन्समध्ये जाऊन रिमाईंडर इमेलने हवा की एसएमएसने हवा ते ठरवा. दुसरा पर्याय निवडा. संबंधित रिमाईंडर नियोजित वेळेआधी कधी यायला हवा ते ठरवा. म्हणजे तुमचे ऑफिस अंधेरीला असेल आणि अपॉईंटमेंट चर्चगेटला असेल तर किमान तासभर आधी तुम्हाला रिमाईंडर यायला हवा, अशा बेताने सेटअप करा. मात्र हा सेटअप सर्व रिमाईंडरना लागू होत असल्याने सर्वच रिमाईंडर तासभर आधी मिळतील. (काय हरकत आहे?)
गूगल ही सेवा फुकटात पुरवते. काही मोबाइल कंपन्या त्यासाठी नेहमीचा एसएमएसचा चार्ज आकारतात. पण एखादी महत्त्वाची मीटिंग चुकवायची नसेल तर तो चार्ज द्यायला काहीच हरकत नसावी.
तुमच्या मायक्रोसॉफ्ट आऊटलूकमध्येही असे रिमाईंडर सेट करता येतात. पण तो सेटअप गूगलच्या तुलनेने क्लिष्ट आहे आणि त्याचे रिमाईंडर मोबाइलवर नव्हे तर ऑनलाईनच मिळत असल्याने गूगल रिमाईंडरइतका त्याचा फायदा होत नाही. तुम्ही नेटवर 'कॅलेंडर रिमाईंडर' असा सर्च दिलात की काही 'फ्री रिमाईंडर' तुम्हाला दिसतील. त्यात व्हायरस नाही ना हे चेक करून त्यातला एखादा तुम्ही डाऊनलोड करू शकता. मात्र हे सारे रिमाईंडर तुम्हाला ऑनलाइनच आठवण करतील. (हेही नसे थोडके).
गूगल कॅलेंडरचे आणखी एक वैशिष्ट्य आहे. तुम्हाला एखाद्या इव्हेंटला जायचे असेल व त्याचे निमंत्रण आपल्या मित्रमंडळींनाही मिळावे असे वाटत असेल तर प्रत्येकाला वेगळे पाठवण्याची गरज नाही अथवा त्यासाठी तुमचा इमेल उघडण्याचीही गरज नाही. वर सांगितल्याप्रमाणे जेव्हा तुम्ही अपॉईंटमेंटची नोंद कराल तेव्हाच बाजूला 'गेस्ट' असा कॉलम तुम्हाला दिसेल. संबंधित अपॉईंटमेंट वा कार्यक्रमाला ज्यांनी उपस्थित राहण्याची गरज असेल त्यांचे इमेल पत्ते इथे टाइप करा. (तुम्ही जीमेल वापरत असाल आणि या लोकांचे पत्ते जीमेलमध्ये असतील तर ते आपोआप तुम्हाला मिळतील). ओके म्हटल्यावर या गेस्टनाही निमंत्रण पाठवायचे आहे का असे विचारले जाईल. तेव्हा 'येस' म्हणून ओके करा. म्हणजे साऱ्या पाहुण्यांना ताबडतोब निमंत्रणे मिळतील. पण एवढ्यावर गूगल थांबत नाही. संबंधित माणसाला तो मेसेज त्याच्या कॅलेंडरवर आणि जीमेलवर अशा दोन्ही ठिकाणी मिळतो. तेव्हा या कार्यक्रमाला येणे शक्य आहे की नाही असे त्याला विचारले जाते. काही कारणामुळे त्याने नकार दिला की तो नकार आमंत्रण पाठविणाऱ्याला कळतो. म्हणजे नेमके कोण येणार आहेत त्याचा अंदाज येतो.
तेव्हा ओपन करा गूगल कॅलेंडर आणि सेव्ह करा अपाईंटमेंट्स. अर्थात पुढे जाऊन (एकदाच) मोबाइल सेटअप करायला विसरू नका. नाहीतर एकही रिमाईंडर मोबाइलवर येणार नाही.
.........
तुम्हाला आठवड्याभरानंतरची कोणाची तरी अपॉईंटमेंट आहे असे समजा. ज्याला भेटायचे असते त्याला अगदी तोंड भरून आश्वासन देता की आपली भेट पक्की! तुम्ही तुमच्या डायरीतही लिहून ठेवता. पण 'त्या' दिवशी तुम्ही सकाळीच कामानिमित्त बाहेर गेलात आणि डायरी बघायची राहिली तर तुमची अपॉईंटमेंट मिस होऊ शकते. मग त्या मित्राचे वा मैत्रिणीचे खडे बोल ऐकायचे नशिबी येते. अशा वेळी तुम्हाला कोणी आठवण करून दिली तर? यासाठी सेक्रेटरी असते. पण ते 'भाग्य' सर्वांनाच मिळते असे नाही. मग काय करणार? यावेळी तुमच्या मदतीला धावते गूगल कॅलेंडर. अर्थात ज्यांना इंटरनेटची सोय उपलब्ध आहे त्यांनाच या सुविधेचा वापर करता येतो.
नेटवर कॅलेंडरमध्ये त्या-त्या तारखेला आणि वेळेला अपॉईंटमेंटची नोंद केली तरी पुरेसे नसते. कारण सतत कॅलेंडर ओपन करून आपल्या काय अपॉईंटमेंट्स आहेत हे कोण बघत राहणार? म्हणूनच गूगलने एसएमएसद्वारे मोबाइलवर रिमाईंडर पाठवायची सोय उपलब्ध करून दिली आहे. त्यासाठी नेट ओपन करून गूगल डॉट कॉम टाइप करा. डाव्या बाजूला उपलब्ध सेवा दिसतील. त्यातील 'मोअर'वर क्लिक करून मग कॅलेंडरवर क्लिक करा. ते ओपन होईल. त्यातील ज्या तारखेला तुम्हाला काही नोंद करायची आहे, त्या तारखेवर क्लिक करा. आणि अपॉईंटमेंटची नोंद करा. पण एवढेच करून मोबाइलवर अॅलर्ट कसा मिळेल? त्यासाठी तुमच्या मोबाइलची माहिती तेथे द्यावी लागेल. म्हणून गूगल कॅलेंडरमध्येच उजवीकडे वरच्या बाजूला 'सेटिंग्ज' असे दिसेल. त्यावर जा. तेथे तीन भाग दिसतील. तुम्हाला हे कॅलेंडर कशा प्रकारे दिसायला हवे (दिवसाचे, आठवड्याचे, की महिन्याचे वगैरे), त्यात हवामानासारख्या अतिरिक्त सोयी हव्यात का हे सारे पहिल्या टॅबमध्ये ठरविता येईल.
दुसऱ्या टॅबमध्ये आणखी काही कॅलेंडर वा इव्हेंट अॅड करता येतात. आता उरतो तिसरा टॅब. तोच आज आपल्याला समजून घ्यायचा आहे. तो टॅब आहे 'मोबाइल सेटअप'चा. त्यावर क्लिक करा. देशाच्या जागी स्क्रोल करून भारताचे नाव आणा. खालच्या टॅबमध्ये तुमचा मोबाइल नंबर टाइप करा. तो दिल्यावर 'सेंड व्हेरिफिकेशन कोड'वर क्लिक करा. काही सेकंदातच तुमच्या मोबाइलवर हा कोड नंबर येईल. तो 'व्हेरिफिकेशन कोड'मध्ये टाइप करा आणि 'फिनीश सेटअप' म्हणा व नंतर 'सेव्ह' म्हणा. आता तुमच्या मोबाइलची नोंदणी झाली. आता ऑप्शन्समध्ये जाऊन रिमाईंडर इमेलने हवा की एसएमएसने हवा ते ठरवा. दुसरा पर्याय निवडा. संबंधित रिमाईंडर नियोजित वेळेआधी कधी यायला हवा ते ठरवा. म्हणजे तुमचे ऑफिस अंधेरीला असेल आणि अपॉईंटमेंट चर्चगेटला असेल तर किमान तासभर आधी तुम्हाला रिमाईंडर यायला हवा, अशा बेताने सेटअप करा. मात्र हा सेटअप सर्व रिमाईंडरना लागू होत असल्याने सर्वच रिमाईंडर तासभर आधी मिळतील. (काय हरकत आहे?)
गूगल ही सेवा फुकटात पुरवते. काही मोबाइल कंपन्या त्यासाठी नेहमीचा एसएमएसचा चार्ज आकारतात. पण एखादी महत्त्वाची मीटिंग चुकवायची नसेल तर तो चार्ज द्यायला काहीच हरकत नसावी.
तुमच्या मायक्रोसॉफ्ट आऊटलूकमध्येही असे रिमाईंडर सेट करता येतात. पण तो सेटअप गूगलच्या तुलनेने क्लिष्ट आहे आणि त्याचे रिमाईंडर मोबाइलवर नव्हे तर ऑनलाईनच मिळत असल्याने गूगल रिमाईंडरइतका त्याचा फायदा होत नाही. तुम्ही नेटवर 'कॅलेंडर रिमाईंडर' असा सर्च दिलात की काही 'फ्री रिमाईंडर' तुम्हाला दिसतील. त्यात व्हायरस नाही ना हे चेक करून त्यातला एखादा तुम्ही डाऊनलोड करू शकता. मात्र हे सारे रिमाईंडर तुम्हाला ऑनलाइनच आठवण करतील. (हेही नसे थोडके).
गूगल कॅलेंडरचे आणखी एक वैशिष्ट्य आहे. तुम्हाला एखाद्या इव्हेंटला जायचे असेल व त्याचे निमंत्रण आपल्या मित्रमंडळींनाही मिळावे असे वाटत असेल तर प्रत्येकाला वेगळे पाठवण्याची गरज नाही अथवा त्यासाठी तुमचा इमेल उघडण्याचीही गरज नाही. वर सांगितल्याप्रमाणे जेव्हा तुम्ही अपॉईंटमेंटची नोंद कराल तेव्हाच बाजूला 'गेस्ट' असा कॉलम तुम्हाला दिसेल. संबंधित अपॉईंटमेंट वा कार्यक्रमाला ज्यांनी उपस्थित राहण्याची गरज असेल त्यांचे इमेल पत्ते इथे टाइप करा. (तुम्ही जीमेल वापरत असाल आणि या लोकांचे पत्ते जीमेलमध्ये असतील तर ते आपोआप तुम्हाला मिळतील). ओके म्हटल्यावर या गेस्टनाही निमंत्रण पाठवायचे आहे का असे विचारले जाईल. तेव्हा 'येस' म्हणून ओके करा. म्हणजे साऱ्या पाहुण्यांना ताबडतोब निमंत्रणे मिळतील. पण एवढ्यावर गूगल थांबत नाही. संबंधित माणसाला तो मेसेज त्याच्या कॅलेंडरवर आणि जीमेलवर अशा दोन्ही ठिकाणी मिळतो. तेव्हा या कार्यक्रमाला येणे शक्य आहे की नाही असे त्याला विचारले जाते. काही कारणामुळे त्याने नकार दिला की तो नकार आमंत्रण पाठविणाऱ्याला कळतो. म्हणजे नेमके कोण येणार आहेत त्याचा अंदाज येतो.
तेव्हा ओपन करा गूगल कॅलेंडर आणि सेव्ह करा अपाईंटमेंट्स. अर्थात पुढे जाऊन (एकदाच) मोबाइल सेटअप करायला विसरू नका. नाहीतर एकही रिमाईंडर मोबाइलवर येणार नाही.
मॅनेजर,पण वेगळे! 22 Aug 2008,
इंटरनेटवर 'डाऊनलोड मॅनेजर' असा सर्च दिलात की असंख्य मॅनेजर्स मिळतील. त्यातील काही चांगल्या मॅनेजर्सची ही तोंडओळख. आपल्या सर्वांच्याच उपयोगी पडणारी...
....
आपल्याला एखादी फाइल डाऊनलोड करायची असते पण ती डाऊनलोड व्हायला इतका वेळ लागतो की वैताग येतो. प्रत्येकाकडे ब्रॉडबँड असेलच असे नाही, त्यामुळे जे काही इंटरनेट कनेक्शन असेल त्याच्याशी झटापट करावी लागते. हे डाऊनलोडिंग चालू असताना दुसरे काही काम करता येत नाही. मध्येच वीज गेली वा कम्प्युटर हँग झाला तर पुन्हा सारे डाऊनलोडिंग पहिल्यापासून करावे लागते. अशा वेळेस आपल्या मदतीला येतात वेगळ्या प्रकारचे मॅनेजर्स. त्यांना डाऊनलोड मॅनेजर म्हणतात. फार हौस असेल तर असे 'डाऊनलोड मॅनेजर्स' तुम्ही विकतही घेऊ शकता. पण फुकटातले मॅनेजर्स असतील आणि तेच काम अधिक कार्यक्षमतेने करत असतील तर? विकत घेतलेल्या मॅनेजरमध्ये थोड्या अधिक सुविधा असतात हे खरे, पण फुकट्यांत पुरेशा सोयी असतात हेही खरे.
इंटरनेटवर 'डाऊनलोड मॅनेजर' असा सर्च दिलात की असंख्य मॅनेजर्स मिळतील. त्यातील काही चांगल्या मॅनेजर्सची ही तोंडओळख. 'डाऊनलोड अॅक्सलरेटर प्लस'ची ८.६ क्रमांकाची व्हर्जन सध्या उपलब्ध आहे. कोणतेही डाऊनलोड अत्यंत वेगाने करणारा मॅनेजर म्हणून त्याला ओळखले जाते. कोणत्याही कारणाने डाऊनलोडिंग खंडित झाले तर पुन्हा आपोआप सुरू करण्याची क्षमता यात आहे. म्हणजे आधी एखाद्या फाइलचा जेवढा भाग डाऊनलोड झाला असेल त्याच्यापुढचा भाग डाऊनलोड होत राहातो. हा मॅनेजर वेगवान असला तरी अन्य साइटवर जाऊन त्याहीपेक्षा अधिक वेगाने डाऊनलोड करायचे असेल तर पर्यायी साइट सुचविण्याचेही काम केले जाते. हा फुकटात मिळत असला तरी तो अपग्रेड करण्यासाठी पैसे मोजावे लागतात. ते मोजायचे नसतील तर 'डाऊनलोड अॅक्सलरेटर मॅनेजर ३.२' डाऊनलोड करा. त्यातही 'प्लस'ची बरीच वैशिष्ट्ये आहेत.
' फ्लॅशगेट' या डाऊनलोड मॅनेजरची लोकप्रियता या अॅक्सलरेटरएवढीच आहे. त्याची व्हर्जन १.९.६ सध्या चालू आहे. तेथे वेगाने फाइल डाऊनलोड होतेच, पण डाऊनलोड झालेल्या फाइलमध्ये व्हायरस नाही ना हे पाहण्याचे काम हा मॅनेजर लगेचच करतो. म्हणजे व्हायरसयुक्त फाइल मशीनमध्ये जाऊच शकत नाही. 'फ्लॅशगेट' डाऊनलोड केल्यावर डेस्कटॉपवर उजव्या बाजूला त्याचा एक आयकॉन येतो. 'ऑबिर्ट डाऊनलोडर' हाही एक अत्यंत उपयुक्त मॅनेजर आहे. म्युझिक, व्हीडिओ, मीडिया फाइल्स वेगाने डाऊनलोड करण्याचे काम तो करतो. शिवाय इंटरनेट एक्सप्लोअरर, फायरफॉक्स, मॅक्सथॉन, ऑपेरा या सर्व ब्राऊझरमध्ये तो चांगल्या पद्धतीने काम करतो. कोणत्याही कारणाने खंडित झालेले डाऊनलोडिंग पुन्हा पुढे सुरू करण्यात त्याचा हातखंडा आहे.
याशिवाय, 'फ्री डाऊनलोड मॅनेजर (व्हर्जन २.५.७५८), 'इंटरनेट डाऊनलोड मॅनेजर' (५.१४.३), फ्रेश डाऊनलोड (८.०२) असे काही चांगले डाऊनलोड मॅनेजर आहेत. यापैकी 'इंटरनेट डाऊनलोड मॅनेजर' हा फ्लॅश व्हीडिओ, यूट्यूबवरचे व्हीडिओ, गूगल व्हीडिओ वगैरे डाऊनलोड करायला उपयोगी पडतो. प्रत्येकाने आपापल्या मशीनच्या क्षमतेनुसार आणि इंटरनेटच्या प्रकारानुसार मॅनेजर डाऊनलोड करावा. मॅनेजर कोणताही असला तरी फाइल त्यात थेट सामावल्या जातात. त्यावर डबल क्लिक करून ती फाइल ओपन करता येते वा इएक्सइ फाइल म्हणजे एखादे अॅप्लिकेशन असले तर तो प्रोग्राम थेट डाऊनलोड होणे सुरू होते. प्रोग्राम डाऊनलोड झाल्यावरही ती अॅप्लिकेशन फाइल तेथेच राहात असल्याने पुन्हा कधी काही कारणाने तो प्रोग्राम चालवायचा झाला तर बरे पडते.
मास डाऊनलोडर (व्हर्जन ३.४.७) हा उत्तम डाऊनलोडर-पैकी एक ओळखला जातो. एखादी झिप फाइल डाऊनलोड करायची असेल तर तिच्यातल्या फाइल्स पाहण्याची संधी डाऊनलोड करण्याआधी आपल्याला मिळते हे याचे वैशिष्ट्य. एका वेळेस शंभर वेगवेगळ्या फाइल्स डाऊनलोड करता येतात. म्हणून त्याला 'मास' डाऊनलोडर म्हणतात. 'गेटराइट ६.३डी' हा आणखी एक डाऊनलोडर आहे. पण तो ३० दिवस फुकटात वापरता येतो. नंतर त्याचे लायसन्स विकत घ्यावे लागते. फाइल डाऊनलोड करताना अडथळा आला अथवा इंटरनेट कनेक्शन तुटले तरी नंतर ती फाइल व्यवस्थित डाऊनलोड करता येते. हा डाऊनलोडर दिसायला साधा आहे आणि त्याची फीचर्स आपल्याला हव्या त्या पद्धतीने सेट करता येतात. तरीही केवळ ३० दिवसांसाठी तो स्वीकारावा का हा प्रश्ान् उरतोच.
....
आपल्याला एखादी फाइल डाऊनलोड करायची असते पण ती डाऊनलोड व्हायला इतका वेळ लागतो की वैताग येतो. प्रत्येकाकडे ब्रॉडबँड असेलच असे नाही, त्यामुळे जे काही इंटरनेट कनेक्शन असेल त्याच्याशी झटापट करावी लागते. हे डाऊनलोडिंग चालू असताना दुसरे काही काम करता येत नाही. मध्येच वीज गेली वा कम्प्युटर हँग झाला तर पुन्हा सारे डाऊनलोडिंग पहिल्यापासून करावे लागते. अशा वेळेस आपल्या मदतीला येतात वेगळ्या प्रकारचे मॅनेजर्स. त्यांना डाऊनलोड मॅनेजर म्हणतात. फार हौस असेल तर असे 'डाऊनलोड मॅनेजर्स' तुम्ही विकतही घेऊ शकता. पण फुकटातले मॅनेजर्स असतील आणि तेच काम अधिक कार्यक्षमतेने करत असतील तर? विकत घेतलेल्या मॅनेजरमध्ये थोड्या अधिक सुविधा असतात हे खरे, पण फुकट्यांत पुरेशा सोयी असतात हेही खरे.
इंटरनेटवर 'डाऊनलोड मॅनेजर' असा सर्च दिलात की असंख्य मॅनेजर्स मिळतील. त्यातील काही चांगल्या मॅनेजर्सची ही तोंडओळख. 'डाऊनलोड अॅक्सलरेटर प्लस'ची ८.६ क्रमांकाची व्हर्जन सध्या उपलब्ध आहे. कोणतेही डाऊनलोड अत्यंत वेगाने करणारा मॅनेजर म्हणून त्याला ओळखले जाते. कोणत्याही कारणाने डाऊनलोडिंग खंडित झाले तर पुन्हा आपोआप सुरू करण्याची क्षमता यात आहे. म्हणजे आधी एखाद्या फाइलचा जेवढा भाग डाऊनलोड झाला असेल त्याच्यापुढचा भाग डाऊनलोड होत राहातो. हा मॅनेजर वेगवान असला तरी अन्य साइटवर जाऊन त्याहीपेक्षा अधिक वेगाने डाऊनलोड करायचे असेल तर पर्यायी साइट सुचविण्याचेही काम केले जाते. हा फुकटात मिळत असला तरी तो अपग्रेड करण्यासाठी पैसे मोजावे लागतात. ते मोजायचे नसतील तर 'डाऊनलोड अॅक्सलरेटर मॅनेजर ३.२' डाऊनलोड करा. त्यातही 'प्लस'ची बरीच वैशिष्ट्ये आहेत.
' फ्लॅशगेट' या डाऊनलोड मॅनेजरची लोकप्रियता या अॅक्सलरेटरएवढीच आहे. त्याची व्हर्जन १.९.६ सध्या चालू आहे. तेथे वेगाने फाइल डाऊनलोड होतेच, पण डाऊनलोड झालेल्या फाइलमध्ये व्हायरस नाही ना हे पाहण्याचे काम हा मॅनेजर लगेचच करतो. म्हणजे व्हायरसयुक्त फाइल मशीनमध्ये जाऊच शकत नाही. 'फ्लॅशगेट' डाऊनलोड केल्यावर डेस्कटॉपवर उजव्या बाजूला त्याचा एक आयकॉन येतो. 'ऑबिर्ट डाऊनलोडर' हाही एक अत्यंत उपयुक्त मॅनेजर आहे. म्युझिक, व्हीडिओ, मीडिया फाइल्स वेगाने डाऊनलोड करण्याचे काम तो करतो. शिवाय इंटरनेट एक्सप्लोअरर, फायरफॉक्स, मॅक्सथॉन, ऑपेरा या सर्व ब्राऊझरमध्ये तो चांगल्या पद्धतीने काम करतो. कोणत्याही कारणाने खंडित झालेले डाऊनलोडिंग पुन्हा पुढे सुरू करण्यात त्याचा हातखंडा आहे.
याशिवाय, 'फ्री डाऊनलोड मॅनेजर (व्हर्जन २.५.७५८), 'इंटरनेट डाऊनलोड मॅनेजर' (५.१४.३), फ्रेश डाऊनलोड (८.०२) असे काही चांगले डाऊनलोड मॅनेजर आहेत. यापैकी 'इंटरनेट डाऊनलोड मॅनेजर' हा फ्लॅश व्हीडिओ, यूट्यूबवरचे व्हीडिओ, गूगल व्हीडिओ वगैरे डाऊनलोड करायला उपयोगी पडतो. प्रत्येकाने आपापल्या मशीनच्या क्षमतेनुसार आणि इंटरनेटच्या प्रकारानुसार मॅनेजर डाऊनलोड करावा. मॅनेजर कोणताही असला तरी फाइल त्यात थेट सामावल्या जातात. त्यावर डबल क्लिक करून ती फाइल ओपन करता येते वा इएक्सइ फाइल म्हणजे एखादे अॅप्लिकेशन असले तर तो प्रोग्राम थेट डाऊनलोड होणे सुरू होते. प्रोग्राम डाऊनलोड झाल्यावरही ती अॅप्लिकेशन फाइल तेथेच राहात असल्याने पुन्हा कधी काही कारणाने तो प्रोग्राम चालवायचा झाला तर बरे पडते.
मास डाऊनलोडर (व्हर्जन ३.४.७) हा उत्तम डाऊनलोडर-पैकी एक ओळखला जातो. एखादी झिप फाइल डाऊनलोड करायची असेल तर तिच्यातल्या फाइल्स पाहण्याची संधी डाऊनलोड करण्याआधी आपल्याला मिळते हे याचे वैशिष्ट्य. एका वेळेस शंभर वेगवेगळ्या फाइल्स डाऊनलोड करता येतात. म्हणून त्याला 'मास' डाऊनलोडर म्हणतात. 'गेटराइट ६.३डी' हा आणखी एक डाऊनलोडर आहे. पण तो ३० दिवस फुकटात वापरता येतो. नंतर त्याचे लायसन्स विकत घ्यावे लागते. फाइल डाऊनलोड करताना अडथळा आला अथवा इंटरनेट कनेक्शन तुटले तरी नंतर ती फाइल व्यवस्थित डाऊनलोड करता येते. हा डाऊनलोडर दिसायला साधा आहे आणि त्याची फीचर्स आपल्याला हव्या त्या पद्धतीने सेट करता येतात. तरीही केवळ ३० दिवसांसाठी तो स्वीकारावा का हा प्रश्ान् उरतोच.
Subscribe to:
Posts (Atom)